query: วิจารณญาณ หมายถึงอะไร ?

pos:
วิจารณญาณ
วิจารณญาณ (อ่านว่า วิจาระนะยาน) หมายถึงปัญญาที่สามารถรู้หรือให้เหตุผลที่ถูกต้อง ปัญญาสามารถในการพิจารณาจัดแจง วางแผน สืบสวน แสวงหา ไตร่ตรองเหตุผล เรียกว่า วิจารณปัญญา ก็มี

neg:
วิเวก
วิเวก ในทางพระพุทธศาสนา หมายถึง ความสงัด ความปลีกออก เป็นความสงัดกาย สงัดใจ และสงบ อุปธิ (กิเลสอย่างหยาบที่ทำให้สร้างกรรมทางกาย วาจา) ทั้งปวงนอกจากนี้ยังมี วิเวก 5 มีความหมายอย่างเดียวกับ นิโรธ 5

neg:
นัยน์ตาปีศาจ
นัยน์ตาปีศาจ () เป็นการมองที่เชื่อกันในหลายวัฒนธรรมว่าสามารถทำให้ผู้ถูกมองได้รับการบาดเจ็บหรือโชคร้าย อันเกิดจากการจ้องมองด้วยความอิจฉาหรือความเดียดฉันท์ คำนี้มักจะหมายถึงอำนาจของบุคคลใดบุคคลหนึ่งในการก่อให้เกิดสิ่งที่เลวร้ายได้ด้วยการมองอย่างประสงค์ร้าย

neg:
ทิฐิ
หากเป็นการเห็นถูก () เรียกว่า สัมมาทิฐิ เป็นองค์ประกอบหนึ่งของ ปัญญา หรือ การเห็นตรง หรือ ทิฐิวิสุทธิ ซึ่งหมายถึงความรู้เข้าใจโลกตามที่เป็นจริง ว่าเป็นองค์ประชุมของนามรูป มีเกิด ดับ เปลี่ยนแปลง ไม่อาจยึดถือเอาเป็นตัวตนเป็นสัตว์บุคคลได้ เป็นเหตุข่มความเข้าใจผิดไม่หลงเพลิดเพลินโลก

neg:
ยืมใช้คงรูป
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 นิยาม "วิญญูชน" () ว่า ""บุคคลผู้รู้ผิดรู้ชอบตามปรกติ"" ประกอบกับต้นร่าง ป.พ.พ. ม.644 ที่จัดทำเป็นภาษาอังกฤษก่อนแปลเป็นภาษาไทยแล้วตราเป็นกฎหมายนั้น ใช้ว่า "person of ordinary prudence" อันแปลว่า "ผู้มีความรอบคอบตามปรกติ" ดังนั้น ที่ ป.พ.พ. ม.644 ให้ผู้ยืมสงวนทรัพย์สินเช่น "วิญญูชน" จะพึงสงวนทรัพย์สินของตนเอง จึงหมายความว่า ให้ถนอมรักษาทรัพย์สินที่ยืมมาอย่างที่คนทั่วไปพึงถนอม ห้ามน้อยกว่าระดับนี้ และไม่จำเป็นต้องมากกว่า แต่หากประสงค์สงวนทรัพย์สินอย่างเลิศเลอยิ่งกว่าที่คนทั่วไปทำกันแล้ว กฎหมายก็ไม่ได้ห้าม

neg:
อาชญา
ในศาสนาฮินดูถือว่าอาชญาจักระเป็นจักระแห่งจิต คือดวงตาแห่งพุทธิปัญญา มนุษย์มองเห็นสิ่งต่าง ๆ ได้ในความฝันก็โดยอาศัยอาชญาจักระนี้ และพลังงานทางจิตวิญญาณจากสิ่งแวดล้อมจะเข้ามาในร่างกายผ่านจักระนี้ด้วย

neg:
วรรณกรรมร่วมสมัย
วรรณคดี
วรรณคดีในภาษาไทย ตรงกับคำว่า Literature ในภาษาอังกฤษ โดยคำว่า Literature ในภาษาอังกฤษมาจากภาษาลาติน แปลว่า การศึกษา ระเบียบของภาษา ซึ่งในภาษาอังกฤษจะมีความหมายหลายอย่าง ดังนี้
3.งานประพันธ์ที่ได้รับการยกย่องจากนักวิจารณ์ และผู้อ่านทั่วไป
สำหรับในภาษาไทย วรรณคดี ปรากฏครั้งแรกในหนังสือพระราชกฤษฎีกาตั้งวรรณคดีสโมสร วันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2457 โดยมีความหมาย คือ หนังสือที่ได้รับยกย่องว่าแต่งดี
นั้นคือมีการใช้ภาษาอย่างดี มีศิลปะการแต่งที่ยอดเยี่ยมทั้งด้านศิลปะการใช้คำ ศิลปะการใช้โวหารและถูกต้องตามหลักไวยากรณ์ และภาษานั้นให้ความหมายชัดเจน
ทำให้เกิดการโน้มน้าวอารมณ์ผู้อ่านให้คล้องตามไปด้วย
กล่าวง่ายๆ คือ เมื่อผู้อ่าน ๆ แล้วทำให้เกิดความรู้สึกซาบซึ้ง ตื่นเต้นดื่มด่ำ หนังสือเล่มใดอ่านแล้วมีอารมณ์เฉยๆ ไม่ซาบซึ้งตรึงใจและทำให้น่าเบื่อถือว่าไม่ใช่วรรณคดี
หนังสือที่ทำให้เกิดความรู้สึกดื่มด่ำดังกล่าวนี้จะต้องเป็นความรู้สึกฝ่ายสูง คือทำให้เกิดอารมณ์ความนึกคิดในทางที่ดีงาม ไม่ชักจูงในทางที่ไม่ดี
การศึกษาวรรณคดีโดยวิเคราะห์ตามประเภท สามารถแบ่งได้เป็นประเภทต่างๆ ได้ดังต่อไปนี้
1.วรรณคดีคำสอน 7.วรรณคดีบทละคร
2.วรรณคดีศาสนา 8.วรรณคดีเพลงยาว
3.วรรณคดีนิทาน 9.วรรณคดีคำฉันท์
4.วรรณคดีลิลิต 10.วรรณคดีขอพระเกียรติ
5.วรรณคดีนิราศ 11.วรรณคดีคำหลวง
6.วรรณคดีเสภา 12.วรรณคดีปลุกใจ
ตัวอย่างวรรณคดี เช่น "ขุนช้างขุนแผน ไกรทอง ไตรภูมิพระร่วง " เป็นต้น
วรรณกรรม
ข้อความที่เขียนตามใบปลิว ป้ายโฆษณาต่างๆ ตลอดไปจนถึงบทความ หรือ หนังสือที่พิมพ์เป็นเล่มทุกชนิด เช่น ตำรับตำราต่างๆ นวนิยาย กาพย์กลอนต่างๆก็ถือเป็นวรรณกรรมทั้งสิ้น
ถ้าวรรณกรรมเรื่องใดมีคุณค่าทางวรรณศิลป์สูง เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่าเป็นหนังสือดี วรรณกรรมก็อาจได้รับยกย่องว่าเป็น วรรณคดี อย่างไรก็ตามการที่จะกำหนดว่า
วรรณกรรมเรื่องใดควรเป็นวรรณคดีหรือไม่นั้น ต้องคำนึงถึงระยะเวลาที่แต่งหนังสือนั้นยาวนานพอควรด้วย เพื่อพิสูจน์ว่าคุณค่าของวรรณกรรมนั้นเป็นอมตะ เป็นที่ยอมรับกันทุกยุคทุกสมัยหรือไม่
เพราะอาจมีวรรณกรรมบางเรื่องที่ดีเหมาะสมกับระยะเวลาเพียงบางช่วงเท่านั้น ดังนั้นอาจสรุปได้ว่า วรรณคดีนั้นก็คือวรรณกรรมชนิดหนึ่งนั่นเอง กล่าวคือ เป็นวรรณกรรมที่กลั่นกรองและตกแต่งให้ประณีต
มีความเหมาะสมในด้านต่างๆ อันเป็นคุณค่าของการประพันธ์ หรือจะกล่าวอีกนัยหนึ่ง วรรณคดีนั้นเป็นวรรณกรรมไม่จำเป็นต้องเป็นวรรณคดีเสมอไป
ประเภทของวรรณกรรม วรรณกรรมนี้แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท
1.) สารคดี หมายถึง หนังสือที่แต่งขึ้นเพื่อมุ่งให้ความรู้ ความคิด ประสบการณ์แก่ผู้อ่าน ซึ่งอาจใช้รูปแบบร้อยแก้วหรือร้อยกรองก็ได้
2.) บันเทิงคดี คือ วรรณกรรมที่แต่งขึ้นเพื่อมุ่งให้ความเพลิดเพลิน สนุกสนาน บันเทิงแก่ผู้อ่าน จึงมักเป็นเรื่องที่มีเหตุการณ์และตัวละคร
ตัวอย่างวรรณกรรม เช่น "เจ้าชายน้อย ประวัติกฎหมายไทย นิทานชาวไร่ " เป็นต้น
'ความหมายของวรรณกรรมร่วมสมัย' 'ตัวหนา'
คำว่า วรรณกรรมร่วมสมัย มาจากคำภาษาอังกฤษว่า Contemporary Literature ซึ่งคำว่า วรรณกรรมปัจจุบันก็มาจากคำภาษาอังกฤษคำเดียวกัน แต่จริง ๆ แล้วทั้ง 2
คำยังมีความหมายที่แตกต่างกัน และเหมือนกันในบางประเด็นเท่านั้นซึ่งได้มีผู้รู้ให้ความหมายทั้ง 2 คำ ไว้ดังนี้คือ
ก่อนที่จะทำความเข้าใจกับคำว่า วรรณกรรมร่วมสมัยนั้นมาศึกษา คำว่า "ร่วมสมัย" เสียก่อน ซึ่งสารานุกรมฝรั่งเศส (อ้างถึงใน สิทธา พินิจภูวดล. 2524 : 2)
ได้ให้ความหมายไว้สรุปได้ 3 ประเด็นคือ
1. หมายความว่า ซึ่งอยู่ในสมัยเดียวกัน ซึ่งมีชีวิตอยู่ในสมัยเดียวกับบุคคลใดบุคคลหนึ่งหรือสิ่งใดสิ่งหนึ่ง
2. หมายความว่า เป็นของสมัยปัจจุบัน ซึ่งมีชีวิตอยู่ในสมัยเดียวกับเราขณะนี้
3. "ประวัติศาสตร์ร่วมสมัย" หมายถึงเหตุการณ์ตอนที่เกี่ยวกับเรื่องราวในปัจจุบันนับตั้งแต่ ค.ศ. 1789 เป็นตัวมา

neg:
การรู้เอง
การรู้เองเป็นประเด็นอภิปรายในศาสตร์ต่าง ๆ ตั้งแต่ปรัชญาโบราณไปจนถึงจิตวิทยาปัจจุบัน เป็นประเด็นความสนใจในศาสนา (รวมทั้งฮินดู พุทธ และอิสลาม) ในคุยหลัทธิ และในวรรณกรรมต่าง ๆ
และมักจะเข้าใจผิดหรือตีความผิดว่า เป็นสัญชาตญาณ เป็นความจริง เป็นความเชื่อ เป็นความหมายของชีวิต หรือเรื่องอื่น ๆ
และมักจะนิยมสัมพันธ์สมองซีกขวากับกระบวนการรู้เองต่าง ๆ เช่นอารมณ์ศิลป์และความคิดสร้างสรรค์แบบอื่น ๆ

neg:
ญาณวิทยา
ญาณวิทยา หรือ ญาณศาสตร์ () หมายถึงวิชาว่าด้วยความรู้ หรือทฤษฎีความรู้

neg:
1 + 2 + 3 + 4 + ⋯
วิจารณญาณสำคัญอย่างแรก คือ อนุกรมจำนวนบวก 1 + 2 + 3 + 4 + · · · คล้ายกับอนุกรมสลับ 1 − 2 + 3 − 4 + · · · ซึ่งอนุกรมที่สองนี้ก็เป็นอนุกรมลู่ออกเช่นกัน แต่สามารถเปลี่ยนรูปได้ง่ายกว่า มีวิธีคลาสสิกหลายวิธีที่กำหนดค่าให้กับอนุกรมนี้ ซึ่งได้มีการสำรวจตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 18

neg:
พระครูเทวราชกวีวรญาณ
พระครูเทวราชกวีวรญาณ ได้เป็นพระครูปริยัติธรรม เจ้าอาวาส เจ้าคณะอำเภอ พระอุปัชฌาย์ ปฏิบัติศาสนกิจ จัดการปกครอง การศึกษา การเผยแผ่ศาสนา และการสาธารณูปการด้วยอุตสาหะ วิริยะภาพ มีสัทธิวิหาริก อันเตวาสิก จำนวนมาก สนับสนุนให้พระภิกษุสามเณรได้รับการศึกษา โดยส่งให้ไปศึกษาต่อที่จังหวัดธนบุรี(ในขณะนั้น) โดยเฉพาะวัดประยุรวงศาวาส จังหวัดธนบุรี ซึ่งเป็นสำนักเรียนที่ท่านเคยได้ศึกษาเล่าเรียนมา อาทิ มหาทอง มหาสุเทพ(ทองคำ อาจสาลี ผู้เป็นหลานชายของพระครูฯ) มหาจอย มหาวงศ์ มหาระเบียบ พระราชจินดามุนี(หรือพระเทพวรมุนี (เสน ปญฺญาวชิโร) ป.ธ.๗ พ.ม. อดีตเจ้าคณะจังหวัดศรีสะเกษ) ติดต่อเป็นลำดับมาจนตลอดสมัยที่ท่านปกครองในเขตอำเภออุทุมพรพิสัย

neg:
วิปัสสนา
วิปัสสนากรรมฐาน แบ่งออกเป็น 2 อย่างคือ 1.มีฌานเป็นบาท และ2.วิปัสสนานิยม มีฌานเป็นบาท หมายถึง ผู้เจริญสมถกรรมฐานจนได้ฌานสมาบัติแล้วจึงเจริญวิปัสสนาต่อไปเลย เช่น อานาปานสติ 16 ขั้น ที่เจริญจากสมถะต่อเนื่องไปจนถึงวิปัสสนาตามลำดับ ปฏิกูลมนสิการบรรพะและนวสีวถิกาบรรพะแม้สามารถบรรลุโลกียะอัปปนาได้ แต่ก็ได้เพียงแค่ปฐมฌาน ซึ่งจะไม่สามารถเข้าถึงเวทนานุปัสสนา มีปีติเกิดขึ้นก็รู้(อานาปานสติขั้นที่ 5)เพราะละวิตก วิจาร ก็ต้องบรรลุทุติยฌานขึ้นไป , ส่วนวิปัสสนานิยม หมายถึง ผู้เจริญวิปัสสนาล้วน จนบรรลุโสฬสญาณ 16 ตามลำดับวิสุทธิ 7 วิปัสสนานิยม ไม่มีรูปแบบบันทึกไว้ชัดเจน แต่มีรูปแบบการปฏิบัติที่สืบทอดกันมา โดยจะเจริญวิปัสสนาในหมวดอิริยาปถบรรพะและสัมปชัญญบรรพะเป็นหลัก ด้วยการเดินจงกรมสลับกับนั่งสมาธิ ในเวลาที่ใกล้เคียงเพื่อรักษาสมดุลของวิริยะพละและสมาธิพละ มีคำบริกรรมสภาวะที่ปรากฏตามด้วยคำว่าวตหรือหนอ ในอิริยาบถนั่งจะกำหนด 3 อย่าง คือ 1.ธาตุมนสิการบรรพะ ดูท้องพองและท้องยุบ (เป็นวาโยปรมัตถรูป แก้สันตติปกปิดอนิจจัง) 2.อิริยาปถบรรพะ ดูรูปอิริยาบถนั่ง (เป็นวิการรูป แก้อิริยาบถปกปิดทุกขัง) 3.อายตนบรรพะ เพ่งความรู้สึกรับรู้ที่ผิวหนังเป็นจุดๆไป (เป็นโผฏฐัพพะรูป แก้ฆนสัญญาปกปิดอนัตตา) ทั้งสามอย่างนี้ท่านว่าเป็นสัมมสนรูป คือรูปที่สมควร เพราะมีลักษณะเสถียรภาพกว่า รูป เสียง กลิ่น รส ธรรมารมณ์ และโผฏฐัพพะส่วนใหญ่ที่เอาแน่นอนไม่ได้ เช่นจะกำหนดความร้อนเป็นอารมณ์ บางทีก็กลายเป็นเย็นไม่แน่นอน

neg:
ความสามารถของบุคคล
บุคคลอาจหย่อนความสามารถตามกฎหมายลงได้ ในเมื่อเขาประสบเหตุบางอย่าง กรณีเช่นนี้เป็นการที่บุคคลอยู่ในภาวะที่สามารถกำหนดเจตนาของตนได้อยู่ กล่าวคือ เป็นภาวะที่เขายังรับรู้ผิดชอบชั่วดี สำเหนียกถึงการกระทำของตน และรู้ถึงความประสงค์ของตนได้อยู่ เพียงแต่ไม่สามารถกำหนดเจตนาได้อย่างมีประสิทธิภาพ เรียกว่าไม่อาจใช้วิจารณาญาณหรือไม่อาจการบริหารจัดการกิจกรรมต่าง ๆ ของตนได้อย่างมีประสิทธิภาพ บุคคลเหล่านี้ ได้แก่ ผู้เยาว์ และคนเสมือนไร้ความสามารถ

neg:
อวิชชา
อวิชชา (บาลี: อวิชฺชา, ) หมายถึง "ความไม่รู้แจ้ง" คือ ความไม่รู้ความเป็นจริงของสิ่งต่างๆ โดยถูกต้องแจ่มแจ้ง มิได้หมายถึงความไม่รู้ศิลปะวิชาการต่างๆ หรือไม่รู้ร้อนรู้หนาวเป็นต้น แต่สำหรับคนไทยส่วนใหญ่จะนำคำว่า อวิชชา ไปใช้เฉพาะกับวิชาในทางไสยศาสตร์เท่านั้น โดยเข้าใจกันว่า อวิชชาเป็นวิชาที่ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อน หรือหาประโยชน์เข้ามาใส่ตนเองโดยไม่สนใจผู้อื่น

neg:
วิญญูชน (ศาสนาพุทธ)
วิญญูชน ใช้หมายถึงคนฉลาด, นักปราชญ์ ผู้รอบรู้, ผู้มีปัญญา, ผู้รู้ผิดรู้ชอบ

neg:
ความรอบคอบ
การตัดสินนั้นต้องใช้เหตุผลเพื่อจุดจบของความชั่วร้ายหรือว่าความชั่วร้ายหมายถึงการถูกพิจารณาว่าเป็นการกระทำผ่าน "ความฉลาด" และ "ความรอบคอบแบบผิดๆ" อันเป็นการกระทำนอกเหนือจากความรอบคอบที่ถูกต้องตามหลักธรรมะ "การตัดสินที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริง" นั้นต้องดูกรณีแวดล้อมและสิ่งแวดล้อมเพื่อประกอบการตัดสินใจด้วย เพื่อให้เกิดการกระทำที่ถูกต้อง โดยทั่วไปแล้ว มันถูกใช้ในสถานการณ์ที่คนสองคนนั้นมีสถานการณ์แวดล้อมที่มีน้ำหนักแตกต่างกัน และตามหลักจรรยาแล้ว ย่อมได้ผลลัพธ์ที่แตกต่างกัน

neg:
วิปลาส
วิปลาส หรือ วิปัลลาส หมายถึงความรู้เห็นที่คลาดเคลื่อนหรือความรู้เข้าใจอันผิดเพี้ยนจากความเป็นจริง ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานก็ได้ให้ความหมายของวิปลาสไว้ว่า "คลาดเคลื่อนไปจากธรรมดาสามัญ" ซึ่งวิปลาสในทางพระพุทธศาสนานั้นมี 3 ลักษณะคือ

neg:
ญาณ
ญาณ 16 ไม่ปรากฏในพระไตรปิฎกภาษาบาลีโดยตรงทั้งหมด แต่วิปัสสนาจารย์สายพม่าได้เรียบเรียงจากญาณที่ระบุในปฏิสัมภิทามรรค และคัมภีร์วิสุทธิมรรค รวมกัน 16 ขั้น เรียกว่า ญาณ 16 (โสฬสญาณ) เป็นญาณที่เกิดแก่ผู้บำเพ็ญวิปัสสนา โดยลำดับตั้งแต่ต้น จนถึงจุดหมายคือมรรคผลนิพพาน ได้แก่

neg:
ไตรลักษณ์
เวทนา ตีหิ ทุกฺขตาหิ อวินิมุตฺตโต ทุกฺขาติ สญฺญาสงฺขารา อวิเธยฺยโต อนตฺตาติ วิญฺญาณํ อุทยพฺพยธมฺมโต อนิจฺจนฺติ ทฏฺฐพฺพํ - พึงทราบว่า "เวทนา ชื่อว่า ทุกข์ เพราะไม่พ้นไปจากทุกขตา, สัญญาและสังขาร ชื่อว่า อนัตตา เพราะไม่ได้มีอำนาจเลย, วิญญาณ ชื่อว่า อนิจจัง เพราะมีปกติเกิดขึ้นและดับไป"ดังนี้.

neg:
กตัญญู
ความกตัญญู คือ ความรู้คุณ หมายถึงความเป็นผู้มีใจกระจ่าง มีสติ มีปัญญาบริบูรณ์ รู้อุปการคุณที่ผู้อื่นกระทำแล้วแก่ตน ผู้ใดก็ตามที่ทำคุณแก่ตนแล้ว ไม่ว่าจะมากก็ตาม น้อยก็ตามแล้วก็ตามระลึกนึกถึงด้วยความซาบซึ้งไม่ลืมเลย.

neg:
วัชรยาน
ในบารมี 6 ที่พระโพธิสัตว์ปฏิบัตินั้นประกอบด้วยทาน ศีล ขันติ วิริยะ สมาธิ และปัญญา เมื่อปฏิบัติถึงที่สุดแล้ว พระโพธิสัตว์ก็บรรลุสัมมาสัมโพธิญาณเป็นพระพุทธเจ้าได้ สามารถบรรลุความเป็นตรีกายได้คือธรรมกาย สัมโภคกาย และนิรมาณกาย พระพุทธเจ้าได้สอน เรื่องของวัชรยานไว้ตั้งแต่สมัยพุทธกาล เช่น กาลจักรตันตระ หลังจากได้บรรลุสัมมาสัมโพธิญาณแล้ว 1 ปี แก่พระโพธิสัตว์ที่บำเพ็ญในภูมิที่สูง ฉะนั้นคำสอนตันตระจึงถือว่าเป็นคำสอนลับเฉพาะ ถ่ายทอดแก่ผู้ที่มีความพร้อมในการปฏิบัติธรรมชั้นสูง หากถ่ายทอดไปยังผู้ไม่เหมาะสม นอกจากจะไม่เกิดประโยชน์แล้วยังอาจก่อให้เกิดความเข้าใจผิดได้

neg:
พยานบุคคล
พยานบุคคล หรือมักเรียกสั้น ๆ ว่า พยาน () หมายถึง ผู้รู้เห็นด้วยประสาทสัมผัสของตนซึ่งการกระทำความผิดอาญาหรือเหตุการณ์สำคัญอื่น ๆ เช่น ได้เห็นด้วยตา ได้ฟังด้วยหู ได้ดมด้วยจมูก หรือได้สัมผัสด้วยมือ ของตนเอง และเพราะฉะนั้น จึงสามารถให้รายละเอียดสำคัญเกี่ยวกับเหตุการณ์เช่นว่านั้นได้ อันพยานบุคคลที่ได้รับทราบข้อมูลข่าวสารมาด้วยตนเองนั้น เรียกว่า "ประจักษ์พยาน" ()

neg:
การรู้เอง
การรู้เอง
เป็นปรากฏการณ์ของใจ เป็นความสามารถในการได้ความรู้ โดยไม่ต้องอาศัยการอนุมานหรือการคิดโดยเหตุผล
คำภาษาอังกฤษว่า intuition มาจากคำกริยาภาษาละตินว่า "intueri" ซึ่งแปลว่า "พิจารณา" หรือมาจากคำอังกฤษสมัยกลางว่า "intuit" ซึ่งแปลว่า "พิจารณา, สังเกตอย่างพินิจพิเคราะห์"
มีการตีความหมายของคำต่าง ๆ กัน เริ่มตั้งแต่ เป็นความเข้าใจแบบชั่วแวบเกี่ยวกับความรู้
จนถึง เป็นเพียงหน้าที่อย่างหนึ่งของใจ
แต่ว่า เป็นกระบวนการรับรู้ที่ผู้รู้จะไม่สามารถเข้าถึงได้ว่า ทำไมจึงเกิดขึ้น หรือว่า เกิดขึ้นได้อย่างไร ที่ไม่เหมือนกับความคิดโดยเหตุผล

neg:
พระอัญญาโกณฑัญญเถระ
เมื่อจบพระธรรมเทศนา ธรรมจักษุ คือ ดวงตาเห็นธรรมอันปราศจากธุลีมลทิน เกิดขึ้นแก่โกณฑัญญะว่า “สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งหมดมีความดับไปเป็นธรรมดา” พระพุทธองค์ ทรงทราบว่า โกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรม เป็นพระโสดาบันบุคคลในพระพุทธศาสนาแล้ว จึงทรงเปล่งอุทานด้วยความพอพระทัยด้วยพระดำรัสว่า “อญฺญาสิ วต โภ โกณฺฑญฺโญ อญฺญาสิ วต โภ โกณฺฑญฺโญ” ซึ่งแปลว่า “โกณฑัญญะ ได้รู้แล้วหนอ โกณฑัญญะ ได้รู้แล้วหนอ” ด้วยพระพุทธดำรัสนี้ คำว่า “อัญญา” จงเป็นคำนำหน้าชื่อของท่าน โกณฑัญญะ ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา จนเป็นที่รู้ทั่วกันว่า พระอัญญาโกณฑัญญะ

neg:
สติ (จิตวิทยา)
Mindfulness มีรากฐานมาจากวิปัสสนา "ยุคปัจจุบัน"
วิปัสสนาเป็นทั้ง "ความสำนึกโดยขณะของเหตุการณ์ในปัจจุบัน" และ "การให้จำไว้ว่าให้ระลึกถึงอารมณ์อย่างหนึ่ง"
เป็นการปฏิบัติที่ทำให้เกิดปัญญาในความเป็นจริงของธรรมชาติ
โดยเฉพาะก็คือไตรลักษณ์ แยกเป็นความไม่เที่ยง (อนิจจัง) ความเป็นทุกข์ (ทุกขัง) และความเป็นอนัตตา
ด้วยปัญญาที่รู้จริงอย่างนี้ ผู้ปฏิบัติสามารถบรรลุความเป็นพระโสดาบัน ซึ่งเป็นขั้นแรกของการไปสู่ความพ้นทุกข์

neg:
วิริยะ
วิริยะ (; ) แปลว่า ความเพียร ความพยายาม ความกล้าที่จะลงมือทำ ภาวะของผู้กล้า เป็นแนวทางให้ดำเนินไปสู่ความสำเร็จตามประสงค์ หมายถึง การลงมือปฏิบัติลงมือทำงานที่ตนชอบที่ตนรัก ทำด้วยความพากเพียรพยายาม ทำด้วยความสนุก กล้าหาญ กล้าเผชิญกับความทุกข์ยาก ปัญหาและอุปสรรคที่จะเกิดขึ้น หากมีอุปสรรคข้อขัดข้องใดๆ ก็เพียรกำจัดปัดเป่าไปให้หมดสิ้นไป โดยไม่ย่อท้อ ไม่สิ้นหวัง เดินหน้าเรื่อยไปจนกว่าจะบรรลุเป้าหมายคือ ความสำเร็จ

neg:
พระพุทธวรญาณ (ทองย้อย กิตฺติทินฺโน)
พระพุทธวรญาณ ฉายา กิตฺติทินฺโน เป็นพระราชาคณะเจ้าคณะรองฝ่ายมหานิกาย ได้ดำรงตำแหน่งสำคัญในคณะสงฆ์ เช่น เจ้าอาวาสวัดกวิศรารามราชวรวิหาร เจ้าคณะจังหวัดลพบุรี และเจ้าคณะตรวจการภาค 6 อีกทั้งเป็นผู้ก่อตั้ง โรงเรียนวินิตศึกษา ในพระราชูปถัมภ์ฯ จ.ลพบุรี

neg:
กระบี่เย้ยยุทธจักร
"วิญญูชน" หรือ "วีรบุรุษ" ตามความหมายของพจนานุกรมไทยฉบับบัณฑิตราชสถาน หมายความว่า คนที่ได้รับยกย่องจากผู้คนในทางที่ดี

neg:
วิปัสสนา
วิปัสสนาภูมิ หมายถึง ธรรมอันเป็นอารมณ์ของวิปัสสนา

neg:
การจัดการความรู้
ความรู้แบบฝังลึก (Tacit Knowledge) เป็นความรู้ที่ไม่สามารถอธิบายโดยใช้คำพูดได้ มีรากฐานมาจากการกระทำและประสบการณ์ มีลักษณะเป็นความเชื่อ ทักษะ และเป็นอัตวิสัย (Subjective) ต้องการการฝึกฝนเพื่อให้เกิดความชำนาญ มีลักษณะเป็นเรื่องส่วนบุคคล มีบริบทเฉพาะ (Context-specific) ทำให้เป็นทางการและสื่อสารยาก เช่น วิจารณญาณ ความลับทางการค้า วัฒนธรรมองค์กร ทักษะ ความเชี่ยวชาญในเรื่องต่างๆ การเรียนรู้ขององค์กร ความสามารถในการชิมรสไวน์ หรือกระทั่งทักษะในการสังเกตเปลวควันจากปล่องโรงงานว่ามีปัญหาในกระบวนการผลิตหรือไม่

neg:
อวิชชา
ความไม่รู้สึกต้วทั่วพร้อมโดยไม่สมบูรณ์ในความเป็นจริงของสิ่งต่างๆในขณะที่กำลังเผชิญหน้ากับมัน กล่าวคือไม่รู้กายในกาย ไม่รู้เวทนาในเวทนา ไม่รู้จิตในจิต และไม่รู้ธรรมในธรรม ก็คือไม่มีสติปัฏฐาน 4 ที่บริบูรณ์นั้นเองคือ อวิชชา

neg:
สังสารวัฏ
สังสาร หรือ สงสาร แปลว่า ความท่องเที่ยวไป ในทางศาสนาพุทธหมายถึง การเวียนว่ายตายเกิด มิใช่หมายถึงความรู้สึกหวั่นไหวด้วยความกรุณาเมื่อเห็นผู้อื่นได้รับความทุกข์

neg:
อัตวิสัย
อัตวิสัย หรือ จิตวิสัย () หมายถึงมุมมองหรือความคิดเห็นของบุคคล โดยเฉพาะสิ่งที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึก ความเชื่อ หรือความต้องการ อาจหมายถึงแนวความคิดส่วนบุคคลที่ไม่สามารถพิสูจน์ได้ ซึ่งตรงข้ามกับความรู้และความเชื่อที่มีพื้นฐานอยู่บนข้อเท็จจริง ในทางปรัชญา คำนี้มักมีความหมายตรงข้ามกับ ปรวิสัย

neg:
พุทธประวัติ
ต่อนั้น ก็ทรงเจริญฌาน อันเป็นองค์ปัญญาชั้นสูงทั้ง 3 ประการ ยังองค์พระโพธิญาณให้เกิดขึ้นเป็นลำดับ ตามระยะกาลแห่งยามสามอันเป็นส่วนราตรีนั้น คือ ในปฐมยาม ทรงบรรลุปุพเพนิวาสานุสติญาณ สามารถระลึกชาติที่พระองค์ทรงบังเกิดมาแล้วทั้งสิ้นได้ ในมัชฌิมยาม ทรงบรรลุจุตูปปาตญาณ บางแห่งเรียกว่า ทิพพจักษุ สามารถหยั่งรู้การเกิดการตาย ตลอดจนการเวียนว่ายของสัตว์ทั้งหลายอื่นได้หมด ในปัจฉิมยาม ทรงบรรลุอาสวักขยญาณ ทรงปรีชาสามารถทำอาสวะกิเลสทั้งหลายให้หมดสิ้นไปด้วยพระปัญญา พิจารณาในปัจจยาการแห่งปฏิจจสมุปบาท โดยอนุโลมและปฏิโลม ก็ทรงบรรลุอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณ เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในเวลาปัจจุบันสมัย รุ่งอรุโณทัย ทรงเบิกบานพระหฤทัยอย่างสูงสุดในการตรัสรู้ อย่างที่ไม่เคยมีมาแต่ก่อนตลอดกาล ถึงกับทรงอุทาน เย้ยตัณหา อันเป็นตัวการณ์ก่อให้เกิดสังสารวัฏฏทุกข์แก่พระองค์แต่เอนกชาติได้ว่า " อเนกชาติ สํสารํ เป็นอาทิ ความว่า นับแต่ตถาคตท่องเที่ยว สืบเสาะหาตัวนายช่างผู้กระทำเรือน คือ ตัวตัณหา ตลอดชาติสงสารจะนับประมาณมิได้ ก็มิได้พบพาน ดูกรตัณหา นายช่างเรือน บัดนี้ ตถาคตพบท่านแล้ว แต่นี้สืบไป ท่านจะทำเรือนให้ตถาคตอีกไม่ได้แล้ว กลอนเรือน เราก็รื้อออกเสียแล้ว ช่อฟ้า เราก็ทำลายเสียแล้ว จิตของเราปราศจากสังขาร เครื่องปรุงแต่งให้เกิดในภพอื่นเสียแล้ว ได้ถึงความดับสูญสิ้นไปแห่งตัณหา อันหาส่วนเหลือมิได้โดยแท้ "

neg:
ปุจฉาวิสัชนา
ปุจฉาวิสัชนา แปลว่า ถามตอบกัน หมายถึงการถามและตอบกันไปมา เป็นการหาความรู้ความเข้าใจจากอีกฝ่ายหนึ่ง ปุจฉาวิสัชนาจึงเป็นคำเรียกการเทศน์ที่มีการถามตอบกันเช่นนั้นว่า เทศน์ปุจฉาวิสัชนา คือพระรูปหนึ่งเป็นผู้ถาม อีกรูปหนึ่งเป็นผู้ตอบ โดยถามกันในเรื่องธรรมบ้าง เรื่องอื่น ๆ ที่เป็นประโยชน์แก่ผู้ฟังบ้าง

neg:
โรงเรียนพิมานพิทยาสรรค์
ความหมาย

neg:
หลวงปู่ขาว อนาลโย
พุทโธ พุทโธ หมายความว่า ให้ใจยึดเอาพุทโธเป็นอารมณ์ เพื่อป้องกันไม่ให้จิตออกไปสู่อารมณ์ภายนอก เพราะอารมณ์ภายนอกมันชอบไปจดจ่ออยู่กับ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ความถูกต้องทางกาย หากทุกสิ่งทุกอย่างมันไปจดจ่ออยู่ที่นั่น จิตมันจะไม่รวมลง นี่แหละ เรียกว่า มาร คือ ไม่มีสติ อย่าให้จิตไปจดจ่ออย่างนั้น ให้มาอยู่กับผู้รู้ ให้น้อมเอา พระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ เป็นอารมณ์ จะอยู่ในอิริยาบถใด ก็ให้มีความเพียร ผู้ที่ภาวนาจิตสงบลงชั่วช้างพับหู งูแลบลิ้น ชั่วไก่กินน้ำ นี่ อานิสงส์อักโข ให้ตั้งใจทำไป

neg:
หีนยาน
หีนยาน (บาลี; "Hīnayāna") แปลว่า ยานชั้นเลวหรือยานชั้นต่ำ เป็นคำที่คณาจารย์ฝ่ายมหายานใช้เรียกแนวการปฏิบัติใด ๆ ในศาสนาพุทธที่ไม่ได้ยึดแนวทางแบบพระโพธิสัตว์ แต่เน้นการปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้นเฉพาะตนแบบพระสาวกหรือพระปัจเจกพุทธเจ้า จึงเรียกอีกอย่างว่าสาวกยานและปัจเจกยาน ต่างจากมหายานซึ่งเป็นแนวทางที่เน้นให้ผู้ปฏิบัติเป็นพระโพธิสัตว์บำเพ็ญบารมีมุ่งบรรลุเป็นพระพุทธเจ้า เพื่อจะได้ช่วยเหลือสรรพสัตว์จำนวนมากได้พ้นทุกข์ตามไปด้วย แนวทางอย่างหลังนี้จึงเรียกว่า มหายาน แปลว่ายานใหญ่

neg:
ไตรลักษณ์
อนึ่ง อิริยาบถไม่ได้ปิดบังปิดบังทุกขัง เพราะทุกขัง คือ ขันธ์ 5 ซึ่งขันธ์ 5 ที่เป็นโลกิยะ โดยมากแล้วใคร ๆ แม้ที่ไม่ได้ศึกษาคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็สามารถจะเห็นได้ ดังที่ท่านกล่าวไว้ในอรรถกถามหาสติปัฏฐานสูตรว่า ""กามํ อุตฺตานเสยฺยกาปิ ทารกา ถญฺญปิวนาทิกาเล สุขํ เวทยมานา สุขํ เวทนํ เวทยามาติ ปชานนฺติ น ปเนตํ เอวรูปํ ชานนํ สนฺธาย วุตฺตํ - ความจริงแล้ว แม้แต่พวกทารกแบเบาะมีความสุขอยู่ในเวลาขณะที่ดื่มนม ก็ย่อมรู้ชัดอยู่ว่า เรามีสุขเวทนา (คือ รู้ตัวว่ากำลังมีความสุข) อยู่ ดังนี้ แต่การรู้อย่างนี้ท่านไม่ได้ประสงค์เอา (ในการเจริญสติปัฏฐาน) ""ดังนี้. ดังนั้นไม่ว่าเราจะขยับตัวเปลี่ยนอิริยาบถหรือจะไม่กระดุกกระดิกเปลี่ยนอิริยาบถใดๆ เลยก็ตาม แต่หากไม่มนสิการถึงทุกขลักษณะว่า "ขันธ์ที่ยังไม่เกิดก็เกิดมีขึ้น พอมีขึ้นแล้วต่อไปก็จะกลายเป็นไม่มีไปอีก"เป็นต้น (โดยมุ่งถึงความเบียดเบียนบีบคั้น) เราก็จะไม่สามารถเห็นทุกขลักษณะได้เลย. ฉะนั้นในวิสุทธิมรรคฎีกาท่านจึงกล่าวไว้ว่า "อิริยาบถเหมือนปิดบังทุกข์"เท่านั้น ไม่กล่าวว่า "อิริยาบถปิดบังทุกข์" เพราะอิริยาบถทำให้สุขเวทนาเกิดต่อเนื่องจึงไม่ได้รับทุกขเวทนาเท่านั้น แต่อิริยาบถไม่ได้ปิดบังทุกข์คือขันธ์ 5 แต่อย่างใด ส่วนสิ่งที่ปิดบังทุกข์ คือ ขันธ์ 5 นั้นก็คือ อวิชชานั่นเอง.

neg:
ไวยากรณ์
การศึกษาทฤษฎีทางไวยากรณ์เป็นที่สนใจของนักปรัชญา, นักมานุษยวิทยา นักจิตวิทยา และนักวิเคราะห์ทางวรรณกรรมมาหลายศตวรรษ ทุกวันนี้ ไวยากรณ์เป็นสาขาหนึ่งในวิชาภาษาศาสตร์ แต่ยังคงมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับสาขาอื่น ๆ แต่โดยส่วนใหญ่แล้ว พัฒนาการของทฤษฎีไวยากรณ์นั้นมีผลเพียงเล็กน้อยแต่ตัวเนื้อหาของไวยากรณ์ในสถานศึกษาทั่วไป สำหรับคนส่วนใหญ่ มักจะเข้าใจว่าไวยากรณ์หมายถึงกฎที่เราจะต้องทราบ เพื่อจะพูด หรือ เขียนได้อย่างถูกต้อง คือการใช้สนัขผสมคำต่าง ๆ

neg:
พรหมชาลสูตร (เถรวาท)
จากนั้น สมเด็จพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตรัสว่า สมณพราหมณ์ทุกพวกที่ทิฏฐิความเห็นความเห็นต่าง ๆ รวม 62 ประการเหล่านี้ ย่อมได้เสวยอารมณ์ เพราะอาศัยอายตนะสำหรับถูกต้อง 6 อย่าง เพราะเหตุที่เสวยอารมณ์จึงเกิดตัณหาความทะยานอยาก, เพราะเหตุที่มีความทะยานอยาก จึงมีความยึดมั่นถือมั่น หรือ อุปาทาน, เพราะเหตุที่มีความยึดมั่นถือมั่น จึงมีภพ คือความมีความเป็น, เพราะเหตุที่มีความมีความเป็น จึงมีชาติ คือความเกิด , เพราะเหตุที่มีความเกิด จึงมีความแก่ ความตาย ความเศร้าโศก คร่ำครวญ ความไม่สบายกายไม่สบายใจ และความคับแค้นใจ (โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส) สมณพราหมณ์เหล่านั้น ย่อมติดอยู่ในข่ายแห่งความเห็นทั้งหกสิบสองนี้เหมือนปลาติดข่ายฉะนั้น ส่วนตถาคตเป็นผู้ถอนตัญหาอันจะนำให้เวียนอยู่ในภพได้แล้ว กายยังดำรงอยู่ตราบใด ก็มีผู้แลเห็นเมื่อกายทำลายไปแล้ว ก็ไม่มีผู้แลเห็น

neg:
สัญญา (ศาสนาพุทธ)
สัญญา (ภาษาสันสกฤต: สํชญา) แปลว่า "จำความได้, ความหมายรู้ได้" คือระบบความจำที่สามารถจำคน สัตว์ สิ่งของและเหตูการณ์ต่างๆ ได้ เช่น จำสิ่งที่เห็น จำเสียง จำกลิ่น จำรส จำชื่อคน จำหนังสือ จำเรื่องในอดีตได้ว่าเป็นสีเขียว ไพเราะ หอม หวานเป็นต้น เรียกภาวะที่มีความจำคลาดเคลื่อน จำผิดๆ ถูกๆ หรือมีสติฟั่นเฟือนเหมือนคนบ้าว่า สัญญาวิปลาส

neg:
วิมุตติญาณทัสสนะ
ความเป็นผู้รู้ ซึ่งไม่ใช่ผู้เป็น หลุดพ้นจากอาการหรือความรู้สึกที่เกิดจากความเป็นไปตามความยึดมั่นของวิญญานกับนามรูป หรืออาจเรียกว่า เราเป็นผู้ดู ไม่ใช่ผู้เป็น

neg:
อิมมานูเอล คานต์
ญาณวิทยา (epistemology) หรือทฤษฎีความรู้ของคานต์นั้น เกิดขึ้นเพื่อแก้ความขัดแย้งระหว่างปรัชญาสายเหตุผลนิยมที่กล่าวว่า ความรู้สามารถสร้างขึ้นได้ไม่จำเป็นต้องใช้ประสบการณ์ กับปรัชญาสายประสบการณ์นิยมที่กล่าวว่า ทุกสิ่งทุกอย่างที่เรารู้มีที่มาจากประสบการณ์ คานต์ได้เชื่อมแนวคิดที่ขัดแย้งกันทั้งสอง ดังคำกล่าวที่เขาเองเปรียบเปรยว่าเป็นการปฏิวัติแบบโคเปอร์นิคัส (Copernical Revolution) โดยสรุปคร่าว ๆ ได้เป็นประโยคขึ้นต้นของหนังสือ "บทวิพากษ์ของการใช้เหตุผล" ("Critique of Pure Reason") ว่า "แม้ว่าความรู้ทั้งหมดที่เรามีจะมีจุดเริ่มต้นจากประสบการณ์ แต่นั่นมิได้หมายความว่าความรู้ทั้งหมดนั้นเกิดขึ้นมาจากประสบการณ์"

neg:
สัจจะ
ก็คือ การประพฤติตนเป็นคนเที่ยงแท้ มั่นคงต่อความดีไม่หันเหไปในทางชั่ว ไม่ว่าจะตกอยู่ในสถานการณ์เช่นไร
ในทางปฏิบัติ การจะมีสัจจะต่อความดีได้นั้น ต้องคิดให้เห็นถึงคุณความดีได้อย่างแจ่มแจ้ง และเห็นโทษของความชั่วได้ชัดเจน
พยายามรักษาความดีในตนไว้ ถ้าเป็นฆราวาสก็ต้องละ กรรมกิเลส 4, อคติ 4, อบายมุข 6 และต้องปรับความเห็นของตนให้ถูก ให้เป็นสัมมาทิฏฐิให้ได้ หากเป็นพระก็ต้องรักษาสิกขาวินัย สืบทอดพระพุทธศาสนา หากเป็นฆราวาส ก็ต้องทำมาหากินตั้งตนให้ได้ สร้างหลักฐานให้กับวงศ์ตระกูล ใครจะอยู่ในหน้าที่อะไรก็ต้องพยายามหาดีของตนให้ได้ หากหาดีนอกทางเสียแล้วก็จะเสียความจริงต่อความดี

neg:
อริยสัจ 4
กิจญาณเป็นส่วนหนึ่งของญาณ 3 หรือญาณทัสสนะ (สัจญาณ, กิจญาณ, กตญาณ) ซึ่งหมายถึงการหยั่งรู้ครบสามรอบ ญาณทั้งสามเมื่อเข้าคู่กับกิจในอริยสัจทั้งสี่จึงได้เป็นญาณทัสนะมีอาการ 12 ดังนี้

neg:
กัลยาณจิต
กัลยาณจิต (อ่านว่า กัน-ละ-ยา-นะ-จิด) แปลว่า "จิตที่ดี จิตที่งดงาม" กัลยาณจิตจึงหมายถึงจิตที่ดีงาม จิตที่ประกอบด้วยเมตตากรุณา คือความรู้สึกที่หวังดีปรารถนาดี ความรู้สึกที่มุ่งให้ประโยชน์ ต้องการจะให้พ้นจากความทุกข์ อันเป็นความรู้สึกที่สะอาดบริสุทธิ์ ไม่เคลือบแคลงแอบแฝงด้วยผลประโยชน์

neg:
ภาวะเสียการระลึกรู้ทางตา
การรู้จำวัตถุที่เห็นเกิดขึ้นที่ในระดับหลักๆ 2 ระดับในสมอง ในขั้นวิสัญชาน มีการนำลักษณะต่างๆ ของข้อมูลทางตาจากเรตินา มารวมกันเพื่อสร้างแบบแทนของวัตถุเพื่อการรับรู้ และเมื่อถึงขั้นสัมพันธ์ จึงมีการรวม ความหมายของวัตถุเข้าไปกับแบบแทนของวัตถุ แล้วจึงจะสามารถ บ่งชี้ว่าวัตถุนั้นคืออะไรได้

neg:
สัมมาวาจา
วาจาประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ เป็นวาจาสุภาษิต ไม่เป็นทุพภาษิต และเป็นวาจาไม่มีโทษ วิญญูชนไม่ติเตียน คือ

neg:
วิปัสสนา
วิปัสสนา หมายถึง ความเห็นแจ้งในสังขารทั้งหลายว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ตัวตน

neg:
โยนิโสมนสิการ
โยนิโสมนสิการ (บาลี: yonisomanasikāra, คำอ่าน: โยนิโสมะนะสิกาน) หมายถึง การทำในใจให้ดีละเอียดถี่ถ้วน กล่าวคือ การพิจารณาอย่างรอบคอบถี่ถ้วน ทางพุทธศาสนาถือว่ามีคุณค่าเท่ากับความไม่ประมาทหรือ "อัปมาท" ซึ่งเป็นแหล่งรวมแห่งธรรมฝ่ายดีหรือ "กุศลธรรม" ทั้งปวง ดังปรากฏในพระไตรปิฎก เล่ม ๑๙ สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค ข้อ ๔๖๔ หน้า ๑๒๙ นอกจากนั้น ยังจัดเป็นธรรมะข้อหนึ่งในกลุ่มธรรมที่เป็นไปเพื่อความเจริญด้วยปัญญา และเป็นธรรมะมีอุปการะมากแก่มนุษย์ดังพรรณาในพระไตรปิฎก เล่ม ๑๒ อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต ข้อ ๒๖๘-๙ หน้า ๓๓๒

neg:
ความรู้
เบนจามิน บลูม (Benjamin S. Bloom อ้างถึงในอักษร สวัสดี 2542, 26-28) ได้ให้ความหมายของ ความรู้ ว่าหมายถึง เรื่องที่เกี่ยวกับการระลึกถึงสิ่งเฉพาะ วิธีการและกระบวนการต่าง ๆ รวมถึงแบบกระสวนของโครงการวัตถุประสงค์ในด้านความรู้ โดยเน้นในเรื่องของกระบวนการทางจิตวิทยาของความจำ อันเป็นกระบวนการที่เชื่อมโยงเกี่ยวกับการจัดระเบียบ โดยก่อนหน้านั้นในปี ค.ศ. 1965 บลูมและคณะ ได้เสนอแนวคิดเกี่ยวกับการรับรู้หรือพุทธิพิสัย (cognitive domain) ของคน ว่าประกอบด้วยความรู้ตามระดับต่าง ๆ รวม 6 ระดับ ซึ่งอาจพิจารณาจากระดับความรู้ในขั้นต่ำไปสู่ระดับของความรู้ในระดับที่สูงขึ้นไป โดยบลูมและคณะ ได้แจกแจงรายละเอียดของแต่ละระดับไว้ดังนี้ความรู้คือ สิ่งที่มนุษย์สร้าง ผลิต ความคิด ความเชื่อ ความจริง ความหมาย โดยใช้ ข้อเท็จจริง ข้อคิดเห็น ตรรกะ แสดงผ่านภาษา เครื่องหมาย และสื่อต่าง ๆ โดยมีเป้าหมายและวัตถุประสงค์เป็นไปตามผู้สร้าง ผู้ผลิตจะให้ความหมาย
ความรู้และอำนาจ เป็นสิ่งเดียวกัน เพราะถูกผลิต และ เคลือบไว้ภายใต้รูปแบบ 2 รูปแบบ คือ

neg:
ประสาทสัมผัส
ในศาสนาพุทธ คำว่า อายตนะที่แปลว่า เครื่องเชื่อมต่อการรับรู้ รวมจิตใจว่าเป็น "ประสาท" รับความรู้สึก เพิ่มขึ้นจากประสาทสัมผัสโดยทั่วไป 5 อย่าง
ที่เพิ่มจิตใจขึ้นอย่างนี้ อาจเป็นเพราะการเน้นเรื่องสภาวะจิตใจในปรัชญาและข้อปฏิบัติของชาวพุทธ
คือ ใจโดยลำพังได้รับการพิจารณาว่าเป็นทวารคือทางเข้า แห่งปรากฏการณ์ธรรมชาตินานาชนิดที่แตกต่างไปจากข้อมูลที่ได้รับทางประสาทสัมผัสทางกายภาพ
การพิจารณาระบบการรับรู้ของมนุษย์อย่างนี้ แสดงถึงความสำคัญของความรู้สึกที่เป็นไปในภายใน และของการรับรู้อื่น ๆ ที่บูรณาการประสบการณ์เกี่ยวกับโลกภายนอก

neg:
การพิพากษาครั้งสุดท้าย
การพิพากษาครั้งสุดท้าย() หรือ วันแห่งการพิพากษา (Day of Judgment) หรือ วันโลกาวินาศ (Doomsday) ตามหลักอวสานวิทยาศาสนาคริสต์ (Christian eschatology) หมายถึง วันที่พระเป็นเจ้าทรงพิพากษาบรรดาประชาชาติต่าง ๆ ซึ่งจะเกิดขึ้นหลังจากการคืนชีพของบรรดาผู้ตายและการมาครั้งที่สองของพระเยซู หัวข้อนี้เป็นที่นิยมทำในงานศิลปะต่าง ๆ

neg:
มูลปริยายวรรค
อรรถกถา ภยเภรวสูตร ว่าด้วยความกลัวและสิ่งที่กลัว สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงความที่พระองค์ว่ามีกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม อาชีวะ บริสุทธิ์ ไม่มีความอยากได้มาก จึงจิตตั้งมั่น มีปัญญา มิหวั่นเกรงสิ่งใด พระอรรถกถาจารย์อธิบายเพิ่มเติมว่า สติมี 2 อย่าง คือ สติประกอบด้วยปัญญา สติที่ไม่ประกอบด้วยปัญญา สติที่ไม่ประกอบด้วยปัญญา ย่อมหย่อนกำลัง สติที่หย่อนกำลัง จะทำหน้าที่ ของสติไม่ได้ ภิกษุหลงลืมสติ ขาดสัมปชัญญะ(ปัญญา) ย่อมไม่สามารถจะ ทำแม้เพียงการกำหนดอารมณ์ได้เลย พร้อมอธิบายว่า การถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ สามารถกำจัดความกลัวได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสรณะที่เป็นโลกุตตระ ย่อมมีสามัญญผล 4 เป็นวิบาก ส่วนการถึงสรณะ ที่เป็นโลกิยะ ย่อมมีภพสมบัติ และโภคสมบัติ เป็นผล

neg:
วัดกวิศรารามราชวรวิหาร
พระพุทธวรญาณ (ทองย้อย กิตฺติทินฺโน) เป็นที่นับถือ ของประชาชนชาวจังหวัดลพบุรีโดยทั่วไป เป็นพระนักเทศน์ที่สอนให้ประชาชนนำหลักธรรมทางพุทธศาสนามาเป็นหลักในการดำเนินชีวิต นอกจากนี้ยังพยายามส่งเสริมให้เยาวชนได้รับการศึกษาอย่างทั่วถึง โดยตั้งโรงเรียนวินิตศึกษา ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2489 นับเป็นโรงเรียนราษฏร์ขนาดใหญ่และได้มาตรฐานของจังหวัดลพบุรี นอกจากนี้ยังจัดตั้งโรงเรียนนักธรรม - บาลี เพื่อเพิ่มพูนระดับการศึกษาให้แก่คณะสงฆ์ในจังหวัดลพบุรี พระพุทธวรญาณได้ทำหน้าที่ส่งเสริมกิจกรรมพระพุทธศาสนาและการศึกษา มาโดยตลอด อันก่อให้เกิดคุณประโยชน์อันยิ่งใหญ่แก่ประเทศชาติ สมณศักดิ์ครั้งสุดท้ายคือพระราชาคณะเจ้าคณะรองชั้นหิรัณยบัตรที่พระพุทธวรญาณ

neg:
อนิจจัง
อนิจจัง (บาลี: อนิจฺจํ) แปลว่า ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน ไม่มั่นคง ไม่แน่นอน หรือ ตั้งอยู่ในสภาวะเดิมได้ยาก โดยทั่วไปหมายถึง สังขารธรรม อันได้แก่ ขันธ์ 5. คำนี้จัดเป็นหนึ่งในชื่อเรียกที่เป็นคำไวพจน์ของขันธ์ซึ่งถูกใช้เป็นอย่างมากในพระไตรปิฎก จะมาคู่กับคำไวพจน์ของขันธ์อีก 2 คำ คือ ทุกขัง กับ อนัตตา นั่นเอง

neg:
วิภพ
วิภพ หรือ วิภวะ เป็นศัพท์ที่ปรากฏในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา เป็นศัพท์ที่สื่อความหมายในทางปรมัตถ์บัญญัติ (ความหลุดพ้นจากกิเลส) โดยปกติมักใช้คู่กับ วิภวตัณหา ซึ่งเป็นศัพท์หมายความในทางสมมุติบัญญัติ (ความไม่หลุดพ้นจากกิเลส)

neg:
มหายาน
ในสัทธรรมปุณฑรีกสูตร ได้อธิบายความหมายของมหายานว่า “ถ้าสรรพสัตว์ได้สดับธรรมจากพระผู้มีพระภาค แล้วบังเกิดศรัทธาความเชื่อ ปสาทะความเลื่อมใส ได้วิริยะบำเพ็ญบารมีเพื่อสัพพัญญุตญาณอันเป็นธรรมชาติ ญาณอันปราศจากครูอาจารย์ ญาณแห่งพระตถาคต กำลังความกล้าหาญ มีความกรุณาปรารถนาต่อความสุขของสรรพสัตว์ บำเพ็ญหิตานุหิตประโยชน์ต่อทวยเทพและมนุษย์ โปรดสรรพนิกรให้พ้นทุกข์ นั่นชื่อว่า มหายาน”

neg:
ประชานศาสตร์
ประชานศาสตร์ หรือ วิทยาการการรู้ หรือ วิทยาการปัญญา หรือ วิทยาศาสตร์พุทธิปัญญา () ความหมายโดยทั่วไปคือการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ทั้งเรื่องของความคิดและความฉลาด แต่หากกล่าวอย่างเป็นรูปนัยจะเน้นว่าเป็นการศึกษาด้านสหวิทยาการประกอบด้วย ประชานจิตวิทยา (cognitive psychology) ประสาทจิตวิทยา (neuropsychology) ภาษาศาสตร์ ปรัชญา วิทยาการคอมพิวเตอร์ (เจาะจงเรื่องปัญญาประดิษฐ์) มานุษยวิทยา และ จิตชีววิทยา (psychobiology) หรือสาขาประยุกต์ที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้เพื่อการศึกษาวิจัยภาวะของจิตและกระบวนการที่มนุษย์ควบคุมเปลี่ยนแปรยักย้ายข้อมูลข่าวสาร งานวิจัยในสาขาวิทยาการการรู้ได้ประยุกต์ใช้องค์ความรู้จากหลากหลายสาขาเพื่อศึกษาการทำงานของระหว่างสมองและจิตใจ (brain and mind) ศึกษาวิจัยด้านความสัมพันธ์ระหว่างการคิด อารมณ์ และการกระทำ การเรียนรู้โดยใช้สมองเป็นฐาน (brain-based learning) พฤติกรรม ความผิดปกติทางการเรียน การรับรู้ ความสนใจ การจำ การแก้ปัญหา การคำนวณ การให้เหตุผล และการตัดสินใจ บนพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ เช่น การแปลผลจากการบันทึกคลื่นไฟฟ้าสมอง (EEG) การวิเคราะห์จากถ่ายภาพสมอง (brain imaging) เป็นต้น

neg:
สังคายนาในศาสนาพุทธ
จุดประสงค์สำคัญที่สุดของการสังคายนา คือการรวบรวมพระธรรมวินัยของพระพุทธเจ้า เพื่อธำรงรักษาพระธรรมวินัยเอาไว้ไม่ให้สูญหายหรือวิปลาสคลาดเคลื่อนไป เพราะพระธรรมวินัยนั้นคือหลักของพระพุทธศาสนา  หากปราศจากคำสอนแล้วพระพุทธศาสนาก็ดำรงอยู่ไม่ได้ ดังพุทธวจนะในคราวจะเสด็จดับขันธปรินิพพานว่า โย โว อานนฺท มยา ธมฺโม จ วินโย จ เทสิโต ปญฺญตฺโต โส โว มมจฺจเยน สตฺถา. แปลว่า : ดูกรอานนท์ ธรรมแลวินัยใด ที่เราได้แสดงแล้ว และบัญญัติแล้ว แก่เธอทั้งหลาย ธรรมและวินัยนั้น จักเป็นศาสดาของเธอทั้งหลาย ในเมื่อเราล่วงลับไป (ที.ม.10/141/178) พระเถระทั้งปวงเห็นความสำคัญของพระธรรมวินัยซึ่งจะสืบทอดพระศาสนาต่อไปในภายหน้า หากละเลยปล่อยไว้กระทั่งพระธรรมวินัยเกิดความคลาดเคลื่อนไปจะเป็นอันตรายต่อพุทธศาสนา จึงได้เริ่มสังคายนารวบรวมพระธรรมคำสอนขึ้นเป็นหมวดหมู่ภายหลังพุทธปรินิพพานไปแล้ว 3 เดือน

neg:
ปรมัตถธรรม
วิสังขารธรรม คือ ธรรมที่ไม่เกิดขึ้น ไม่มีปัจจัยปรุงแต่ง ได้แก่ นิพพาน

neg:
อภิญญา
อภิญญาในคำวัดหมายถึงคุณสมบัติพิเศษของพระอริยบุคคลซึ่งเป็นเหตุให้มีอิทธิฤทธิ์ต่างๆ มี 6 อย่าง คือ
อภิญญา 5 ข้อแรกเป็นของสาธารณะ (โลกียญาณ) ข้อ 6 มีเฉพาะในพระอริยบุคคล

neg:
เปรียญ
เปรียญ สันนิษฐานว่ามาจากคำว่า บาเรียน หรือ ปริญญา หมายถึง “พระที่ได้ศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรมบาลี” หรือ “พระนักเรียนบาลี” นั่นเอง ต่อมา สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงเปลี่ยนคำว่า บาเรียน เป็น เปรียญ ปัจจุบันจึงใช้เรียกหลักสูตรการศึกษาพระปริยัติธรรมแผนกบาลีของคณะสงฆ์ไทยว่า "หลักสูตรเปรียญ"

neg:
จักรวาลในเรื่องเดอะ เมทริกซ์
การสร้างเมทริกซ์เวอร์ชันนี้ถูกระแวงสงสัยจนกระทั่งหนทางในการรับมือกับธรรมชาติอันคาดเดาไม่ได้ของมนุษย์ถูกค้นพบ การแก้ปัญหาถูกพบโดยสิ่งที่ The Architect เรียกมันว่าโปรแกรม “สัญชาตญาณ” ซึ่งถูกออกแบบมาเพื่อช่วยให้เครื่องจักรเข้าใจจิตใจมนุษย์มากยิ่งขึ้น โดยมนุษย์รู้จักโปรแกรมนี้ในฐานะ The Oracle (เทพพยากรณ์) The Oracle ค้นพบว่า 99% ของมนุษย์จะยอมรับระบบหากให้ทางเลือกว่าจะยอมรับหรือปฏิเสธ The Matrix ภายในจิตใต้สำนึก โดยจะมีการให้ทางออกสำหรับอีก 1% ของผู้เป็นกบฏที่เหลือโดยการปลดปล่อยพวกเขาออกจาก Matrix ไปยังโลกแห่งความเป็นจริงและขับไล่พวกเขาไปสู่เมืองเฉพาะสำหรับพวกเขาเอง ที่มีชื่อว่า Zion

neg:
พระไวโรจนพุทธะ
อิตถีภาวะของพระไวโรจนะพุทธะคือวัชรธาตุวิศวรี (ท่านหญิงแห่งปัญญาธาตุ) หรืออากาศธาตุวิศวรี (ท่านหญิงผู้ยิ่งใหญ่แห่งอากาศอันไร้ขอบเขต) เป็นบุคลาธิษฐานของปัญญาญาณ ที่สะท้อนให้เห็นจักรวาลภายใต้พระบารมีธรรมของพระไวโรจนะมีสัญลักษณ์เป็นรูปสามเหลี่ยมหรือเปลวไฟ กายสีขาว อยู่ในท่าแสดงธรรม

neg:
พิชญพิจารณ์
พิชญพิจารณ์, การทบทวนระดับเดียวกัน หรือ การทบทวนโดยผู้รู้เสมอกัน () เป็นการประเมินงานโดยบุคคลหรือกลุ่มบุคคลที่มีความชำนาญคล้ายกับผู้ผลิตผลงานนั้น เป็นระบบควบคุมกันเองโดยสมาชิกวิชาชีพที่มีคุณสมบัติความสามารถในสาขาที่เข้าประเด็นกัน เป็นวิธีที่ใช้เพื่อรักษามาตรฐานทางคุณภาพ เพื่อเพิ่มคุณภาพ และเพื่อให้เกิดความเชื่อถือในงานภายในกลุ่มนักวิชาการ เป็นวิธีการกำหนดว่า งานวิชาการนั้นสมควรจะตีพิมพ์หรือไม่ เป็นเรื่องที่จัดหมวดหมู่ได้ตามชนิดของงานหรือตามอาชีพ เช่น พิชญพิจารณ์ทางการแพทย์ (medical peer review)

neg:
พระวิษณุ
พระวิษณุ ( "วิษฺณุ") หรือที่รู้จักกันในพระนามอีกอย่างหนึ่งว่า พระนารายณ์ ( "นารายณ") เป็นหนึ่งในสามตรีมูรติ มีหน้าที่คุ้มครองแลดูแลรักษาทั้ง 3 โลกตามความเชื่อของชาวฮินดู จากคัมภีร์พราหมณ์ รูปร่างลักษณะมีพระวรกายจะมีสีที่เปลี่ยนไปตามยุค ฉลองพระองค์ดั่งกษัตริย์ มีมงกุฎทอง อาภรณ์สีเหลือง มี 4 กร ถือ สังข์ จักรสุทรรศน์ คทาเกาโมทกี แต่ที่จะพบเห็นได้บ่อยที่สุดคือถือ จักร์ สังข์ คทา ส่วนอีกกรจะถือ ดอกบัวบ้าง หรือ ไม่ถืออะไรเลยบ้าง (โดยจะอยู่ในลักษณะ"ประทานพร")

neg:
วิญญูชน (ศาสนาพุทธ)
วิญญูชน เป็นผู้สามารถที่จะรู้ธรรมของพระพุทธเจ้าได้ ดังบทบาลีว่า

neg:
หิริ
หิริ (อ่านว่า [หิ-หฺริ]) แปลว่า "ความละอายแก่ใจ ความละอายต่อบาป" หมายถึงความละอายใจตัวเองต่อการทำความชั่วความผิด ต่อการประพฤติทุจริตทั้งหลายและความละอายใจตัวเองที่จะละเว้นไม่ทำความดีซึ่งควรจะทำให้เกิดมีในตน เช่นบิดามารดามีความละอายใจที่จะไม่ดูแลบุตรของตน เช่นนี้เรียกว่ามีหิริ

neg:
การผ่าศพทางนิติเวชศาสตร์
การวินิฉัยหรือการรักษาพยาบาลที่ให้แก่ผู้ป่วย แพทย์ผู้ทำการรักษาจะต้องวินิจฉัยและวิเคราะห์ถึงสาเหตุของการเจ็บป่วยด้วยความเหมาะสม เพื่อเป็นแนวทางในการรักษาพยาบาลผู้ป่วยรายอื่น ๆ ที่ได้รับการวินิจฉัยแบบเดียวกันหรือมีอาการคล้าย ๆ กัน เพื่อให้การรักษาพยาบาลแก่ผู้ป่วยมีประสิทธิภาพดีขึ้น อีกทั้งเป็นการพัฒนาความรู้ทางการแพทย์อีกด้วย การตรวจสอบชิ้นเนื้อทางกล้องจุลทรรศน์ นอกจากจะมีประโยชน์ในด้านการวินิจฉัยในการรักษาพยาบาลผู้ป่วยแล้ว ยังมีประโยชน์ในด้านที่สามารถใช้เป็นสิ่งยืนยันพยาธิสภาพที่ตรวจพบได้อย่างถาวร

neg:
แก่นพุทธศาสน์
ท่านย้ำเตือนว่า ในการปฏิบัติตามแนวทางต่างๆนั้น ต้องระมัดระวังให้ดี มีสติสัมปชัญญะให้มากขณะที่มีสิ่งหนึ่งสิ่งใดกระทบตา หู จมูก ลิ้น กายและใจ ซึ่งประเด็นนี้พระพุทธเจ้าได้กำชับพระพาหิยะ พระสงฆ์รูปหนึ่งว่าให้เห็นสักว่าเห็น ได้ยินสักว่าได้ยิน อย่าให้ปรุงเวทนา หรือ ถ้าปรุงเป็นเวทนาแล้ว ก็อย่าให้ปรุงเป็นตัณหาก็ได้ ยังได้อีกทีหนึ่ง แล้วก็ไปสนใจเรื่องว่างเรื่องวุ่นให้มากที่สุด

neg:
อภิญญา
อภิญญา แปลว่า "ความรู้ยิ่ง" หมายถึงปัญญาความรู้ที่สูงเหนือกว่าปกติ เป็นความรู้พิเศษที่เกิดขึ้นจากการอบรมจิตเจริญปัญญาหรือบำเพ็ญกรรมฐาน

neg:
การทำนาย
การทำนาย หรือ การพยากรณ์ หรือ พยากรณศาสตร์ เป็นการใช้กรรมวิธีหรือขั้นตอนปฏิบัติอย่างใดอย่างหนึ่ง เพื่อให้ได้ข้อมูลสำหรับการบอกกล่าวถึงเรื่องราวหรือเหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต ซึ่งรวมถึง การพยากรณ์อากาศ โหราศาสตร์ การพยากรณ์อนาคตด้วยเครืองมือต่างๆ เช่น ไพ่ยิปซี กราฟชีวิต อักษรรูน อี้จิง ฯลฯ เป็นต้น

neg:
ปรัชญา
คำว่า ปรัชญา (มีที่มาจากภาษาสันสกฤต प्रज्ञा "ปฺรชฺญา") หมายถึง "ความรู้" (ซึ่งเป็นคำเดียวกันใน ภาษาบาลี คือคำว่า ปัญญา) เป็นศัพท์บัญญัติแทนคำว่า "philosophy" ในภาษาอังกฤษ (ที่มีรากศัพท์มาจากคำ "ฟีโลโซเฟีย)" ซึ่งอาจเป็นไปได้ที่้ไพธากอรัสเป็นผู้บัญญัติไว้ เมื่อราวปี 570-495 ก่อนค.ศ. โดยเกิดจากการสมาสคำว่า "φιλος พีลอส" แปลว่า ความรัก และ "σοφία โซเฟีย" แปลว่าความรู้ เมื่อรวมกันจึงมีความหมายว่า ความรักในความรู้ หรือ ความปรารถนาจะเข้าถึงความรู้

neg:
วิษณุ
วิษณุ สามารถหมายถึง

neg:
วิวรณ์
ในศาสนาแบบเทวนิยมและเทววิทยา วิวรณ์ () หมายถึง การที่สิ่งเหนือธรรมชาติ เช่น เทวดา พระเป็นเจ้า ได้เปิดเผยความจริงหรือความรู้สำคัญบางประการแก่มนุษย์

neg:
ญาณ
มีการกล่าวถึงญาณในหลายลักษณะ หรืออาจจัดแบ่งญาณได้เป็น ญาณ 3 (3 หมวด) และ ญาณ 16 (ในวิปัสสนาญาณ) ดังนี้

neg:
เทวญาณ
เทวปรัชญาจึงเป็นส่วนหนึ่งของคุยหลัทธิซึ่งให้ความสำคัญกับความรู้หรือปัญญาที่นำไปสู่การหลุดพ้นเฉพาะบุคคล นักเทวปรัชญาพยายามเข้าใจรหัสยภาวะของเอกภพ และสิ่งที่เชื่อมเอกภพ มนุษยชาติ และพระเป็นเจ้าเข้าด้วยกัน เทวปรัชญามีจุดมุ่งหมายที่จะสืบหาต้นกำเนิดของพระเป็นเจ้าและมนุษยชาติ วันสิ้นโลก ชีวิต และมนุษยชาติ ด้วยการศึกษาประเด็นเหล่านี้ นักเทวปรัชญาเชื่อว่าจะสามารถอธิบายจุดมุ่งหมายและกำเนิดของเอกภพได้

neg:
นัยน์ตาปีศาจ
ความเชื่อเกี่ยวกับนัยน์ตาปีศาจในรูปแบบหนึ่งกล่าวว่า ผู้หนึ่งตามปกติแล้วจะมิได้เป็นผู้มีความประสงค์ร้ายต่อผู้ใดอาจจะมีอำนาจในการทำร้ายผู้ใหญ่, เด็ก, สัตว์เลี้ยง หรือ สิ่งของได้โดยเพียงแต่จ้องด้วยความอิจฉา คำว่า “Evil” อาจจะเป็นคำที่ทำให้เข้าใจผิดในบริบทนี้ เพราะเป็นคำที่มีนัยยะว่าบุคคลดังกล่าวจงใจที่จะ “แช่ง” ผู้โชคร้าย ความเข้าใจในความคิดเกี่ยวกับ “evil eye” ให้ดีขึ้นอาจจะมาจากคำภาษาอังกฤษสำหรับการจ้องมองด้วยนัยน์ตาปีศาจที่เรียกว่า “overlooking” ที่เป็นนัยยะว่าเป็นการจ้องอย่างจงใจเป็นเวลานานกว่าเหตุต่อสิ่งที่ประสงค์จะจ้องไม่ว่าจะเป็นคน สัตว์เลี้ยง หรือ สิ่งของ

neg:
ภาวะเสียการระลึกรู้ทางตา
ภาวะเสียการระลึกรู้ทางตาแบบวิสัญชาน (apperceptive visual agnosia) เป็นความไม่สามารถในการรู้จำวัตถุ แม้ว่า การเห็นขั้นพื้นฐานเช่น ความชัดเจน สี และความเคลื่อนไหว ยังเป็นปกติ สมองต้องประสานลักษณะต่างๆ เช่นเส้น ความสว่าง และสีของข้อมูลทางตาอย่างถูกต้อง เพื่อจะสร้างการรับรู้โดยองค์รวมของวัตถุ ถ้ามีความล้มเหลวในการประมวลผลขั้นนี้ การรับรู้วัตถุนั้นย่อมมีการสร้างอย่างไม่บริบูรณ์ เพราะฉะนั้น จึงไม่อาจที่จะรู้จำวัตถุนั้นได้ บุคคลผู้มีภาวะนี้ ไม่สามารถมีการรับรู้โดยองค์รวมของวัตถุจากข้อมูลทางตา กิจการงานที่ต้องอาศัยการลอกแบบหรือการจับคู่รูปภาพแบบง่ายๆ สามารถตรวจจับบุคคลผู้มีภาวะเสียการระลึกรู้แบบวิสัญชาน เพราะว่า บุคคลเหล่านั้นมีความสามารถที่ถูกตัดรอนและไม่สามารถทำกิจการงานเช่นนั้นได้
ภาวะเสียการระลึกรู้ทางตาแบบสัมพันธ์ (associative visual agnosia) เป็นความไม่สามารถที่จะรู้จำวัตถุ แม้ว่า จะมีการรับรู้วัตถุที่ถูกต้อง และความรู้เกี่ยวกับวัตถุนั้นไม่มีความเสียหาย ภาวะนี้มีความเกี่ยวข้องกับการประมวลข้อมูลทางตา ในระดับที่สูงกว่าภาวะเสียการระลึกรู้แบบวิสัญชาน บุคคลผู้มีภาวะแบบสัมพันธ์สามารถลอกแบบหรือจับคู่รูปภาพที่ง่ายๆ ซึ่งแสดงว่า สามารถที่จะรับรู้วัตถุได้อย่างถูกต้อง นอกจากนั้นแล้ว ยังสามารถแสดงความรู้เกี่ยวกับวัตถุเมื่อทดสอบด้วยข้อมูลทางการสัมผัสหรือทางคำพูด แต่ว่า เมื่อถูกทดสอบด้วยข้อมูลทางตา ก็ไม่สามารถบอกชื่อหรือพรรณนาถึงวัตถุที่สามัญทั่วไปได้ ซึ่งหมายความว่า มีความบกพร่องในการสัมพันธ์การรับรู้วัตถุนั้น กับความรู้ที่มีอยู่เกี่ยวกับวัตถุนั้น บุคคลผู้มีภาวะนี้ไม่สามารถให้ความหมายกับการรับรู้วัตถุได้ การรับรู้วัตถุนั้นมีอยู่ แต่ไม่มีความหมายอะไรต่อบุคคลผู้มีภาวะนี้

neg:
ญาณทัศนะ
ญาณทัศนะ (ยา-นะ-) แปลว่า "การรู้และการเห็น" การเห็นคือการรู้จริง, การเห็นด้วยการรู้จริง, การเห็นอย่างประเสริฐ คือการรู้อย่างแจ่มแจ้ง

neg:
วิญญูชน (ศาสนาพุทธ)
วิญญูชน คือผู้ประกอบด้วยหลักนักปราชญ์คือ สุ จิ ปุ ลิ ประกอบด้วยปัญญาพินิจ มีหลักโยนิโสมนสิการ คือเป็นผู้ฉลาดในการคิด คิดอย่างถูกวิธี ถูกระบบ พิจารณาไตร่ตรองรอบคอบ แล้วสามารถแยกแยะผิดถูก ชั่วดี ควรไม่ควร เหมาะไม่เหมาะเป็นต้นได้อย่างถูกต้องแจ่มแจ้ง

neg:
ความโปร่งใส
ความโปร่งใส (ทางการเมือง) (Political Transparency) หมายถึง ความสามารถของประชาชนในระบอบประชาธิปไตยที่จะเข้าถึง และอภิปรายเกี่ยวกับข้อเท็จจริง เอกสาร และข้อมูลเกี่ยวกับการตัดสินใจดำเนินนโยบายสาธารณะ การใช้อำนาจบริหารประเทศของรัฐบาลและทางราชการ ตลอดจนการแต่งตั้งบุคคลเข้าสู่ตำแหน่งทางการเมือง และในระบบราชการ โดยที่มาของคำว่าความโปร่งใสนี้มาจากความหมายในทางวิทยาศาสตร์กายภาพที่นำไปใช้อธิบายคุณลักษณะของวัตถุที่มีคุณสมบัติ “โปร่งใส” คือ วัตถุที่แสงสว่างสามารถลอดผ่านผิวของวัตถุทำให้สามารถมองทะลุพื้นผิวของวัตถุได้นั่นเอง แต่อย่างไรก็ตาม ความหมายในเชิงการเมืองยังมีความหมายที่ลึกกว่าแค่เพียงการมองเห็นการทำงานของรัฐบาล และราชการ แต่ยังรวมถึงการที่ประชาชนสามารถเข้าใจ มีส่วนร่วม และควบคุมตรวจสอบการทำงานของรัฐบาลได้อีกด้วย (Kurian, 2011: 1686)

neg:
การแปลการพินิจภายในผิด
มีไอเดียทางปรัชญาบางอย่าง (eliminative materialism) ว่า มนุษย์อาจมีความเข้าใจผิดบางอย่างเกี่ยวกับการทำงานของจิตใจของตน
และว่า แนวคิดในเรื่องบางเรื่องเช่น "ความเชื่อ" หรือว่า "ความเจ็บปวด" จะปรากฏความจริงทางวิทยาศาสตร์ที่แตกต่างไปจากที่คิดกันทุกวันนี้
นักจิตวิทยาเรียกการเดาอย่างผิด ๆ ที่"เราใช้"อธิบายกระบวนการความคิดของ"ตนเอง"ว่า "causal theories" (ทฤษฎีเหตุผล)
คือว่า คำอธิบายของเรา (ที่นักจิตวิทยาเรียกว่าทฤษฎีเหตุผล) เกี่ยวกับเหตุของการกระทำที่ทำแล้ว มักจะใช้เพียงเพื่อแก้ต่างพฤติกรรมของตน เพื่อบรรเทาความไม่ลงรอยกันทางประชาน (cognitive dissonance)
ซึ่งก็หมายความว่า เราอาจจะไม่ได้สังเกตเห็นเหตุจริง ๆ ของพฤติกรรมของตน แม้ว่ากำลังพยายามที่จะอธิบายอยู่
ผลก็คือ คำอธิบายที่เรามีมักจะเป็นไปเพื่อความรู้สึกที่ดีขึ้นเกี่ยวกับตัวเราเท่านั้น
ตัวอย่างหนึ่งก็คือ ชายคนหนึ่งอาจจะมีการเลือกปฏิบัติต่อคนรักร่วมเพศ เพราะว่าตนจริง ๆ แล้วอายว่า มีความรู้สึกชอบใจผู้ชายอื่น
เขาอาจจะยอมรับความจริงนี้แม้ต่อตัวเองก็ไม่ได้ แต่อธิบายความเดียดฉันท์ของตนว่า เป็นเพราะว่าการรักร่วมเพศไม่เป็นธรรมชาติ

neg:
วิจารณญาณ
วิจารณญาณ เป็นเครื่องมือในการสังเกตคิดค้น และตัดสินวินิจฉัยในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เป็นเครื่องมือของโยนิโสมนสิการ มีลักษณะเฟ้นหาไตร่ตรองข้อเท็จจริงด้วยเหตุผลรอบคอบและรอบด้าน ทำให้ฉุกคิดไม่ตัดสินใจโดยรีบด่วนจนเกิดความผิดพลาด เป็นให้การสรุปผลหรือตัดสินเรื่องนั้นๆ ถูกต้องถ่องแท้ หรือผิดพลาดน้อยที่สุด

neg:
จิต
จิต () หรือจิตใจ คือ ความรู้สึกนึกคิด เชาว์ปัญญา ความสำนึก ความมีสติ แต่ความคิดเป็นองค์ประกอบสำคัญของจิตใจที่สามารถรู้เห็นได้ กำกับและควบคุมอย่างชัดเจน บางครั้งจึงใช้คำว่า "ความคิด" แทน

neg:
วิปัสสนา
วิปัสสนาภูมิ คือ ธรรมทั้งหลายอันแยกประเภทเป็น ขันธ์ อายตนะ ธาตุ อินทรีย์ สัจจะ และปฏิจจสมุปบาท

neg:
มานะ
มานะ ๙หมายถึงความยึดถือ อันเกิดจากการปรุงแต่ง คือราคะ(การให้ค่า ตีราคา)ว่าสิ่งต่างๆหยาบ ประณีต หรือเสมอ ทั้งที่สิ่งทั้งปวงเป็นเช่นนั้นเอง (ตถตา)ดับไปได้ด้วยการมองทุกสรรพสิ่งเป็นดุจความว่าง(สุญญตา)การสิ้นไปของมานะเรียกอีกอย่างหนึ่ง ว่า วิราคะอีกอย่างหนึ่งเป็นกิเลสชั้นละเอียด เป็นทั้งอนุสัยกิเลส และ สังโยชน์ ๑๐

neg:
ความปรารถนาหรือความเชื่อที่อยู่เหนือเหตุผล
นอกจากจะเป็นความเอนเอียงทางประชาน (cognitive bias) และวิธีที่แย่ในการตัดสินใจแล้ว มีการนับว่า การคิดตามความปรารถนาเป็นเหตุผลวิบัติอรูปนัย (informal fallacy) อย่างหนึ่ง เมื่อเราคิดว่า สิ่งหนึ่งเป็นจริง เพราะว่าเราอยากให้มันเป็นจริง
โดยมีรูปแบบว่า "ฉันอยากให้ ก เป็นจริง/เท็จ ดังนั้น ก จึงเป็นจริง/เท็จ"

neg:
การวิจารณ์ภาพยนตร์
การวิจารณ์ภาพยนตร์ หรือ การวิพากษ์ภาพยนตร์ () เป็นการวิเคราะห์และประเมินคุณค่าของภาพยนตร์และสื่อภาพยนตร์ คำศัพท์นี้มักใช้สลับกับคำว่า 'การรีวิวภาพยนตร์' (film review) "การรีวิวภาพยนตร์" มีความหมายแฝงถึงการแนะนำซึ่งมุ่งเป้าหมายที่ผู้บริโภค มักจะเขียนเชิงพรรณนาและตัดสินภาพยนตร์ใหม่เพียงเรื่องเดียว "การวิจารณ์ภาพยนตร์" ไม่ได้มีรูปแบบของการรีวิว มักเป็นการวิเคราะห์ภาพยนตร์เรื่องนั้น ๆ ในเชิงประวัติศาสตร์ของการพัฒนาและเชื่อมโยงกับบริบทดั้งเดิม ความสำคัญและความหมายของภาพยนตร์ในเชิงคุณค่าและประสบการณ์จากการพัฒนาผ่านประเด็นหลักของภาพยนตร์ (เช่น แก่นเรื่อง การเล่าเรื่อง ตัวละคร) การเชื่อมโยงกับองค์ประกอบของภาพยนตร์ และการเชื่อมโยงกับสังคมและวัฒนธรรม

neg:
ไวยาวัจกร
ไวยาวัจกร ตามกฎหมายหมายถึงคฤหัสถ์ผู้ได้รับแต่งตั้งให้มีหน้าที่เบิกจ่ายนิตยภัต และมีอำนาจหน้าที่ดูแลรักษาจัดการทรัพย์สินของวัดได้ตามที่เจ้าอาวาสมอบหมายเป็นหนังสือ และกำหนดให้ไวยาวัจกรเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมาย

neg:
ความรอบคอบ
ความรอบคอบ () ถูกจัดว่าเป็นหนึ่งในคุณธรรมพื้นฐานสี่ประการที่ควรเคารพ มาจากคำในภาษาฝรั่งเศสในคริสต์ศตวรรษที่ 13 ว่า prudence มาจากภาษาละตินว่า prudentia สายตาอันกว้างไกล ความหลักแหลม อันเป็น providentia foresight มันยังถูกจัดรวมกับ ความรอบรู้ ความเข้าใจลึกซึ้ง และสติปัญญา ในกรณีนี้ มันเป็นความดีที่สามารถตัดสินระหว่างคุณความดีกับพฤติกรรมความดีได้ ไม่เพียงแต่จากความรู้สึกโดยทั่วไป แต่ด้วยการพิจารณาไปถึงการกระทำที่ถูกต้องทั้งสถานที่และกาลเวลาด้วย ถึงแม้ว่าความรอบคอบเพียงอย่างเดียวไม่สามารถประกอบกับการกระทำใดๆ ได้ แต่ถูกเกี่ยวข้องเป็นหนึ่งเดียวกับสติปัญญา เนื่องจากคุณความดีทุกอย่างต้องอยู่ภายใต้การวางระเบียบของมัน ความรอบคอบจะมีความจำเป็นต้องใช้กับความกล้าหาญ

neg:
อภิปรัชญา
คำว่า อภิปรัชญา เป็นคำที่พระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์ ทรงบัญญัติขึ้น เมื่อพิจารณาตามรูปศัพท์ อภิปรัชญามาจากคำว่า “อภิ” หมายถึง ความยิ่งใหญ่ สูงสุด เหนือสุด และปรัชญาหมายถึงความรู้อันประเสริฐเมื่อรวมเข้าด้วยกัน “อภิปรัชญา” จึงหมายถึง ปรัชญาที่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่อยู่นอกเหนือจากการเห็นทั่ว ๆ ไป หรือความรู้ที่อยู่นอกเหนือการรู้เห็นใด ๆ แต่สามารถรู้และเข้าใจด้วยเหตุผล

neg:
ระบบการเห็น
ยังไม่มี เผื่ออนาคต mammalian visual systemsEye -refined.svg||thumb|200px|ระบบการเห็นประกอบด้วตา และ วิถีประสาทที่เชื่อมตากับ[[คอร์เทกซ์สายตาและส่วนอื่นของสมอง รูปนี้แสดงระบบการเห็นของ-สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
ระบบประสาทการมองเห็น ระบบการมองเห็น ระบบสายตา "visual system" --
ระบบการเห็นname,RoyalDict ศัพท์บัญญัติไทย, ไทย-อังกฤษ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน ให้ความหมายของ visual ว่า การเห็น หรือ สายตา ระบบประสาทการมองเห็น,ศ.พญ. ผาสุก มหรรฆานุเคราะห์ประสาทกายวิภาคศาสตร์พื้นฐาน Basic Neuroanatomy |publisherเคราะห์ |location,year พ.ศ. 2556 |pages=247 |isbn=978-616-335-105-0 |oclc= |doi= |accessdate หรือ ระบบสายตา
[[หมวดหมู่:ระบบการมองเห็น]]
[[หมวดหมู่:ระบบรับความรู้สึก]]
[[หมวดหมู่:สมอง]]

neg:
จักษุ (ศาสนาพุทธ)
ในพจนานุกรมพุทธศาสน์ บรรยายไว้ว่า ดวงตาเห็นธรรม คือ ปัญญารู้เห็นตามความจริงว่า สิ่งใดก็ตามมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวง ล้วนมีความดับไปเป็นธรรมดา ธรรมจักษุโดทั่วไป เช่นที่เกิดแก่ท่านโกณฑัญญะ เมื่อสดับธรรมจักร ได้แก่ โสดาปัตติมรรค หรือโสดาปัตติมัคคญาณ คือ ญาณที่ทำให้เป็นโสดาบัน

neg:
วิปัสสนูปกิเลส
เมื่อผู้ปฏิบัติวิปัสสนาสามารถยกเอารูปธรรมและนามธรรมทั้งหลาย ขึ้นมาพิจารณาเป็นหมวดๆ ตามแนวไตรลักษณ์ที่ละอย่างๆ จนเริ่มมองเห็นความเกิดขึ้น และความเสื่อมไปแห่งสังขารทั้งหลาย เกิดเป็นวิปัสสนาญาณอ่อนๆ (หรือตรุณวิปัสสนา เช่น ในช่วงอุทยัพพยานุปัสสนาญาณ) ในช่วงนี้ก็จะเกิดวิปัสสนูปกิเลสขึ้นมา

neg:
สัจนิยมโดยตรงและสัจนิยมโดยอ้อม
คำถามว่า ระหว่าง สัจนิยมโดยตรง
( หรือ naive realism) หรือว่า สัจนิยมโดยอ้อม ( หรือ representational realism) ความคิดหรือหลักปรัชญาประเภทไหนตรงกับความเป็นจริงในโลก
เป็นคำถามที่เกิดขึ้นในปรัชญาสัญชาน (philosophy of perception) หรือจิตปรัชญา (philosophy of mind)
จากข้อโต้แย้งกันในเรื่องธรรมชาติของประสบการณ์ความรู้สึก (conscious experience)
เป็นปัญหาเกี่ยวกับญาณวิทยาว่า โลกที่เรารับรู้นั้นเป็นตัวโลกเองจริง ๆ (คือสิ่งที่เรารับรู้เป็นจริงอย่างนั้นเลย)
หรือว่า เป็นเพียงแต่แบบภายใน (หรือแบบจำลอง) ที่สร้างขึ้นโดยกระบวนการประสาทในสมอง (คือสิ่งที่เรารับรู้เป็นเพียงแต่แบบจำลองของความจริงที่ระบบประสาทสร้างขึ้น)

neg:
การรับรู้
การรับรู้ หรือ สัญชาน
เป็นการจัดระเบียบ ระบุ และแปลผลข้อมูลจากประสาทสัมผัสเพื่อใช้เป็นแบบจำลองและเข้าใจข้อมูลหรือโลกรอบ ๆ ตัว

neg:
สามัญสำนึก
สามัญสำนึก () คือความสำนึกหรือความเฉลียวใจที่คนปกติธรรมดาทั่วไปควรจะต้องรู้ โดยไม่จำเป็นต้องได้รับคำแนะนำสั่งสอน สามัญสำนึกพัฒนาจากความรู้ที่ได้จากการผ่านประสบการณ์ การลองผิดลองถูก หรือบรรดาความรู้ที่ได้รับจากจารีตประเพณี หลายคนใช้วลีนี้เพื่ออธิบายสิ่งที่อ้างถึงความเชื่อและญัตติที่คนส่วนใหญ่วินิจฉัยและประเมินอย่างรอบคอบ โดยไม่จำเป็นต้องใช้ความรู้ที่ซับซ้อน การเรียน หรือการวิจัยเพิ่มเติม แต่มีพื้นฐานอยู่บนความรู้ที่คนธรรมดาทั่วไปเข้าใจ สามัญสำนึกมีความเท่าเทียมกับความรู้หรือประสบการณ์ที่อนุมานขึ้นให้กับคนส่วนใหญ่ หรือเชื่อว่าบุคคลใดก็ตามจะเป็นอย่างนั้น จะทำอย่างนั้น จะเชื่ออย่างนั้น

neg:
ปรัชญา
ปรัชญา ตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน แปลว่า วิชาว่าด้วยหลักแห่งความรู้และหลักแห่งความจริง โดยในบรรดาความรู้ทั้งหลายของมนุษยชาตินั้น อาจแบ่งได้เป็นสองเรื่องใหญ่ ๆ


query: มุศเฏาะฟา ฮัจญี เกิดเมื่อไหร่?

pos:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
มุศเฏาะฟา ฮัจญี (; ; เกิด 16 พฤศจิกายน ค.ศ. 1971 ที่โมร็อกโก) เป็นอดีตนักฟุตบอลทีมชาติโมร็อกโก ปัจจุบันรับหน้าที่เป็นผู้ช่วยผู้จัดการทีมชาติโมร็อกโก มีชื่อเสียงโด่งดังเมื่อครั้งเล่นให้กับสโมสรคอเวนทรีซิตี และแอสตันวิลลาในพรีเมียร์ลีก โดยฮัจญีเคยเล่นในฟุตบอลโลก 1994 และ ฟุตบอลโลก 1998 รวมทั้งได้รับรางวัลนักฟุตบอลยอดเยี่ยมแห่งปีของทวีปแอฟริกา 1 สมัย เมื่อครั้งเล่นให้สโมสรเดปอร์ตีโบเดลาโกรูญาในลาลีกาของสเปน และเป็นอดีตกัปตันทีมของสโมสรคอเวนทรีซิตี

neg:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
หลังจากสโมสรของเขามีอันต้องตกชั้น ทำให้มีกระแสข่าวการย้ายทีมของเขาเกิดขึ้น ฮัจญีกลายเป็นเป้าสนใจจากทีมอื่น ๆ ทั้งในพรีเมียร์ลีกและบุนเดสลีกา โดยเป็นสโมสรแอสตันวิลลาภายใต้การคุมทีมของจอห์น เกร็กกอรี อดีตกองกลางทีมชาติอังกฤษ ที่สามารถคว้าตัวเขามาร่วมทีมได้ด้วยข้อเสนอมูลค่า 2 ล้านปอนด์ บวกกับการแถม จูเลียน โจอาคิม กองกลางของทีมไปให้กับคอเวนทรีซิตีด้วย

neg:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
ต่อมาเขาได้เป็นหนึ่งในผู้เล่นทีมชาติโมร็อกโกในฟุตบอลโลก 1998 ที่ประเทศฝรั่งเศส แม้ฮัจญีจะทำผลงานได้อย่างโดดเด่นและยิงประตูในฟุตบอลโลกได้ แต่ในลาลีกา ฤดูกาล 1998-1999 เขากลับไม่อาจเรียกฟอร์มการเล่นที่ยอดเยี่ยมดังกล่าวมาสู่การเล่นในสโมสรได้ โดยเขาต้องตกเป็นตัวสำรองในยุคของฆาบิเอร์ อิรูเรตา กุนซือคนใหม่ของสโมสร และผลงานของเขายังไม่เข้าตานัก

neg:
ญาบิร
ญาบิร บินฮัยยานเกิดราวปี ค.ศ. 721 และเสียชีวิตในเมืองกูฟะหฺ ประเทศอิรักราวปี ค.ศ. 815 (บ้างก็ว่า 803) หลังจากเกิดมาได้ไม่นาน บิดาของเขา ซึ่งพัวพันกับการก่อกบฏล้มรัฐเคาะลีฟะฮ์อุมัยยะฮ์ ก็ถูกประหารชีวิต ญาบิรถูกส่งไปแผ่นดินอาระเบีย ที่นั่นเขาได้เข้านับถือมัซฮับชีอะหฺ และเข้าสมัครเป็นลูกศิษย์ของอิมามญะอฺฟัร อัศศอดิก ในเมืองมะดีนะหฺ เนื่องจากท่านมีความสนใจในเรื่องเคมีและคณิตศาสตร์เป็นทุนเดิม อิมามญะอฺฟัรจึงประสิทธิ์ประสาทวิชาของนบีมุฮัมมัดที่ไม่เคยเผยแพร่ให้ใครมาก่อนแก่ญาบิร จนได้กลายเป็นนักวิทยาศาสตร์ที่เด่นที่สุดในสมัยนั้น และภายหลังได้กลายเป็นนักเคมีแห่งราชสำนักของฮารูน อัรรอชีด

neg:
สะอ์ดี
แหล่งอ้างอิงที่เก่าแก่ที่สุด บันทึกว่า ชื่อของเขาคือ มุศลิฮุดดีน อะบูมุฮัมหมัด อับดุลลอฮ์ บิน มุชัรรัฟ บิน มุศเลี้ยะห์ บิน มุชัรรัฟ ชื่อเล่นของเขาคือ สะอ์ดี , มุศเลี้ยะห์ ที่ตั้งชื่อมาจากปู่ของเขา สะอ์ดีได้รับการศึกษาและการอบรมตั้งแต่เด็กเป็นเด็กที่ใฝ่เรียนรู้เหมือนบิดาของเขา สะอ์ดี อายุสูญเสียบิดาไปตั้งแต่อายุได้ 12 ขวบ  และอยู่ภายใต้การเลี้ยงดูของคุณตา มัสอูด บิน มุเลี้ยะห์ อัลฟารซี เขาได้เรียนหลักไวยากรณ์เบื้องต้นและบทกวีตั้งแต่เด็กที่เมืองชีรอซ  บ้างกล่าวกันว่าสะอ์ดีเป็นหลานของกุฏบุดดีน ชีรอซี นักวิชาการและนักปรัชญาที่มีชื่อเสีย วัยเด็กและวัยหนุ่มของสะอ์ดีอยู่กับสะอ์ด บิน แซงฆี ในฟอร์ส ซึ่งตรงกับยุคการบุกโจมตีของมองโกล สถานการณ์ที่ไม่สงบสิ้นสุดลงในยุคสุลต่าน มุฮัมหมัด ควอร์ซัมชอฮ์ โดยเฉพาะเมื่อสุต่าน ฆิยาษุดดีน ควอร์ซัมชอฮ์ พี่ชายของ ญะลาลุดดีน ควอร์ซัมชอฮ์ บุกเมืองชีรอซในปีฮิจเราะฮ์ศักราชที่ 620 ทำให้สะอ์ดอพยพไปยังเมืองแบกแดด

neg:
ฮุจญัต บิน อัลฮะซัน
ช่วงต้นการเร้นกายระยะยาว เป็นยุคที่รู้จักกันในนามของ "ศตวรรษแห่งชีอะฮ์" ช่วงต้นศตวรรษที่สี่แห่งฮิจเราะฮ์ศักราช/ศตวรรษที่สิบแห่งคริสตศักราช นิกายซัยดี ครอบครัวอาลิบูยะฮ์ มีอำนาจเหนือดินแดนที่สำคัญของอิหร่าน ได้แก่ ฟอร์ส เรย์ และอิศฟาฮาน ในปีฮ.ศ. 334/ค.ศ. 945 บะนีอับบาสตกอยู่ภายใต้อำนาจของชีอะฮ์อาลิบูยะฮ์  เบื้องต้นอาลิบูยะฮ์นั้นเป็นชีอะฮ์ซัยดี เมื่องขึ้นปกครองก็เปลี่ยนมาเป็นชีอะฮ์สิบสองอิมาม ในยุคอาลิบูยะฮ์ ก็มีการปกครองชีอะฮ์ในดินแดนอื่นๆ เช่น ฟาฏิมียาน ในอียิปต์และแอฟริกาเหนือ บะนีฮัมดาน ทางตอนเหนือของอิรักและซีเรีย  และการปกครองของอิดรีซิยาน ที่ปกครองดินแดนส่วนหนึ่งทางแอฟริกาเหนือ  เนื่องจากอิทธิพลของฟาฏิมียานและอาลิบูยะฮ์ในดินแดนที่เป็นจุดศูนย์กลางของอิสลามทำให้ชีอะฮ์มีความเข้มแข็งทั้งทางด้านศาสนาและแนวความคิด ถือได้ว่าเป็นยุครุ่งเรืองและผลงานทางวิชาการก็เกิดขึ้นมากมายในยุคนี้ อาลิบูยะฮ์เป็นผู้เผยแผ่วิชาการของชีอะฮ์  อีกทั้งให้การสนับสนุนบรรดานักการศาสนา กระทั่งเป็นการปูทางการเข้ามาของแนวคิดด้านเทวะวิทยาของมุอ์ตะซีละฮ์สู่ชีอะฮ์

neg:
มุฮัมมัด เราะชีด ริฎอ
แนวความคิดของริฎอได้รับอิทธิพลจากนักปรัชญาอิสลามที่สำคัญหลายคน เช่น อิบน์ ตัยมียะฮ์, มุฮัมมัด อิบน์ อับดุลวะฮ์ฮาบ, อัลเฆาะซาลี แต่ที่สำคัญคือความคิดของมุฮัมมัด อับดุฮ์ แนวความคิดของเขานั้นถือว่าอิสลามที่แท้จริงนั้นยอมรับความก้าวหน้าสมัยใหม่ ไม่ยอมรับการที่คนในยุคปัจจุบันจะถูกกำหนดโดยข้อกฎหมายที่สร้างขึ้นระหว่างสามร้อยปีแรกของการฮิจญ์เราะห์ มุสลิมทุกคนจะต้องถือว่าตนเองมีความรับผิดชอบที่จะทำตามความผูกพันระหว่างเพื่อนร่วมศาสนา สนับสนุนหน้าที่และความต้องการทางจริยธรรมและต้องเผยแผ่ศาสนาด้วย เขาเสียชีวิตเมื่อ 22 สิงหาคม พ.ศ. 2478

neg:
ซุลหิจญะฮฺ
ซุลหิจญะฮฺ () คือเดือนที่ 12 ในปฏิทินฮิจญ์เราะฮ์เป็นเดือนที่ชาวมุสลิมเดินทางไปมักกะฮฺเพื่อประกอบพิธีหัจญ์ ในเดือนนี้มีวันสำคัญคือ วันอีดุลอัฏฮา นอกจากนี้สิบวันแรกของเดือนซุลหิจญะฮฺยังเป็นช่วงเวลาที่มีความประเสริฐอย่างยิ่งสำหรับชาวมุสลิม ซึ่งอัลลอฮฺได้ตรัสไว้ในอัลกุรอานมีความหมายว่า “และจงประกาศแก่มนุษย์ทั่วไปเพื่อการทำหัจญ์ พวกเขาจะมาหาเจ้าโดยทางเท้าและโดยทางอูฐเพรียวทุกตัว จะมาจากทางไกลทุกทิศทาง เพื่อพวกเขาจะได้มาร่วมเป็นพยานในผลประโยชน์ของพวกเขา(ด้านโลกและด้านศาสนา) และกล่าวพระนามอัลลอฮ ในวันที่รู้กันอยู่แล้ว (คือวันเชือด) ตามที่พระองค์ทรงประทานปัจจัยยังชีพแก่พวกเขาจากสัตว์สี่เท้า ดังนั้นพวกเธอจงกินเนื้อของมัน และจงให้อาหารแก่ผู้ยากจนขัดสน” (ซูเราะฮฺอัลหัจญ์ อายะฮฺ 27-28)

neg:
มุฮัมมัด มุรซี
มุรซีเกิดในภาคเหนือของอียิปต์ เขาได้รับวุฒิการศึกษาในระดับปริญญาตรีและปริญญาโทในสาขาวิศวกรรมศาสตร์จากมหาวิทยาลัยไคโรใน ค.ศ. 1975 และ 1978 ตามลำดับ ภายหลังจากนั้น เขาก็ได้รับวุฒิการศึกษาในระดับปริญญาเอกจากมหาวิทยาลัยเซาเทิร์นแคลิฟอร์เนียที่สหรัฐอเมริกาใน ค.ศ. 1982 และเขาได้เป็นผู้ช่วยศาสตราจารย์ที่มหาวิทยาลัยแห่งรัฐแคลิฟอร์เนีย นอร์ทริดจ์ ตั้งแต่ ค.ศ. 1982 ถึง 1985 เขากลับไปยังอียิปต์อีกครั้งเพื่อการสอนที่มหาวิทยาลัยซากาซิก

neg:
อะบูบักร์
อะบูบักรฺ บินอะบีกุฮาฟะหฺ คอลีฟะหฺที่ 1 ของอิสลาม ปกครอง ฮ.ศ. 11 - 13 ค.ศ. 632 - 634 รวมเวลา 2 ปี เกิดราวปี ค.ศ. 573 ที่มักกะหฺ ในอาราเบีย เป็นผู้ชายคนแรกที่ยอมรับนับถือศาสนาอิสลามในปีที่นบีมุฮัมมัดประกาศศาสนาอิสลาม และเป็นผู้ที่ได้รับความไว้วางใจให้อพยพไปมะดีนะหฺพร้อมกับนบีมุฮัมมัดในปี ค.ศ. 622

neg:
ฮัจญ์
การประกอบพิธีฮัจญ์ หรือ การทำหัจญ์ คือการเดินทางไปปฏิบัติศาสนกิจที่นครมักกะหฺในเดือนซุลฮิจญะหฺ ตามวันเวลา และสถานที่ต่าง ๆ ที่ทางศาสนาอิสลามกำหนดไว้ ซึ่งศาสนกิจข้อนี้เป็นหน้าที่สำหรับมุสลิมทั้งชายและหญิง ทุกคนที่มีความสามารถในด้านร่างกาย ทรัพย์สิน และการเดินทาง ที่จะต้องปฏิบัติ

neg:
ฮัมซะฮ์ อิบน์ อับดุลมุฏฏอลิบ
ฮัมซะฮ์ อิบน์ อับดุลมุฏฏอลิบ () (ค.ศ.570–625) เป็นเศาะฮะบะฮ์ และเป็นลุงของศาสดา() มูฮัมหม้ด

neg:
มุฮัมมัด อิบน์ มูซา อัลคอวาริซมีย์
อัลคอวาริซมีย์ เกิดในคอวาริซมฺ เขตการปกครองคุรอซาน ในเปอร์เซีย (ปัจจุบันมีชื่อว่าคีวา อยู่ในอุซเบกิสถาน) มีความเห็นที่แตกต่างกันในเรื่องช่วงชีวิตของเขา บ้างก็ว่า เกิด ค.ศ. 780 และตาย ค.ศ. 840 ภาษาดั้งเดิมของเขาน่าจะเป็นภาษาเปอร์เซีย แต่งานเขียนของเขา เท่าที่ทราบ เขียนในภาษาอาหรับเท่านั้น หนังสือที่เขียนส่วนใหญ่เกี่ยวกับคณิตศาสตร์ ภูมิศาสตร์และแผนที่ ดาราศาสตร์ ปฏิทินและเวลา นาฬิกาและแอสโตรแลบ

neg:
เด่น โต๊ะมีนา
เด่น โต๊ะมีนา เกิดเมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2477 ที่อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี เป็นบุตรชายของฮัจยีมูฮำมัดซูลง อับดุล-กอเดร์ อัลฟาฎอนี (หะยีสุหลง) นายเด่น จบการศึกษานิติศาสตรบัณฑิต จากมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และระดับปริญญาโท ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต จากสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า)

neg:
ญะอ์ฟัร อัศศอดิก
ญะอ์ฟัร อิบน์ มุฮัมมัด อัศศอดิก (; ) หรือเรียกสั้น ๆ ในภาษาไทยว่า อิมามศอดิก เป็นอิมามที่ 6 ของชีอะฮ์ เกิดในปี ฮ.ศ. 83 (ค.ศ. 702) เป็นบุตรของอิมามบากิร และนางอุมฟัรวะหฺ บุตรีกอซิม บินมุฮัมมัด บินอะบีบักรฺ เสียชีวิตในปี ฮ.ศ. 148 (ค.ศ. 765)

neg:
อัมร์ อิบน์ ฮิชาม
อัมร์ อิบน์ ฮิชาม () มักรู้จักกันในชื่อ อบูญะฮัล () เกิด ค.ศ. 556? – เสียชีวิต 17 มีนาคม ค.ศ. 624) เป็นหนึ่งในชาวมักกะฮ์ที่นับถือเทพเจ้าหลายองค์ อยู่ในเผ่ากุเรชที่รู้จักกันในการปฏิเสธและต่อต้านศาสดามุฮัมหมัด กับผู้ศรัทธาชาวมุสลิมในมักกะฮ์
เขาไม่ใช่ลุง (เช่นอบูละฮับ) หรือมีเชื้อสายกับมุฮัมหมัด เนื่องจากมุฮัมหมัดอยู่ในกลุ่มบนีฮาชิมของเผ่ากุเรช ส่วนอบูญะฮัลอยู่ในกลุ่มบนูมัคซูมของเผ่ากุเรช

neg:
ฮุจญัต บิน อัลฮะซัน
การอธิบายเนื้อหาในแหล่งอ้างอิงทางประวัติศาสตร์ทั่วไปของบรรดามุสลิมนั้นมีความแตกต่างกัน มุฮัมหมัด บิน ญะรีร ฏอบะรี (ฮ.ศ. 224/ ค.ศ. 922) ซึ่งอยู่ร่วมสมัยในยุคการเร้นกาย ในตารีคฏอบะรี ไม่ได้กล่าวถึงเรื่องอิมามท่านที่ 12 และกิจกรรมต่างๆ ของบรรดาชีอะฮ์อิมามสิบสองไว้เลย ทั้้งๆ ที่ได้บันทึกกิจกรรมต่างๆ ของชีอะฮ์กลุ่มอื่นไว้ เช่น อิสมาอีลียะฮ์ แม้แต่การยกฮะดีษมะฮ์ดีกออิมของกลุ่มนี้เพื่อแสวงหาอำนาจก็ตาม ญาซิม ฮุเซน เชื่อว่าสาเหตุที่ไม่กล่าวถึงกิจกรรมต่างๆ ของชีอะฮ์สิบสองอิมามไว้ในหนังสือเล่มนี้ก็เพื่อปกปิดเรื่องนี้ไว้ มัสอูดี (ประมาณ ฮ.ศ. 283-346 / ค.ศ. 896-957) กล่าวเรื่องการเร้นกายของอิมามมะฮ์ดีว่าเป็นเพราะการกดดันและการสร้างความลำบากจากราชวงศ์อับบาซีต่อบรรดาชีอะฮ์ไว้ในหนังสือ มุรูญุซซะฮับ , อัตตัมบิฮ์วัลอัชรอฟ และหนังสือ อิษบาตุลวะซียะฮ์ อิบนุอะซีร (ฮ.ศ. 555-630 / ค.ศ. 1232) กล่าวถึงเรื่องความขัดแย้งที่เกิดขึ้นในหมู่ผู้แทนของอิมามในยุคเร้นกายและอิทธิพลของพวกฆุลูว (กลุ่มความเชื่อเลยเถิด) ตามความเชื่อของญาซิม ฮุเซน เป็นไปได้ที่เขาจะเอาข้อมูลมาจากหนังสือ ตารีคุลอิมามียะฮ์ ผลงานของ ยะห์ยา บิน อะบี ฏอย (ฮ.ศ. 630 / ค.ศ. 1232)

neg:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
ต่อมาเขายิงประตูแรกในเสื้อของวิลลาได้ ในวันที่ 24 กันยายน ในพรีเมียร์ลีกนัดที่บุกไปชนะสโมสรเซาท์แฮมป์ตัน ถึงสนามเซนต์แมรีส์สเตเดียม 3-1 โดยการแข่งขันนัดดังกล่าวเป็นนัดแรกที่เขาได้ลงเล่นเป็นตัวจริง ก่อนจะได้เป็นตัวจริงอย่างต่อเนื่อง

neg:
ฮัจญ์
การทำฮัจญ์เป็นพิธีกรรม ทางศาสนาที่เก่าแก่ซึ่งมีมาตั้งแต่สมัยศาสดาอิบรอฮีม การทำฮัจญ์เริ่มต้นขึ้นเมื่ออัลลอฮได้บัญชาให้ศาสดาอิบรอฮีม และศาสดาอิสมาอีล ผู้เป็นลูกชายร่วมกันทำนุบำรุง บัยตุลลอฮฺ ขึ้นมาเพื่อใช้เป็นสถานที่สำหรับการเคารพบูชาอัลลอฮ เมื่อซ่อมแซมเสร็จแล้ว พระองค์ก็ทรงบัญชาให้ศาสดาอิบรอฮีม เรียกร้องให้มนุษย์ชาติมาร่วมกันแสดงความจงรักภักดีต่อพระองค์ เมื่อกาลเวลาผ่านไป ชนรุ่นหลังได้อุตริรูปแบบการทำฮัจญ์ จนมันได้เปลี่ยนแปลงไปจากรูปแบบเดิมที่อัลลอหฺได้ทรงกำหนดไว้ เช่น มีการนำ เทวรูปต่าง ๆ มาตั้งรอบ ๆ กะอฺบะหฺ เพื่อบูชาในระหว่างการทำหัจญ์และมีการเปลือยกายในยามทำพิธีฏอวาฟ พร้อมกับกู่ร้องและปรบมือ

neg:
ฮิจเราะห์
หิจญเราะหฺ () เป็นการอพยพหรือการเดินทางของนบีมุฮัมมัดและผู้ติดตามจากเมกกะไปยังเมดินะ ตรงกับสากลศักราช 622

neg:
มูฮำมัดอารีฟีน จะปะกิยา
มูฮำมัดอารีฟีน จะปะกิยา (ชื่อเดิม: มะรีเป็ง จะปะกิยา) เกิดเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ. 2501 เป็นบุตรของนายยูนุ๊ กับนางแอเสาะ จะปะกิยา สำเร็จการศึกษา ครุศาสตรบัณฑิต จาก วิทยาลัยครูยะลา และ รัฐประศาสนสตรมหาบัณฑิต จาก มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์

neg:
โรงเรียนอิสลามศรีอยุธยามูลนิธิ
อาจารย์มูซา ฮานาฟี ได้เรื่มต้นการบรรยายศาสนธรรมที่บ้านของกีหมุด บุญรอด เมื่ออยู่คลองตะเคียนได้1ปี อาจารย์มูซาได้แต่งงานกับฮัฟเซาะฮ์ บุตรี ฮัจญีซอและฮ์ นางทับทิม เลาะวิถี

neg:
มุฮัมมัด อัลบะรอดะอี
ดร. มุฮัมมัด มุศเฏาะฟา อัลบะรอดะอี (; เกิด 17 มิถุนายน พ.ศ. 2485, ชาวอียิปต์) เคยดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการสำนักงานพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศหรือไอเออีเอ องค์การอิสระและอยู่ภายใต้การอุปถัมภ์ของสหประชาชาติ เขาและไอเออีเอได้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพประจำปี พ.ศ. 2548

neg:
มุฮัมมัด
มุสลิมจึงถือเอาการอพยพของท่านศาสดามุฮัมมัดเป็นจุดเริ่มของศักราชอิสลาม ซึ่งเรียกว่าปฏิทินฮิจเราะห์ (ฮ.ศ.) ปีแห่งการอพยพของท่านศาสดามุฮัมมัด

neg:
สมเด็จพระราชินีตาจญ์ อัล-โมลูก
สมเด็จพระราชินีตาจญ์ อัล-โมลูก อัยรุมลู (เปอร์เซีย:تاج‌الملوک, พระราชสมภพ 17 มีนาคม ค.ศ. 1896 ณ บากู จักรวรรดิรัสเซีย - สวรรคต 10 มีนาคม ค.ศ. 1982 ณ อะคาปุลโก ประเทศเม็กซิโก) พระองค์เป็นพระมเหสีพระองค์ที่สองในพระเจ้าชาห์ เรซา ปาห์ลาวี ผู้ก่อตั้งราชวงศ์ปาห์ลาวี และครองราชย์ในช่วงปี ค.ศ. 1925-1941

neg:
ฮุจญัต บิน อัลฮะซัน
ญาซิม ฮุเซน ได้รวบรวมฮะดีษเกี่ยวกับการเร้นกายของอิมามมะฮ์จากชีอะฮ์กลุ่มต่างๆ ไว้อย่างมากมาย ช่วงก่อนปีฮิจเราะฮ์ศักราชที่ 260 ตรงกับปีคริสตศักราชที่ 874 มีผลงานต่างๆจากสามนิกาย ได้แก่ วากิฟียะฮ์ ซัยดียะฮ์ ญารูดียะอ์ และอิมามียะฮ์ จากกลุ่มวากิฟียะฮ์ ได้แก่ อันมาฏี อิบรอฮีม บิน ซอลิห์ กูฟี สาวกของอิมามมุฮัมหมัดบาเกร ได้เขียนหนังสือชื่อ อัลฆอยบะฮ์ ขึ้น อาลี บิน ฮุเซน ฏออี ฏอฏอรี และฮะซัน บิน มุฮัมหมัด บิน สิมาอะฮ์ ก็ได้เขียนหนังสือ กิตาบุลฆอยบะฮ์ ขึ้น โดยแนะนำว่าอิมามมูซากาซิม คืออิมามผู้เร้นกาย กลุ่มซัยดียะฮ์ เช่น อะบูสะอีด อิบาด บิน ยะอ์กูบ รอวาญีนี อุศฟุรี ได้นำฮะดีษต่างๆเกี่ยวกับการเร้นกาย , อิมามทั้งสิบสองและอิมามท่านที่ 12 โดยปราศจากการนับชื่อของพวกเขา กลุ่มอิมามียะฮ์ เช่น อาลี บิน มะฮซ์ยาร อะฮ์วอซี (วะกีลของของอิมามท่านที่ 10)(เสียชีวิตประมาณปีฮิจเราะฮ์ศักราชที่ 250-260) ได้เขียนหนังสือขึ้นสองเล่ม ได้แก่ กิตาบุลมุลาฮิม และกิตาบุลกออิม ทั้งสองเล่มพูดถึงเรื่องการเร้นกายของอิมามและการลุกขึ้นต่อสู้ด้วยดาบของเขา ฮะซัน บิน มะห์บูบ สุรอด (เสียชีวิตปีฮิจเราะฮ์ศักราชที่ 224 ตรงกับปีคริสตศักราชที่ 838) เขียนหนังสือเกี่ยวกับการเร้นกายชื่อ "อัลมะชีเคาะฮ์" ฟัฏล์ บิน ชาซาน นีซาบุรี (เสียชีวิตปีฮิจเราะฮ์ศักราชที่ 260 ตรงกับปีคริสตศักราช 873) เขียนหนังสือชื่อ อัลฆอยบะฮ์ ขึ้น ซึ่งดูเหมือนว่าจะรายงานตามหนังสืออัลมะชีเคาะฮ์ เขาเสียชีวิตก่อนอิมามท่านที่สิบเอ็ดและเชื่อว่าอิมามท่านที่สิบสองคือกออิม กออิม แหล่งข้อมูลก่อนการเร้นกายระยะยาวนั้นมีอยู่อย่างกระจัดกระจายและไม่เพียงพอ อุปสรรคที่บรรดานักค้นคว้าประสบก็คือบรรทัดฐานทางประวัติศาสตร์ของแหล่งอ้างอิงเหล่านี้

neg:
รัฐเคาะลีฟะฮ์รอชิดีน
หลังจากการเสียชีวิตของมุฮัมมัดในปี ค.ศ. 632 แล้ว กลุ่มชาวมะดีนะฮ์อันซาร์ (Ansar) ก็ถกเถียงกันว่าผู้ใดควรจะเป็นผู้นำที่เหมาะสมต่อจากศาสดามุฮัมมัดในการดำเนินกิจการของมุสลิมต่อไป ในขณะที่ครอบครัวของท่านยังยุ่งอยู่กับการจัดการเรื่องการฝังศพอุมัร และอบู อุบัยดะห์ (Abu Ubaidah ibn al-Jarrah-أبو عبيدة عامر بن عبدالله بن الجراح) ต่างก็สาบานว่าจะจงรักภักดีต่ออะบูบักร์ผู้กลายมาเป็น “ประมุขผู้สืบสายจากท่านศาสนทูตของอัลลอฮ์” คนแรก (คอลีฟะหฺ ราซูล อัลลอฮฺ) หลังจากนั้นอะบูบักรฺก็เริ่มการสงครามเผยแพร่ศาสนาอิสลาม

neg:
อาอิชะฮ์
อาอิชะฮ์ บินตุอะบีบักร์ เกิดราวปี ค.ศ. 614 ที่เมืองมักกะฮ์ (ปัจจุบันอยู่ในประเทศซาอุดิอาระเบีย) และอพยพไปมะดีนะฮ์ในปี ค.ศ. 622 บิดาของนางคืออะบูบักร์ เป็นเคาะลีฟะฮ์คนแรก

neg:
เมาลานา ญะลาลุดดิน มุฮัมมัด รูมี
เมาลานา ญะลาลุดดิน มุฮัมมัด รูมี () เป็นกวีเอกของอิหร่าน เกิดที่เมืองบัลค์เมื่อ พ.ศ. 1750 ซึ่งสมัยนั้น อยู่ภายใต้การปกครองของมุฮัมมัด ชาห์แห่งควาร์ชมา ต่อมา ครอบครัวของรูมีได้ออกจากเมืองบัลค์ไปเมื่อ พ.ศ. 1762 บิดาของรูมีได้อพยพออกไปเพราะปัญหาศึกสงครามไปอยู่ที่เมืองซารันเดห์ในตุรกีและเมืองรูมที่เป็นเมืองหลวงของเซลญูก
รูมีได้ศึกษาลัทธิซูฟีจากบูรอา นุดดีน ติรมีซี จนได้เป็นผู้รู้ทางศาสนาคนหนึ่ง ต่อมา ในพ.ศ. 1787 รูมีได้พบกับชัมส์ ตับรีช ซึ่งทั้งคู่สนิทสนมกันมาก ต่อมา ชัมส์ ตับรีชได้หายสาบสูญไปใน พ.ศ. 1790 รูมีจึงแต่งบทโอดครวญเพื่อระลึกถึงชัมส์ที่เรียกว่าดิวานชัมส์ตับรีช ต่อมา ซอลาซุดดีน ซาร์กูบ ผู้ช่วยเหลือรูมีในการสั่งสอนสานุศิษย์ได้เสียชีวิตลงอีก รูมีโศกเศร้ามาก ในช่วง 10 ปีสุดท้ายของชีวิต รูมีได้เขียนบทกวีที่ยิ่งใหญ่ชื่อมัษนาวี เขาเสียชีวิตเมื่อ พ.ศ. 1816 ที่เมืองรูมหรือเมืองโดเนียในตุรกี รวมอายุได้ 66 ปี

neg:
ฮะมัด บิน มุฮัมมัด อัชชัรกี
ฮะมัด บิน มุฮัมมัด อัชชัรกี ทรงเป็นเจ้าผู้ครองรัฐฟูไจราห์ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ องค์ปัจจุบัน ประสูติเมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2492 พระองค์เป็นพระราชโอรสของมุฮัมมัด บิน ฮะมัด อัชชัรกี พระองค์ขึ้นครองราชย์เมื่อ18 กันยายน พ.ศ. 2517 ต่อจากพระราชบิดา

neg:
ฮุซัยน์ อิบน์ อะลี
ฮุซัยน์ อิบน์ อะลี อิบน์ อะบี ฏอลิบ (; ) เกิดปี ฮ.ศ. 4 เป็นบุตรของอิมามอะลี (อ) กับท่านหญิงฟาฏิมะหฺ บุตรีนบีมุฮัมมัด เป็นน้องชายของอิมามฮะซัน

neg:
อับดุล มูวิซ
อับดุล มูวิซ () เป็นนักเขียนและนักหนังสือพิมพ์ชาวอินโดนีเซียที่มีบทบาทมากในกลุ่มปัญญาชนชาตินิยมยุคแรกและเป็นผู้เขียนวรรณกรรมที่มีบทบาทอย่างมากในสังคมอินโดนีเซีย
มูวิซเกิดที่เมืองซูไงปูวาร์ในเกาะสุมาตราเมื่อ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2429 บิดาเป็นชาวมีนังกาเบา มารดาเป็นชาวชวา เขาเข้าเรียนที่โรงเรียนผู้ช่วยแพทย์ที่ปัตตาเวีย แต่ถูกบังคับให้ออกเนื่องจากสุขภาพไม่ดี หลังจากนั้นไปรับราชการเป็นเสมียนของเย.ฮา. อาเบนดาโนน แต่เมื่ออาเบนดาโนนเดินทางกลับไปเนเธอร์แลนด์ เขาก็ถูกปลดออกจากงานและไปยึดอาชีพเป็นนักหนังสือพิมพ์

neg:
อัลกาฟี
ผู้รวบรวมอัลกาฟี มีนามและกิตินามว่า "อัลฮาฟิซ อัลกะบีร อัลมุฮัดดิษ อัลญะลีล อัชเชค อะบูญะอฺฟัร มุฮัมมัด บิน ยะอฺกูบ บิน อิสฮาก อัลกุลัยนีย์ อัลรอซีย์ อัลบัฆดาดีย์" เกิดฮ.ศ.260 มรณะ ฮ.ศ. 329 เป็นนักวิชาการด้านฟิกหฺ และเป็นมุฮัดดิษ(นักบันทึกและรายงานวจนะบรรดาอิมาม)
อัลกุลัยนีมีชีวิตอยู่ในสมัยที่บรรดาตัวแทน(สะฟีร)ของอิมามมะหฺดี (อ) ยังมีชีวิตอยู่ ท่านได้พบปะกับบรรดาสะฟีรที่อาศัยอยู่ในนครบัฆดาด อัลกุลัยนีย์เองก็เคยอาศัยอยู่ที่นั่นเช่นกัน อัลกุลัยนีย์สิ้นชีพในปีเดียวกันกับอะลีย์ บินมุฮัมมัด อัสสะมะรีย์ ตัวแทนคนสุดท้ายของอิมามมะหฺดี (อ)

neg:
มุฮัมมัด อับดุฮ์
มุฮัมมัด อับดุฮ์ (Mohammed Abduh, ) เป็นนักอิสลามนิยมชาวอียิปต์ เกิดเมื่อ พ.ศ. 2382 ในบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ เขาเกิดในครอบครัวชาวนาที่ถูกกดขี่อย่างมาก บิดาของเขาจึงอพยพครอบครัวไปอยู่ที่อื่น

neg:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
ขณะที่ฮัจญี กำลังเป็นผู้เล่นตัวหลักของแอสตัน วิลลา เขากลับได้รับบาดเจ็บที่บริเวณหัวเข่าระหว่างการแข่งขันลีกคัพรอบ 16 ทีมสุดท้าย กับสโมสรเชฟฟิลด์ เวนส์เดย์ เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน 2001 จนต้องพักรักษาอาการบาดเจ็บนานกว่า 6 สัปดาห์ ในช่วงที่เขาพักรักษาตัวจอห์น เกร็กกอรี กุนซือผู้ที่นำตัวเขามาร่วมทีม ได้แยกทางกับสโมสรไปในเดือนมกราคม ปี 2002 โดย"สจ๊วต เกรย์" และ"จอห์น ดีแฮน" ได้เข้ามาเป็นผู้จัดการทีมชั่วคราว

neg:
ฮัจญ์
นักแสวงบุญจะพักอยู่ที่ ทุ่งมีนา เป็นเวลาสามวัน เพื่อขอพรและบำเพ็ญตนตามพิธีฮัจญ์ หลังจากนั้นจึงเดินทางเข้ากรุงมักกะหฺ เพื่อฏอวาฟเวียนรอบ กะอฺบะฮฺ หรือที่เรียกว่า บัยตุลลอหฺ อันเป็นเสมือนเสาหลักของชุมทิศ ซึ่งตั้งอยู่ใน มัสยิด ฮะรอม (มัสยิดต้องห้าม) หลังจากนั้นผู้แสวงบุญก็จะเดินจากเนินเขาศอฟา สู่เนินเขามัรวะหฺ ซึ่งมีระยะทาง 450 เมตร ไปมาจนครบเจ็ดเที่ยว ระหว่างที่เดินก็จะกล่าวคำขอพรและคำวิงวอนต่อพระผู้เป็นเจ้า เมื่อเสร็จพิธีนี้แล้วก็จะขริบผมหรือโกนหัว และผู้แสวงบุญก็จะหลุดพ้นจากภาวะ อิฮฺรอม

neg:
ฮิจเราะห์
วันที่ที่ระบุไว้ข้างต้นนี้อาจคาดเคลื่อนช้าไป 89 วัน หรือสามเดือนจันทรคติ วันที่ตามปฏิทินฮิจญ์เราะหฺนี้อาจมีบันทึกในปฏิทินอาหรับดั้งเดิมและชื่อเดือนตามปฏิทินอาหรับนี้อาจไม่เปลี่ยนเนื่องจากการแทรกอธิกมาสระหว่างเก้าปีถัดไปจนกระทั่งห้ามแทรกอธิกมาสระหว่างปีที่นบีมุฮัมมัดประกอบพิธีฮัญจ์ครั้งสุดท้าย (ฮ.ศ. 10)

neg:
หอสมุดอะยาตุลลอฮ์มัรอะชีย์นะญะฟีย์
หอสมุดนี้ได้ก่อตั้งและพัฒนาขึ้นโดยค่าใช้จ่ายของมัรอะชีย์ นะญะฟีย์ นักวิชาการชาวชีอะฮ์ในปี 1344. ดังในพินัยกรรมที่ติดไว้บนหลุมฝังศพของเขาที่เขียนว่าท่านได้อธิบายถึงแรงบันดาลใจในการรวบรวมหนังสือและการจัดตั้งหอสมุดว่า “วันหนึ่งฉันกำลังเดินผ่านกัยศะรียะฮ์แห่งเมืองนะญัฟ ฉันได้เห็นนักวิชาการกลุ่มหนึ่งได้รวมตัวกัน ณ สถานแห่งหนึ่ง... ฉันเห็นว่ามีคนหนึ่งยืนบนไม้ และกำลังเสนอขายหนังสือต่างๆ ในราคาที่ถูกมาก... ฉันยืนดูอยู่ครู่หนึ่ง เห็นว่าหนังสือส่วนมากนั้นเกี่ยวกับอิสลามและเป็นหนังสือของชีอะฮ์ซึ่งบุคคลหนึ่งชื่อว่า กาซิม ได้ซื้อไปเป็นจำนวนมาก... ฉันจึงถามผู้คนว่าเขาเป็นใครกัน? พวกเขาตอบว่า เขาเป็นตัวแทนกงสุลอังกฤษ ณ เมืองแบกแดด. ฉันแอบคิดว่า... เขาซื้อมันไปเพื่อทำลาย หรือต้องการรวบรวมแหล่งข้อมูลชั้นต้นของชีอะฮ์ที่เคยอยู่ในมือบรรดาอุละมา (ผู้รู้) จนกระทั้งว่าพวกเราไม่สามารถหามาอ้างอิงได้ (ในภายหลัง) เช่นหนังสือ มะดีนะตุลอิล ของเชคซอดูก ที่ท่านได้เขียนขึ้นเองและอธิบายเอาไว้. หากหนังสือเล่มนี้อยู่ในมือของเรา เราก็ไม่ต้องพึ่งพา กุตุบอัรบะอะฮ์”. ในช่วงชีวิตของมัรอะชีย์ นะญะฟีย์ ท่านได้เขียนหนังสือกว่า ๑๔๘ เล่ม คำวินิจฉัยบทความก็เคยได้รับการนำเสนอ และโดยส่วนมากก็ยังไม่ได้ตีพิมพ์จนถึงวันนี้.

neg:
สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
สมเด็จพระพุฒาจารย์ นามเดิม อาจ ดวงมาลา ฉายา อาสโภ (8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2446 - 8 ธันวาคม พ.ศ. 2532) เป็นสมเด็จพระราชาคณะ อดีตเจ้าอาวาสวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ราชวรมหาวิหาร ผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช นอกจากนี้ท่านยังเป็นบุคคลแรกที่นำการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสติปัฏฐานสี่ (หรือแบบยุบหนอ-พองหนอ) จากพม่ามาเผยแพร่ในประเทศไทย

neg:
มุซัยลิมะฮ์
มุซัยลิมะฮ์ () หรือ มัสลามาฮ์ บิน ฮาบีบ () เป็นหนึ่งในบุคคล (รวมถึงภรรยาของเขา) ที่อ้างตนเองว่าเป็นศาสดา หลังจากมุฮัมหมัด ในช่วงศตวรรษที่ 7 เขาถูกเรียกจากชาวมุสลิมว่า เป็นศาสดาจอมปลอม และถูกอ้างอิงไปถึง "จอมโกหก" ( "อัล-กัซซาบ").

neg:
พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินฺทปญฺโญ)
ท่านพุทธทาสภิกขุมีนามเดิมว่า "เงื่อม พานิช" เกิดเมื่อวันอาทิตย์ ขึ้น 7 ค่ำ เดือน 7 ปีมะเมีย หรือวันที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2449 ในสกุลของพ่อค้า ที่ตลาดพุมเรียง อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ช่วงปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งขณะนั้นพุมเรียงยังเป็นที่ตั้งของตัวเมืองไชยา หรือจังหวัดไชยา ก่อนที่จะกลายมาเป็นจังหวัดสุราษฎร์ธานีในปัจจุบัน

neg:
ฮุจญัต บิน อัลฮะซัน
มุฮัมหมัด บิน อัลฮะซัน อัลอัสการี รู้จักกันในนามของ ฮุจญัต บิน อัลฮะซัน ตามความเชื่อของชีอะฮ์ 12 อิมาม คือ มะฮ์ดี ผู้ถูกสัญญานั้นคืออิมามท่านที่ 12 เป็นบุตรของฮะซัน บิน อาลี อัสการี (อิมามท่านที่ 11 ของชีอะฮ์) มีนามเหมือนกับท่านศาสดาแห่งอิสลามคือ มุฮัมหมัด ฉายานามของเขาคือ อะบุลกอซิม , อิมามซะมาน ,ซอฮิบุซซะมาน , วะลียุลอัศร์ , กออิมอาลิมมุฮัมหมัด และมะฮ์ดีอัลเมาอูด ฮุจญัต บิน ฮะซัน ประสูติในกลางเดือนชะอ์บาน ปีฮิจเราะฮ์ศักราชที่ 255 หรือ 256 ที่เมืองซามัรรอ  เขาขึ้นดำรงตำแหน่งอิมามเมื่ออายุได้ 5 ขวบ หลังจากการเสียชีวิตของผู้เป็นบิดา หลังจากการเสียชีวิตของ ฮะซัน อัสการี ผู้คนสามารถติดต่อกับอิมามมะฮ์ดีได้โดยผ่านตัวแทนทั้งสี่ท่าน แต่จาการวิเคราะห์ประวัติศาสตร์แล้วทำให้เห็นได้ว่าบรรดาตัวของท่านไม่ได้ถูกจำกัดอยู่เพียงสี่ท่านเท่านั้น และศัพท์เชิงวิชาการที่เรียกขานกันว่า ตัวแทนเฉพาะ (นาอิบุลคอส) นั้นเริ่มใช้กันในศตวรรษที่4-5 โดยผู้รู้ของชีอะฮ์ เช่น เชคฏูซี เพื่ออธิบายการเร้นกายระยะสั้นนั่นเอง หลังจากผ่านช่วง 70 ปี (ช่วงเร้นกายระยะสั้น) สิ้นสุดลงด้วยการเสียชีวิตของอาลี บิน มุฮัมหมัด สะมุรี ตัวแทนคนที่สี่ของอิมามท่านที่12 ความโศกเศร้าก็เกิดขึ้นกับชีอะฮ์อีกครั้ง พวกเขาพบกับการเร้นกายระยะยาวในช่วงปลายศตวรรษที่5  ตามความเชื่อของชีอะฮ์ ภายหลังจากสิ้นสุดยุคตัวแทน บรรดาชีอะฮ์ไม่อาจติดต่อกับอิมามมะฮ์ดีได้อีกหลังจากผ่านช่วง 70 ปี (ช่วงเร้นกายระยะสั้น) สิ้นสุดลงด้วยการเสียชีวิตของอาลี บิน มุฮัมหมัด สะมุรี ตัวแทนคนที่สี่ของอิมามท่านที่12 ความโศกเศร้าก็เกิดขึ้นกับชีอะฮ์อีกครั้ง พวกเขาพบกับการเร้นกายระยะยาวในช่วงปลายศตวรรษที่5 เลย และยุคนี้เรียกว่ายุคเร้นกายระยะยาว หลังจากสิ้นสุดยุคการเร้นกายระยะยาว ท่านจะมาปรากฏในนามของมะฮ์ดีโดยจะเป็นผู้ที่สร้างความยุติธรรมบนโลกใบนี้ขึ้นอีกครั้ง

neg:
มัสยิดนูรุ้ลอิสลาม
อิหม่ามอะห์หมัด เซ็นเยาะ หรือแชมะแก่ ท่านเกิดราว (พ.ศ. 2430) - (พ.ศ. 2510) รวมอายุ 80 ปีกว่า ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นพระมหากษัตริย์สยาม รัชกาลที่ 5 แห่งราชวงศ์จักรี แชมะแก่ ท่านเป็นน้องชายคนเล็กของแชบะห์เรน รูปลักษณ์ของท่านเป็นคนผิวขาว ผมหยิกยาวขาวทั้งศีรษะ

neg:
ยัสเซอร์ อาราฟัต
ชื่อที่บิดามารดาของอาราฟัตตั้งให้เมื่อแรกเกิด คือ มุฮัมมัด อับดุรเราะอูฟ อะเราะฟาต อัลกุดวะฮ์ อัลฮุซัยนี นายสะอีด เค. อะบูรีช ผู้เขียนชีวประวัติของอาราฟัตชาวปาเลสไตน์ได้อธิบาย (ในหนังสือ "อาราฟัต: จากผู้พิทักษ์สู่เผด็จการ", สำนักพิมพ์บลูมสเบอรรี, พ.ศ. 2541, หน้า 7) ไว้ว่า ""มุฮัมมัด อับดุลรอห์มาน" เป็นชื่อต้นของเขา "อับดุรเราะอูฟ" เป็นชื่อของบิดา "อะรอฟาต"เป็นชื่อของปู่ "อัลกุดวะหฺ"เป็นนามสกุล และ"อัลฮุซัยนีย์"เป็นชื่อของชนเผ่าที่ครอบครัวของเขาเป็นสมาชิกอยู่" บางคนบอกว่าเขาสืบเชื้อสายชนเผ่าฮุซัยนีย์สายเยรูซาเลมจากมารดา (โดยใช้ชื่อว่าอาบุซซาอูด) แต่ชื่อดังกล่าวก็จะขัดแย้งกับชื่อที่สืบเชื้อสายจากทางสายบิดา

neg:
หัจญี
"หัจญี" หรือในบางที่ถอดเสียงเป็น "ฮัจญี" (, , , , , หมายถึง "ผู้แสวงบุญ") เป็นคำนำหน้านามของชาวมุสลิมที่ได้ไปแสวงบุญในพิธีฮัจญ์ที่เมืองเมกกะ(มักกะฮ์) ประเทศซาอุดีอาระเบียแล้ว และมักใช้หมายถึงผู้มีอาวุโส เพราะการเดินทางเพื่อไปแสวงบุญในพิธีฮัจญ์นั้นต้องใช้เวลาในการรวบรวมทุนทรัพย์เพื่อใช้ในการเดินทางเป็นอย่างมาก

neg:
มูอัมมาร์ กัดดาฟี
มุอัมมัร อัลก็อษษาฟี ( ) เป็นผู้นำประเทศลิเบียโดยพฤตินัย หลังรัฐประหารในปี พ.ศ. 2512 เขาได้รับการขนานนามในเอกสารทางการและสื่อของรัฐว่า "ผู้ชี้นำการมหาปฏิวัติวันที่ 1 กันยายน แห่งมหาสาธารณรัฐสังคมนิยมประชาชนอาหรับลิเบีย" ("Guide of the First of September Great Revolution of the Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya") หรือ "ภราดาผู้นำและผู้ชี้ทางแห่งการปฏิวัติ" ("Brotherly Leader and Guide of the Revolution") นับตั้งแต่การลงจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของตนเองในปี พ.ศ. 2515 กัดดาฟีเคยเป็นผู้นำประเทศที่ไม่ใช่กษัตริย์ที่อยู่ในตำแหน่งนานที่สุดในโลกหลังการเสียชีวิตของโอมาร์ บองโก ประธานาธิบดีแห่งประเทศกาบอง ในปี พ.ศ. 2553 และยังเป็นผู้นำลิเบียที่ครองอำนาจนานที่สุดนับตั้งแต่ลิเบียตกเป็นมณฑลหนึ่งของจักรวรรดิออตโตมัน เมื่อ พ.ศ. 2094 กัดดาฟีถึงแก่อสัญกรรมเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2554 หลังจากถูกประชาชนลิเบียลุกฮือต่อต้านเริ่มตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2554

neg:
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (แสง ปญฺญาทีโป)
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ มีนามเดิมว่า แสง เกิดเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2375 ตรงกับวันแรม 8 ค่ำเดือน 7 ปีมะโรง ต่อมาได้บรรพชาเป็นสามเณรอยู่วัดจักรวรรดิราชาวาสวรมหาวิหาร จนอายุได้ 15 ปีจึงย้ายมาอยู่วัดราชบุรณราชวรวิหาร ศึกษาพระปริยัติธรรมจนอายุได้ 18 ปีจึงเข้าสอบที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร ได้เป็นสามเณรเปรียญธรรม 3 ประโยคในครั้งนั้น

neg:
โมเสส ฮามอน
โมเสส ฮามอน () (ราว ค.ศ. 1490 - (ค.ศ. 1567) โมเสส ฮามอนชาวยิวเกิดในสเปนเป็นบุตรของโจเซฟ ฮามอน โมเสสย้ายไปคอนสแตนติโนเปิลกับบิดาและในที่สุดก็ได้เป็นนายแพทย์ประจำพระองค์ของสุลต่านสุลัยมานมหาราช และได้ติดตามพระองค์ไปทุกสมรภูมิและกลายเป็นคนโปรดเพราะความรู้ความสามารถ

neg:
พระพรหมจริยาจารย์ (สมุท รชตวณฺโณ)
พระพรหมจริยาจารย์ มีนามเดิมว่าสมุท รัชฏาวรรณ เกิดเมื่อวันเสาร์ที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2463 ตรงกับวันแรม 4 ค่ำ เดือน 7 ปีวอก ณ บ้านเลขที่ 74 หมู่ที่ 4 ต.บางระกำ อำเภอโพธิ์ทอง [จังหวัดอ่างทอง โยมบิดา-โยมมารดาชื่อนายฟอง และนางแก้ว รัชฏาวรรณ ในช่วงวัยเยาว์ สำเร็จการศึกษาชั้นประถมบริบูรณ์ ณ โรงเรียนประชาบาลวัดโบสถ์ราษฎร์ศรัทธา ต.บางระกำ อ.โพธิ์ทอง จ.อ่างทอง เมื่อสมัยเป็นเด็ก ได้เข้ามาอยู่วัดเบญจมบพิตรฯ เป็นศิษย์วัดเรียนบาลี ซึ่งเป็นศิษย์วัดรุ่น “ราชปะแตน” คือ นุ่งผ้าโจงกระเบน เสื้อราชปะแตนขาวอย่างชาววัง

neg:
ฮัมซะฮ์ อิบน์ อับดุลมุฏฏอลิบ
ฮัมซะฮ์แก่กว่ามุฮัมหมัด 4 ปี แต่ซุบัยร์แย้งในฮะดีษว่า "ตุวัยบะฮได้เลื้ยงดูทั้งฮัมซะฮ์และมุฮัมหมัด" อิบน์ ซัยยิด จึงสรุปว่าฮัมซะฮ์แก่กว่ามุฮัมหมัดแค่ 2 ปี โดยหลังจากนั้นเขาพูดว่า "มีแต่พระองค์เท่านั้นที่รู้" อิบน์ ฮะญัร บันทึกว่า: "ฮัมซะฮ์เกิดก่อนมูฮัมหมัดประมาณ 2 - 4 ปี"

neg:
อุสมาน
อุสมาน อิบน์ อัฟฟาน (عثمان بن عفان) รู้จักกันในภาษาอังกฤษโดยแบบตุรกีและเปอร์เซีย โอสมาน (579 – 17 มิถุนายน 656) เป็นสาวกของศาสดามุฮัมหมัดและเป็นเคาะลีฟะฮ์คนที่ 3 ของรัฐเคาะลีฟะฮ์รอชิดีน อุษมานเกิดในเผ่าบนูอุมัยยะฮ์ในมักกะฮ์ เมื่อเคาะลีฟะฮ์อุมัรเสียชีวิตตอนอายุ 59/60 ปี ส่วนอุษมานเสียชีวิตตอนอายุ 64/65 ปี ทำให้เป็นผู้นำที่ปกครองยาวนานที่สุดโดยเป็นคนที่สองรองจากอุมัร

neg:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
ฤดูกาล 2005-2006 ฮัจญีย้ายมาเล่นฟุตบอลที่ประเทศเยอรมัน ในระดับซไวเทอบุนเดสลีกา (ลีกา 2) กับสโมสรซาร์บรึคเคิน ที่มีรูดี บอมเมอร์ เป็นโค้ช โดยลงสนามในลีกเป็นนัดแรกเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม ปี 2005 ในนัดที่เปิดสนามลุดวิกสปาร์ก แพ้ต่อสโมสรเฟาเอฟแอล โบคุ่ม 0-4 และมายิงประตูแรกของตัวเองได้ในนัดที่เสมอกับสโมสรบวร์กเฮาเซน 1-1 เมื่อวันที่ 18 กันยายน 2005

neg:
มะฮ์ดี
ชาวมุลสลิมชีอะฮ์เชื่อว่าอิมามคนที่ 12 ผู้มีนามว่ามุฮัมมัด อัลมะฮ์ดี คือมะฮ์ดีที่นบีมุฮัมมัดพยากรณ์ไว้ในหะดีษ เขาหายสาบสูญไปตั้งแต่วันที่ 4 มกราคม ค.ศ. 874 ขณะอายุเพียง 4 ปี ชาวชีอะฮ์เชื่อว่าท่านยังมีชีวิตอยู่และปกครองชาวชีอะฮ์ผ่านนาอิบ (ตัวแทน) ซึ่งสืบทอดมาจนถึงคนที่ 4 ในปี ค.ศ. 941 จึงมีการประกาศว่าจะไม่มีนาอิบอีกต่อไป เป็นการเข้าสู่การเร้นลับระยะยาว จนกว่าใกล้จะถึงวันสิ้นโลก อิมามอัลมะฮ์ดีจะมาปรากฏตัวเพื่อสถาปนาความดี ความยุติธรรม และสันติสุข

neg:
เศาะลาฮุดดีน
เศาะลาฮุดดีน อัลอัยยูบี หรือที่ชาวตะวันตกเรียกว่า แซลาดิน มีชื่อภาษาอาหรับเต็มว่า เศาะลาฮุดดีน ยูซุฟ อิบน์ อัยยูบ บางครั้งก็ถูกเรียกว่า อัลมาลิก อัลนาศิร เศาะลาฮุดดีน ยูซุฟ เกิดเมื่อ ค.ศ.1137 ในตำบลติกรีต (ปัจจุบันอยู่ในอิรัก) และเสียชีวิตในวันที่ 4 มีนาคม ค.ศ. 1193 ที่เมืองดามัสกัส เป็นหนึ่งในบรรดาผู้ปกครองมุสลิมผู้มีชื่อเสียงที่สุดและเป็นสุลต่านมุสลิมผู้ปกครองอียิปต์ ซีเรีย เยเมนและปาเลสไตน์และเป็นผู้ก่อตั้งราชวงศ์อัยยูบีย์ ในสงครามต่อต้านการรุกรานของนักรบครูเสด เศาะลาฮุดดีนประสบความสำเร็จในขั้นสุดท้ายด้วยการยึดเมืองเยรูซาเลมกลับคืนมาได้ในวันที่ 2 ตุลาคม ค.ศ. 1187 ซึ่งทำให้การยึดครองของพวกแฟรงก์เป็นเวลา 88 ปีต้องสิ้นสุดลง

neg:
มะลาละห์ ยูซัฟซัย
มะลาละห์ ยูซัฟซัย ( "Malālah Yūsafzay", เกิด 12 กรกฎาคม 2540) เป็นเด็กนักเรียนจากเมืองมินโกราในเขตสวัด (Swat District) แคว้นไคเบอร์ปัคตูนควา ประเทศปากีสถาน เธอเป็นที่รู้จักในการศึกษาและการเคลื่อนไหวเรียกร้องสิทธิสตรีของเธอในหุบเขาสวัด ซึ่งฏอลิบานบางครั้งห้ามเด็กหญิงมิให้เข้าศึกษาในโรงเรียน ต้นปี 2552 ขณะอายุได้ 11 ปี ยูซัฟซัยกลายมาเป็นที่รู้จักผ่านบล็อกที่เธอเขียนให้แก่บีบีซีโดยรายละเอียดกล่าวถึงชีวิตของเธอภายใต้ระบอบฏอลิบาน ความพยายามของฏอลิบานในการเข้าควบคุมหุบเขา และมุมมองของเธอต่อการสนับสนุนการศึกษาแก่เด็กหญิง ฤดูร้อนปีต่อมา มีการถ่ายทำสารคดีของ"นิวยอร์กไทมส์" เกี่ยวกับชีวิตของเธอขณะที่กองทัพปากีสถานเข้าแทรกแซงในภูมิภาค ยูซัฟซัยเริ่มเป็นที่รู้จักมากขึ้น ให้สัมภาษณ์ในสื่อสิ่งพิมพ์และทางโทรทัศน์ และรับตำแหน่งประธานสภาเด็กเขตสวัด (District Child Assembly Swat) นับแต่นั้น เธอได้รับการเสนอชื่อชิงรางวัลสันติภาพเด็กระหว่างประเทศโดยเดสมอนด์ ตูตู และได้รับรางวัลสันติภาพเยาวชนแห่งชาติเป็นคนแรกของปากีสถาน

neg:
เราะชีด-อัล-ดิน-ฮามาดานี
เราะชีด-อัล-ดิน-ฮามาดานี หรือ เราะชีด-อัล-ดิน ( ) (ค.ศ. 1247 – ค.ศ. 1318) เป็นแพทย์ชาวเปอร์เชีย ที่มีเชื้อสายยิว เราะชีด-อัล-ดินเป็นนักเขียนผู้รู้รอบด้าน และนักประวัติศาสตร์ผู้เขียนตำราประวัติศาสตร์อิสลามเล่มสำคัญชื่อ “Jami al-Tawarikh” (บทรวมพงศาวดาร) เป็นภาษาเปอร์เซีย ซึ่งถือว่าเป็นงานชิ้นสำคัญของงานเขียนประวัติศาสตร์นิพนธ์  (historiography) และเป็นกุญแจสำคัญของเอกสารที่เกี่ยวกับจักรวรรดิข่านอิล (Ilkhanate) ของคริสต์ศตวรรษที่ 13 ถึง 14 ในปี ค.ศ. 1980 หนังสือวิจิตรเล่มนี้ที่เขียนเป็นภาษาอาหรับขายในการประมูลที่ซัทเธอร์บีส์แก่นัสเซอร์ เดวิด คาลิลิ เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น 850,000 ปอนด์ซึ่งเป็นราคาสูงสุดของหนังสือต้นฉบับภาษาอาหรับที่เคยขายกันมา

neg:
มุฮัมมัด มุรซี
มุฮัมมัด มุรซี อีซา อัลอัยยาฏ (; ; 8 สิงหาคม ค.ศ. 1951 —) เป็นอดีตประธานาธิบดีของประเทศอียิปต์ ซึ่งได้รับการแต่งตั้งเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน ค.ศ. 2012

neg:
พระพรหมมุนี (แย้ม อุปวิกาโส)
พระพรหมมุนี มีนามเดิมว่าแย้ม เกิดเมื่อวันอาทิตย์ที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2408 ตรงกับวันแรม 2 ค่ำ เดือน 12 ปีฉลู ภูมิลำเนาอยู่บ้านพลูหลวง จังหวัดสุพรรณบุรี ปีมะแม พ.ศ. 2426 ขณะอายุได้ 19 ปี ได้บวชเป็นสามเณรที่วัดราชประดิษฐฯ โดยมีสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (สา ปุสฺสเทโว) เป็นพระอุปัชฌาย์ ศึกษาพระปริยัติธรรมกับอาจารย์รอดจนอายุครบอุปสมบท จึงได้อุปสมบท ณ วัดราชประดิษฐฯ โดยมีสมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ (สา ปุสฺสเทโว) เป็นพระอุปัชฌาย์ แล้วศึกษาพระปริยัติธรรมกับพระอุปัชฌาย์บ้าง กับอาจารย์บุศย์บ้าง

neg:
สุลต่านฮุสเซน ชาห์แห่งยะโฮร์
สุลต่านฮุสเซียน มูอัสซาม ชาห์ อิบนี มะห์มูด ชาห์ อะลาม (พ.ศ. 2319 – 5 กันยายน พ.ศ. 2378) เป็นสุลต่านองค์ที่ 18 แห่งยะโฮร์-รีเยา พระองค์เป็นที่จดจำในการลงนามมอบดินแดนให้อังกฤษ ซึ่งเป็นที่มาของการก่อตั้งสิงคโปร์สมัยใหม่ระหว่างที่พระองค์เป็นสุลต่านแห่งยะโฮร์และสิงคโปร์ใน พ.ศ. 2362 และสุลต่านแห่งยะโฮร์ใน พ.ศ. 2367 อย่างไรก็ตาม สุลต่านฮุสเซียนได้รับการยอมรับมากกว่าเป็นหุ่นเชิดของอังกฤษ อย่างน้อยช่วงแรกของการปกครอง แต่ในช่วงปีสุดท้าย และครึ่งแรกของของการปกครองของพระโอรสในนามสุลต่านแห่งยะโฮร์ การยอมรับอยู่ในขอบเขตจำกัด อังกฤษให้ความกังวลเฉพาะผลดีต่อเศรษฐกิจและการเมืองของตนเท่านั้น

neg:
มูซา อิบน์ นุศ็อยร์
มูซา อิบน์ นุศ็อยร์ อัลบะละวี (; ; ค.ศ. 640 - ค.ศ. 716) เป็นชาวซีเรียมุสลิมผู้มีตำแหน่งเป็นข้าหลวงและขุนพลผู้มีหน้าที่ปกครองจังหวัดมุสลิมในแอฟริกาเหนือ (อิฟรีกิยะฮ์) ภายใต้การนำของกาหลิบอัลวะลีดที่ 1แห่งราชวงศ์อุมัยยะฮ์ นอกจากนั้น มูซา อิบน์ นุศ็อยร์ ยังเป็นผู้นำในการพิชิตราชอาณาจักรวิซิกอทในฮิสเปเนียอีกด้วย

neg:
นาคารชุนะ
นาคารชุนะ (; ; ; ; มีชีวิตในช่วงประมาณ พ.ศ. 700 - 800) เป็นนักปรัชญาอินเดีย เป็นผู้ก่อตั้งสำนักมัธยมกะ (ทางสายกลาง) ในนิกายมหายาน แห่งพุทธศาสนา และนับเป็นนักคิดชาวพุทธที่มีอิทธิพลสูงสุด ถัดจากพระพุทธเจ้า เป็นที่ศรัทธาและกล่าวถึงในหมู่นักศึกษาพุทธศาสนาชาวยุโรปมาโดยตลอด ท่านเป็นนักปราชญ์ทางพระพุทธศาสนาที่มีผลงานโดดเด่นในด้านปรัชญาและตรรกวิทยา ผลงานสำคัญของท่านคือ มาธยมิกการิกา (มาธยมิกศาสตร์)อันเป็นพื้นฐานสำคัญของแนวคิดศูนยวาท ประกอบด้วยการิกา 400 การิกา ใน 27 ปริเฉท หนังสือเล่มนี้ได้รับการยกย่องตลอดมา และเป็นที่ยอมรับกันว่านักตรรกวิทยาที่ยิ่งใหญ่กว่าพระนาคารชุนะไม่เคยมีปรากฏในโลก ศาสนิกชนมหายานทุกนิกายยกย่องท่านในฐานะคุรุผู้ยิ่งใหญ่เสมอ อย่างไรก็ตาม ประวัติของท่านกลับไม่ชัดเจนเท่าที่ควร

neg:
มุฮัมมัด มุตะวัลลี อัชชะอ์รอวี
ท่านได้รับยกย่องให้เป็น "นักเทศนาแห่งศตวรรษ" อีกทั้งเป็นคนแรกและคนสุดท้ายที่ไม่ใช่ชาวซาอุดีอาระเบีย ที่ได้รับเกียรติให้ให้โอวาท (คุตบะฮ์) ณ ทุ่งอารอฟัต ระหว่างพิธีฮัจญ์

neg:
มุฮัมมัด อับดุชชาฟี
มุฮัมมัด อับดุชชาฟี (; เกิด 1 กรกฎาคม ค.ศ. 1985) เป็นนักฟุตบอลชาวอียิปต์ ปัจจุบันลงเล่นตำแหน่งแบ็คซ้ายให้กับสโมสรฟุตบอลอัลอะฮ์ลีในซาอุดีโปรเฟสชันนัลลีกและทีมชาติอียิปต์

neg:
มุฮัมมัด เราะชีด ริฎอ
มุฮัมมัด เราะชีด ริฎอ () เป็นนักปรัชญาอิสลามชาวซีเรียและได้อพยพมายังไคโรตามแรงบันดาลใจของมุฮัมมัด อับดุฮ์ เขาเกิดเมื่อ 23 กันยายน พ.ศ. 2408 ในอัลเกาะละมูน ใกล้เมืองตริโปลีของเลบานอน (ขณะนั้นเป็นส่วนหนึ่งของซีเรียออตโตมัน) เขาเริ่มเรียนหนังสือในมัสยิดที่อัลเกาะละมูน จากนั้นจึงเข้าไปเรียนในโรงเรียนของรัฐบาลตุรกี และได้ย้ายไปเรียนในโรงเรียนของชัยค์ ฮุซัยน์ อัลญิสร์ จนโรงเรียนแห่งนั้นปิดตัวลง

neg:
โมฮัมหมัด นาญิบุลลอฮ์
โมฮัมหมัด นาญิบุลลอฮ์เกิดที่จังหวัดพัคเตียในราชอาณาจักรอัฟกานิสถาน เมื่อ ค.ศ. 1947 เขาเรียนด้านการแพทย์ที่มหาวิทยาลัยคาบูล แต่ต่อมาได้เข้าร่วมพรรคประชาธิปไตยประชาชนอัฟกานิสถาน เมื่อพรรคขึ้นสู่อำนาจในปี ค.ศ. 1978 นาญิบุลลอฮ์ถูกส่งไปเป็นทูตในอิหร่าน แต่เขากลับลี้ภัยอยู่ในยุโรปตะวันออก ก่อนจะกลับมาอัฟนิสถานช่วงสหภาพโซเวียตบุกอัฟกานิสถาน และได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้อำนวยการสำนักงานข่าวกรองแห่งรัฐ (KHAD) เขาได้ใช้ตำแหน่งดังกล่าวสร้างผลประโยชน์ให้ตนเอง จนกระทั่ง ค.ศ. 1986 นาญิบุลลอฮ์ซึ่งได้รับความช่วยเหลือจากสหภาพโซเวียต ได้รับเลือกให้เป็นเลขาธิการของพรรค และขับเคี่ยวกับคู่แข่งทางการเมืองอีกคนคือ บาบรัค คาร์มาล เมื่อคาร์มาลลี้ภัยในสหภาพโซเวียต นาญิบุลลอฮ์ก็เจรจาหยุดยิงกับฝ่ายมุญาฮิดีน และทำข้อตกลงกับสหภาพโซเวียต หลังโซเวียตถอนทหารออกไป โซเวียตยังคงสนับสนุนรัฐบาลของนาญิบุลลอฮ์ จนกระทั่งสหภาพโซเวียตล่มสลาย ในปี ค.ศ. 1991 รัสเซียก็ระงับความช่วยเหลือแก่ร้ฐบาลของนาญิบุลลอฮ์ ทำให้เกิดการสู้รบขึ้นทั่วประเทศ นาญิบุลลอฮ์ถูกบีบให้ลาออกในปีต่อมาและลี้ภัยอยู่ในศูนย์ของสหประชาชาติที่กรุงคาบูล เมื่อฝ่ายตอลิบานกำลังจะเข้ายึดเมืองหลวง อาหมัด ชาห์ มาซูดได้เสนอให้นาญิบุลลอฮ์หนีออกนอกประเทศ แต่เขาปฏิเสธ ทำให้ในปี ค.ศ. 1996 นาญิบุลลอฮ์ก็ถูกประหารชีวิตโดยกลุ่มตอลิบาน

neg:
อิบน์ ค็อลดูน
อะบู ซัยด์ อับดุรเราะห์มาน บิน มุฮัมมัด บิน ค็อลดูน อัลฮัฎเราะมี (; 27 พฤษภาคม ค.ศ. 1332 – 19 มีนาคม ค.ศ. 1406) เป็นนักประวัติศาสตร์และนักประวัติศาสตร์นิพนธ์มุสลิมชาวตูนิเซียเชื้อสายอัลอันดะลุส และได้รับการยกย่องจากนักวิชาการหลายคนว่าเป็นหนึ่งในบิดาแห่งองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์นิพนธ์ สังคมวิทยา และเศรษฐศาสตร์สมัยใหม่

neg:
อบูฏอลิบ อิบน์ อับดุลมุฏฏอลิบ
อบูฏอลิบเสียชีวิตในปีค.ศ.619 โดยมีอายุมากกว่า 80 ปี ประมาณ 10 ปีตั้งแต่มุฮัมหมัดได้วะฮ์ยูครั้งแรก โดยปีนั้นเป็นที่รู้จักว่าปีแห่งความเศร้าโศกสำหรับมุฮัมหมัด เพราะอบูฏอลิบและเคาะดีญะฮ์เสียชีวิตในเดือนเดียวกัน

neg:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
วันที่ 4 ธันวาคม 2005 มุศเฏาะฟา ฮัจญี ยิงคนเดียว 2 ประตู ในนัดที่บุกไปชนะสโมสรคิกเกอร์ส ออฟเฟนบัค 3-2 แม้เขาจะเล่นได้ดี แต่ผลงานโดยรวมของสโมสรกลับย่ำแย่ และตกชั้นเมื่อจบฤดูกาล โดยฮัจญียิงประตูจากตำแหน่งกองกลางในฤดูกาลนี้ได้ 4 ประตู

neg:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
ฮัจญี ลงสนามให้สโมสรใหม่เป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2001 ในนัดเปิดฤดูกาลของพรีเมียร์ลีก ฤดูกาล 2001-2002 โดยสโมสรเปิดสนามวิลลาพาร์กพบกับสโมสรทอตนัม ฮอตสเปอร์ ซึ่งจอห์น เกร็กกอรี ผู้จัดการทีมได้ส่งเขาลงเล่นเป็นกองหน้าแทน "ดาริอุส วาสเซลล์" กองหน้าทีมชาติอังกฤษในช่วงครึ่งเวลาหลัง และเสมอกันไป 0-0

neg:
สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ)
สมเด็จพระพุฒาจารย์ (สนิท ชวนปญฺโญ) มีนามเดิมว่า สนิท นามสกุล วงษา เกิดเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2485 ณ บ้านเลขที่ 28 หมู่ที่ 6 ตำบลดงน้อย อำเภอราชสาส์น จังหวัดฉะเชิงเทรา อุปสมบทเมื่อวันที่ 15 เมษายน พ.ศ. 2506 ณ วัดเกาะแก้วเวฬุวัน อำเภอราชสาส์น จังหวัดฉะเชิงเทรา โดยมีพระอดุลสารมุนี วัดท่าเกวียน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นพระอุปัชฌาย์

neg:
ซอฮีฟะฮ์ สัจญาดียะฮ์
ตำราฉบับแรกจากตำราที่มีความเก่าแก่ที่สุด คือ “ซอฮีฟะฮ์ สัจญาดียะฮ์ ที่ถูกเรียบเรียงโดยสำนักพิมพ์ “ออสตอนกุดส์รอฎอวี” ณ เมืองมัชฮัด ในปี ๔๑๖ ฮิจเราะฮ์ศักราช
มุตะวักกิลบุตรของฮารูน เป็นสาวกท่านหนึ่งของท่านอิมามซอดิก(อ.) เขาได้กล่าวว่า “ ๑๑ บทดุอาได้ตกหล่นไปจากฉัน ฉันจึงรายไว้รายงานเพียง ๖๔ บทเท่านั้น” มุตะวักกิลนำบทดุอาทั้งหมดที่ตนมีมอบแด่ท่านอิมามซอดิก(อ.)แล้วได้นำมาเทียบกับต้นฉบับที่เป็นของท่านอิมามมุฮัมหมัด บาเกร(อ.)ก็ไม่พบข้อแตกต่างอันใดระหว่างสองฉบับ เขาได้ทำการบันทึกบทดุอาทั้งหมด ๖๔ บทจาก ๗๕ บท ซึ่งปัจจุบันเหลืออยู่เพียง ๕๔ บทดุอา

neg:
ฟัฎลุลลอหฺ
อายะตุลลอหฺ มุฮัมมัด ฮุเซน ฟัฎลุลลอหฺ (; 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2478 — 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2553) ในเมืองนะญัฟ ประเทศอิรัก ตระกูลของท่านสืบเชื้อสายมาจากนบีมุฮัมมัด บิดาของท่านได้อพยพไปอาศัยอยู่ในเมืองนี้ เพื่อศึกษาหาความรู้ศาสนา ในสถาบันการศึกษาต่างๆ จนได้กลายเป็นผู้รู้ท่านหนึ่ง อันเป็นที่ยอมรับกันในสมัยนั้น อายะตุลลอหฺ ฟัฎลุลลอหฺ จึงได้รับการเลี้ยงดูจากบิดาอย่างดีและเติบโตในครอบครัวที่มีเกียรติ มีนิสัยใจคอเป็นที่รักมักใคร่ของคนข้างเคียง

neg:
ฮาซัน อัลบันนา
ฮาซัน อัลบันนา (; ) มีชื่อเต็มว่า ฮาซัน อะห์หมัด อับดุลอับดุลเราะห์มาน อัลบันนา อัซซาอาตี เป็นผู้ก่อตั้ง กลุ่ม "อิควานมุสลิมีน" ในอียิปต์ เกิดเมื่อ 14 ตุลาคม ค.ศ.1906 เสียชีวิตจากการถูกฆาตกรรมเมื่อ 12 กุมภาพันธ์ ค.ศ.1949 เป็นมุสลิมที่มีอิทธิพลมากที่สุดในศตวรรษที่ 20

neg:
อุษมานตอฮา
อุษมาน ตอฮา ( เป็นภาษา อาหรับ อบูมัรวาน อุษมาน บินอับดุฮ์ บิน ฮุเซน บิน ฏอฮา ) เป็นผู้เขียนกุรอานที่ถูกรู้จักและมีชื่อเสียงในโลกอิสลาม เขาเกิดในปี ค.ศ 1934  ในอิฟรีน ฮาลับ และพำนักอยู่ในเมืองมะดีนะฮ์สามสิบกว่าปี และสามารถพูดภาษาฟารซีได้ในระดับหนึ่ง เขามีบุตรเจ็ดคน

neg:
แช่ม พรหมยงค์
นายแช่ม พรหมยงค์ มีชื่อและนามสกุลเดิมว่า ซำซุดดิน มุสตาฟา เกิดเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2444 ที่ อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ บิดาชื่อ นายจำปา หรือ มุสตาฟา เป็นโต๊ะอิหม่าม แห่งมัสยิดพระประแดงและเป็นอาจารย์สอนศาสนาอิสลาม นายแช่มเองนั้นจบการศึกษาด้านศาสนาอิสลามจากมหาวิทยาลัยอัลอัซฮัร ณ กรุงไคโร ประเทศอียิปต์

neg:
หลุยส์ เดอ มงฟอร์
หลุยส์เป็นพี่ชายคนโตจากพี่น้องทั้งหมด 8 คน เกิดเมื่อวันที่ 31 มกราคม ค.ศ. 1673 ในรัชสมัยพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส เป็นบุตรของฌ็อง-บาติสต์ กรีญียง นักกฎหมาย ครอบครัวจึงมีทรัพย์สมบัติอยู่บ้างแต่ไม่ถึงขั้นร่ำรวยและมิได้อยู่ในระดับชนชั้นสูง หลุยส์เกิดมาในครอบครัวที่เชื่อถือคาทอลิกอย่างเคร่งครัด และได้รับการศึกษาเบื้องต้นจากคุณพ่อของท่านเอง จนเมื่ออายุได้ 12 ปี หลุยส์ก็เดินทางไปที่เมืองแรน ซึ่งเป็นเมืองหลวงของแคว้นเบรอตาญเพื่อเข้าเรียนที่ "วิทยาลัยนักบุญทอมัส เบ็กเก็ต" ของคณะเยสุอิต หลังจากเรียนที่วิทยาลัยนี้ได้ 2 ปี ครอบครัวของเขาก็ย้ายตามมาอยู่ในเมืองแรนด้วย

neg:
อัซซิซตานีย์
ถือกำเนิดในปี ฮ.ศ. 1349 (ค.ศ. 1930) ในเมืองมัชฮัด ประเทศอิหร่าน ในครอบครัวของนักการศาสนาที่มีพื้นเพเดิมมาจากซิซตาน ในอิหร่าน ซึ่งสืบเชื้อสายจากนบีมุฮัมมัด หลังจากได้ศึกษาวิชาการศาสนาขั้นพื้นฐานจบเรียบร้อยแล้ว ได้ศึกษาวิชาปรัชญา และศาสนศาสตร์ต่อ และจบหลักสูตรการศึกษาในระดับสูงเกี่ยวกับกฎหมายอิสลาม (ฟิกหฺ) ที่เมืองมัชฮัด ประเทศอิหร่าน ซึ่งวิชาการส่วนมากท่านได้รับการถ่ายทอดจากท่านมิรฺซา มะหฺดีย์ อิศฟะฮานีย์

neg:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
หลังจากที่ได้เล่นในทีมชุดเยาวชน ต่อมาเขาได้รับสัญญาเป็นนักฟุตบอลอาชีพในปี ค.ศ. 1991 และเล่นให้กับทีมชุดสำรอง ก่อนจะเลื่อนขึ้นมาเล่นให้กับทีมชุดใหญ่ของน็องซี ในฤดูกาล 1992-1993 ในยุคที่มี "ออลีวีเย รูเย" อดีตกองหน้าทีมชาติฝรั่งเศสเป็นผู้จัดการทีม โดยในฤดูกาลแรกของเขาในทีมชุดใหญ่เขายิงประตูในลีกเดอไปถึง 6 ประตู จากตำแหน่งกองกลาง และก้าวขึ้นมาเป็นกองกลางคนสำคัญของสโมสรด้วยทักษะการเลี้ยงบอลที่โดดเด่น และสามารถยิงประตูในจังหวะสำคัญ ๆ ได้ โดยฟอร์มการเล่นที่สโมสรแห่งนี้ ทำให้เขาเป็นหนึ่งในทีมชาติโมร็อกโก ที่ได้เล่นในฟุตบอลโลก 1994 ที่สหรัฐอเมริกา โดยตลอดช่วงเวลา 4 ฤดูกาลที่เขาลงเล่นในลีกเดอ เขายิงประตูในลีกได้รวม 31 ประตู แต่ไม่อาจช่วยให้สโมสรเลื่อนชั้นขึ้นไปสู่ลีกเอิงซึ่งเป็นลีกสูงสุดได้

neg:
มุกตะดา อัศศ็อดรฺ
มุกตะดา อัศศ็อดรฺ เกิด 12 สิงหาคม ค.ศ. 1973 เป็นบุตรคนที่ 4 ของอายะตุลลอห์ มุฮัมมัด มุฮัมมัด ศอดิก อัศศ็อดรฺ แห่งอิรัก ซึ่งถูกสังหารในสมัยการปกครองของซัดดาม ฮุสเซน

neg:
เคาะดีญะฮ์ บินต์ คุวัยลิด
ในปีค.ศ.595 เคาะดีญะฮ์ต้องการคนคุมคารวานสินค้าไปที่ซีเรีย อบูฏอลิบ อิบน์ อับดุลมุฏฏอลิบ ได้แนะนำให้มุฮัมหมัด อิบน์ อับดุลลอฮ์เป็นผู้ควบคุมคารวานโดยที่ท่านได้สมญานามว่า "อัส-ซอดีก" ("ผู้สุจริต") และ "อัล-อะมีน" ("เชื่อถือได้" หรือ "ซื่อสัตย์")เคาะดีญะฮ์จึงจ้างมุฮัมหมัด ขณะมีอายุ 25 ปี โดยเธอจ่ายค่าจ้างเป็นสองเท่าของปกติ พร้อมส่งมัยซารอฮ์ไปช่วยเหลือเขา

neg:
สมเด็จพระราชาธิบดีสุลต่านฮัจญี อาห์หมัด ชาห์
สมเด็จพระราชาธิบดีสุลต่านฮัจญี อาห์หมัด ชาห์ ทรงเป็นสุลต่านแห่งรัฐปะหัง พระองค์ประสูติเมื่อวันที่ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2473 เป็นพระราชโอรสของสุลต่านอะบู บาการ์แห่งปะหัง พระองค์ขึ้นครองราชย์เมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2517 ต่อจากพระบิดาของพระองค์

neg:
ยัสเซอร์ อาราฟัต
ยัสเซอร์ อาราฟัต ( "ยาซิร อะเราะฟาต"; 24 สิงหาคม พ.ศ. 2472 — 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2547) เป็นที่รู้จักในชื่อในการรบว่า อะบู อัมมาร์ () ชื่อจริงคือ โมฮัมหมัด อับดุล ราห์มาน อัลดุล ราอูฟ อาราฟัต อัล กุดวา () เป็นผู้นำชาวปาเลสไตน์ เป็นประธานองค์การปลดปล่อยปาเลสไตน์ (PLO) ประธานองค์การบริหารแห่งชาติปาเลสไตน์ (PNA) และผู้นำฟะตะห์ (Fatah) พรรคการเมืองและอดีตกลุ่มกำลังกึ่งทหารที่เขาก่อตั้งขึ้นใน พ.ศ. 2502 อาราฟัตใช้เวลาส่วนใหญ่ของชีวิตในการต่อสู้อิสราเอลเพื่อการกำหนดการปกครองด้วยตนเองของปาเลสไตน์ แต่จากเดิมที่คัดค้านการมีอยู่ของอิสราเอล เขาเปลี่ยนท่าทีของตนใน พ.ศ. 2531 เมื่อเขายอมรับข้อมติคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติที่ 242 อาราฟัตและขบวนการของเขาปฏิบัติการจากหลายประเทศอาหรับ ในช่วงปลายปี พ.ศ. 2503 และต้นปี พ.ศ. 2513 ฟะตะห์เผชิญหน้ากับจอร์แดนในสงครามกลางเมืองสั้น ๆ หลังถูกบังคับให้ออกจากจอร์แดนและเข้าไปในเลบานอน อาราฟัตและฟะตะห์เป็นเป้าสำคัญของอิสราเอลในการบุกครองเลบานอนใน พ.ศ. 2521 และ 2529 ทั้งสองครั้ง

neg:
มิยะโมะโตะ มุซะชิ
มิยะโมะโตะ มุซะชิ () เกิดในช่วงปี พ.ศ. 2127 ที่เมืองฮะริมะ (Harima) เป็นซามูไร ที่มีชื่อเสียงเป็นอย่างมากคนหนึ่ง ว่ากันว่าเขาไม่เคยสู้แพ้ใคร โดยการสู้ที่มีชื่อเสียงที่สุดของเขา คือ การสู้กับ ซะซะกิ โคะจิโร และรวมถึงมีอยู่ครั้งหนึ่งมุซาชิเคยถูกลูกศิษย์ในสำนักของโยชิโอกะตามไล่ฆ่า เพราะมุซาชิได้สังหารเจ้าสำนักของโยชิโอกะตายถึง 3 คนและได้ฆ่าลูกศิษย์ของโยชิโอกะที่ตามฆ่าไปถึง 70 กว่าคนภายในเวลาเพียงแค่ชั่วข้ามคืน

neg:
มัสยิดอันนะบะวี
มัสยิดนี้ถูกสร้างโดยศาสดามุฮัมมัดในปี ค.ศ. 622 หลังจากท่านมาเมืองมะดีนะฮ์ โดยการขี่อูฐที่ชื่อก็อสวะฮ์ ที่ดินนี้ครอบครองโดยซะฮัล และซุฮัยล์ เป็นบริเวณที่มีต้นอินทผลัมที่กำลังจะตาย และเคยเป็นที่ฝังศพมาก่อน ท่านปฏิเสธ "การให้ที่ดินเป็นของขวัญ" และซื้อที่ดินนี้พร้อมกับสร้างมัสยิดนี้โดยใช้เวลา 7 เดือน โดยมีหลังคาเป็นใบอินทผลัมและนำลำต้นทำเป็นเสาที่มีความสูง และมีสามประตูที่มีชื่อว่า บาบุลเราะฮ์มะฮ์อยู่บริเวณตอนใต้ บาบุลญิบรีลอยู่บริเวณตะวันตก และบาบุนนิซาอยู่บริเวณตะวันออก

neg:
ฮาฟิซ
คาวาจา ชามซู ดิน มูฮัมหมัด ฮาฟิซ ชิราซิ (),เจ้าของนามปากกา ฮาฟิซ (1325/26–1389/1390), เป็นกวีชาวอิหร่าน ผลงานของเขาประกอบด้วยวรรณกรรมชุดของเปอร์เซีย (Diwan) ซึ่งจะพบในบ้านของคนส่วนใหญ่ในประเทศอิหร่าน อัฟกานิสถาน และทาจิกิสถาน เช่นเดียวกับที่อื่นๆ ในโลกที่เรียนรู้บทกวีของเขาเพื่อศึกษาใจความและใช้เป็นสุภาษิตและคำพูดมาจนถึงทุกวันนี้ ชีวิตและบทกวีของเขาได้รับการวิเคราะห์ และตีความคำที่มีอิทธิพลในยุคหลังศตวรรษที่สิบสี่อย่างแพร่หลาย เขาเป็นกวีที่เขียนเกี่ยวกับเปอร์เซียมากกว่านักเขียนอื่นๆ

neg:
สวาสดิ์ สุมาลยศักดิ์
นายสวาสดิ์ สุมาลยศักดิ์ มีชื่อทางศาสนาว่า "อะหมัด มะมูด ซัรกอรี" เกิดเมื่อ 27 มกราคม พ.ศ. 2459 ที่จังหวัดฉะเชิงเทรา เป็นบุตรของฮัจญีมะมูด และนางเราะมาห์ สุมาลยศักดิ์ เมื่อเรียนจบสายสามัญได้เรียนต่อทางด้านศาสนากับอาจารย์ที่มีชื่อเสียงหลายท่านรวมทั้งอาจารย์ต่วน สุวรรณศาสน์และอาจารย์มุสตาฟา พรหมยงค์ รวมทั้งได้ไปเรียนศาสนาที่เมืองมักกะหฺ ประเทศซาอุดิอาระเบียด้วย

neg:
อะห์มัด อุมัร ฮาเช็ม
อะห์มัด อุมัร ฮาเช็ม () เป็นบุคคลสำคัญในศาสนาอิสลามชาวอียิปต์ เกิดเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1941 เป็นอาจารย์สอนภาควิชาอัลฮาดิษ (วจนะพระศาสดามูฮัมมัด) แห่งมหาลัยอัลอัซฮัร และยังดำรงตำแหน่งสภาวิจัยอิสลาม สำเร็จการศึกษาคณะศาสนศาสตร์จากมหาลัยอัลอัซฮัร ในปี ค.ศ.1961 ได้รับใบอนุญาตด้านวิชาการสากลในปี ค.ศ.1967 แล้วจึงได้รับตำแหน่งผู้ช่วยคณะฮาดิษ สำเร็จปริญญาโท และปริญญาเอกคณะวิชาฮาดิษจากมหาลัยอัลอัซฮัร แล้วจึงเป็นอาจารย์สอนภาควิชาฮาดิษในปี ค.ศ.1983 หลังจากนั้นได้ดำรงตำแหน่ง คณบดีคณะศาสนศาสตร์ มหาลัยอัลอัซฮัร สาขาซากอซี้ก(الزقازيق) ในปี ค.ศ.1987 หลังจากนั้นยังได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งอธิการบดีมหาลัยอัลอัซฮัร ในปี ค.ศ.1987

neg:
ซุนนี
ภายใต้การปกครองของราชวงศ์อุมัยยะฮ์ระหว่างปี ค.ศ. 661 ถึงปี ค.ศ. 750 ผู้คงแก่เรียนอิสลามเน้นการศึกษาที่เกี่ยวกับอัลกุรอาน แต่ราชวงศ์อับบาซียะฮ์ที่ตามมาสนับสนุนการศึกษาของกรีกและมนุษย์วิทยาตามแนวคิดของตระกูลปรัชญามุอ์ตะซีลี (Mu'tazili) ของอิสลาม ตระกูลความคิดนี้ก่อตั้งขึ้นในบาสราโดยวะศีล อิบุน อะฏอ (واصل بن عطاء - Wasil ibn Ata) (ค.ศ. 700–ค.ศ. 748) ที่อยู่บนพื้นฐานที่ว่าอัลกุรอานมาจากอัลลอฮ์และอัลลอฮฺมีพระประสงค์อย่างเดียวคือสิ่งที่ดีที่สุดสำหรับมนุษย์ ปรัชญานี้ไม่เป็นที่ยอมรับกันโดยตระกูลปรัชญาอัชชาริยยะห์ (الأشاعرة - Ash'ariyyah) และ อาษาริยยะห์ (Athariyyah) ซึ่งเป็นตระกูลปรัชญาของซุนนีย์

neg:
เจ้าชายมูลัย ฮะซัน มกุฎราชกุมารแห่งโมร็อกโก
เจ้าชายมูลัย ฮะซัน มกุฎราชกุมารแห่งโมร็อกโก (; พระราชสมภพ: 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2546) พระยุพราชเจ้าแห่งโมร็อกโก เป็นพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในสมเด็จพระราชาธิบดีมุฮัมมัดที่ 6 กับเจ้าหญิงลัลลา ซัลมา มีพระขนิษฐาเพียงพระองค์เดียวคือ เจ้าหญิงลัลลา เคาะดีญะฮ์

neg:
มูฮัมหมัด อาลี จินนาห์
มูฮัมหมัด อาลี จินนาห์ (; ) เกิดเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2419 เป็นบิดาแห่งปากีสถาน และเป็นผู้แยกดินแดนระหว่างฮินดูกับมุสลิม เป็นดินแดนของประเทศปากีสถาน จินนาห์เสียชีวิตลงเมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2491 สิริอายุได้ 71 ปี

neg:
ฮุจญัต บิน อัลฮะซัน
ตามที่ญาวิม ฮุเซน ได้เขียนไว้ว่า ที่มาของทัศนะเกี่ยวกับมะฮ์ดีในฐานะผู้ปลดปล่อยนั้นมีอยู๋ในฮะดีษของท่านศาสดา ที่บรรดาสาวกจำนวน 26 ท่านได้รายงานไว้ซึ่งมีอยู่ในหนังสือฮะดีษของพี่น้องซุนนี ซัยดียะฮ์และอิมามียะฮ์  เขาปฏิเสธความฎออีฟของฮะดีษ โดยกล่าวว่า ฮะดีษเหล่านี้ก็แพร่หลายในยุคราชวงศ์อุมัยะฮ์ และก็มีอยู่ในหนังสือ สุลัยม์ บิน เกส ซึ่งอ้างถึงสุลัยม์ บิน เกส ฮิลาลี (ประมาณ ฮ.ศ. 80-90 / ค.ศ. 699-708)  อีกด้านหนึ่งนักประวัติศาสตร์ และนักเทววิทยาของชีอะฮ์ เช่น ซัยยิดมุรตะฎอ อัสกะรี และมุฮัมหมัด ฮุเซน ฏอบาฏอบาอี  ย้ำถึงจุดร่วมระหว่างศาสนาเกี่ยวกับความหวังการมาของมะฮ์ดี และสร้างความยุติธรรมขึ้นบนหน้าแผ่นดิน โดยถือว่าเป็นธรรมชาติที่มีอยู่ในตลาดต่างๆ กลุ่มนี้เริ่มจากการกล่าวถึงมะฮ์ดีในฮะดีษต่างๆ ของศาสดาแห่งอิสลามที่ทั้งชีอะฮ์และซุนนีรายไว้ และเชื่อว่าการมีอยู่ของมะฮ์ดีนั้นเป็นสิ่งจำเป็นหนึ่งที่จะต้องเกิดขึ้นตามสัญญาที่มีอยู่ในอิสลามและกุรอานเพื่อสร้างความยุติธรรมให้เกิดขึ้นในหน้าแผ่นดิน

neg:
มุฮัมมัด
เมื่ออายุ 40 ปี ท่านได้รับวิวรณ์จากอัลลอฮ์ในถ้ำฮิรออ์ ซึ่งอยู่บนภูเขาลูกหนึ่งนอกเมืองมักกะฮ์ โดยทูตสวรรค์ญิบรีลเป็นผู้นำมาบอกเป็นครั้งแรก เรียกร้องให้ท่านรับหน้าที่เป็นผู้เผยแผ่ศาสนาของอัลลอหฺ ตามที่ศาสดามูซา (โมเสส) และอีซา (เยซู) เคยทำมา นั่นคือประกาศให้มวลมนุษย์นับถือพระเจ้าเพียงองค์เดียว ท่านได้รับพระโองการติดต่อกันเป็นเวลา 23 ปี พระโองการเหล่านี้รวบรวมขึ้นเป็นเล่มเรียกว่าคัมภีร์อัลกุรอาน

neg:
ปฏิทินฮิจเราะห์
ปฏิทินฮิจเราะห์ หรือ ปฏิทินอิสลาม หรือ ปฏิทินมุสลิม (อังกฤษ: Islamic calendar) เป็นระบบปฏิทินจันทรคติ ซึ่งประกอบด้วย 12 เดือนทางจันทรคติ ซึ่งในหนึ่งปีจะมี 354 หรือ 355 วัน ใช้กำหนดวันเหตุการณ์ในหลายประเทศมุสลิม (ควบคู่ไปกับปฏิทินเกรโกเรียน) และใช้โดยมุสลิมทั่วโลกเพื่อกำหนดวันที่เหมาะสมในการเฉลิมฉลองวันสำคัญและเทศกาลในศาสนาอิสลาม ปฏิทินฮิจเราะห์เริ่มนับเมื่อศาสดาแห่งอิสลาม นบีมุฮัมมัดอพยพจากมักกะฮ์ไปยังมะดีนะฮ์ หรือที่รู้จักกันว่า hijra, hijrah ในภาษาอังกฤษ ฮิจเราะห์ศักราชจะถูกระบุโดยใช้ตัวย่อ H หรือ AH อันเป็นตัวย่อของวลีภาษาละติน "anno Hegirae" (ในปีแห่งฮิจเราะห์) ปัจจุบันอยู่ในฮิจเราะห์ศักราช 1443

neg:
อะบู อัลวาฟา บัซจานี
อะบู อัลวาฟา บัซจานี (; 10 มิถุนายน ค.ศ. 940 – 15 กรกฎาคม ค.ศ. 998) เป็นนักคณิตศาสตร์และนักดาราศาสตร์ชาวเปอร์เซีย มีผลงานด้านตรีโกณมิติเชิงทรงกลมและเป็นบุคคลแรกที่เริ่มใช้จำนวนลบ เขาเกิดที่เมืองบัซกันในโคราซาน (ปัจจุบันอยู่ในประเทศอิหร่าน) ต่อมาย้ายไปอยู่ที่เมืองแบกแดดและทำงานที่หอดูดาว อะบู อัลวาฟามีผลงานด้านคณิตศาสตร์หลายอย่าง โดยเฉพาะในวิชาตรีโกณมิติ เช่น ค้นพบเอกลักษณ์ตรีโกณมิติหลายข้อ ค้นพบกฎของไซน์ แนะนำการใช้ฟังก์ชันแทนและคิดค้นวิธีใหม่ในการสร้างตารางค่าไซน์และแทน ในทางดาราศาสตร์ เขายังเป็นบุคคลแรกที่ใช้อุปกรณ์ที่เรียกว่า "วอลควอแดรนต์" (wall quadrant) ในการศึกษาท้องฟ้า ในปี ค.ศ. 997 อะบู วาฟาและอัลบิรูนีร่วมกันทดลองหาความแตกต่างของเวลาท้องถิ่น และพบว่าเวลาจะต่างกัน 1 ชั่วโมง ระหว่างเส้นลองจิจูด 2 เส้น ซึ่งใกล้เคียงกับค่าปัจจุบัน

neg:
มุศเฏาะฟา ฮัจญี
ฤดูกาล 2004-2005 ฮัจญี ย้ายมาเล่นฟุตบอลในลีกสูงสุดของประเทศสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ กับสโมสรอัลอัยน์ สโมสรดังแห่งรัฐอาบูดาบี โดยได้เล่นในรายการเอเอฟซี แชมเปียนส์ลีก และจบฤดูกาลด้วยการคว้ารองแชมป์ ยูเออี ฟุตบอลลีก

neg:
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (หม่อมราชวงศ์เจริญ ญาณฉนฺโท)
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ มีนามเดิมว่าหม่อมราชวงศ์เจริญ เกิดเมื่อวันจันทร์ที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2400 ตรงกับแรม 12 ค่ำ เดือน 9 ปีมะเส็ง เป็นบุตรของหม่อมเจ้าถึก (พระโอรสในสมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษ์)` ภูมิลำเนาเดิมอยู่บ้านบางอ้อ (อำเภอบ้านนา) จังหวัดนครนายก แล้วติดตามบิดาเข้ามาอยู่ที่กรุงเทพมหานคร เริ่มแรกได้ศึกษากับบิดา ต่อมาไปศึกษาภาษาบาลีกับพระอาจารย์จีน จนอายุได้ 7 ขวบ บิดาจึงนำไปถวายเป็นศิษย์ของหม่อมเจ้าพระสมเด็จพระพุฒาจารย์ (ทัด เสนีวงศ์) ขณะพระองค์ยังเป็นหม่อมเจ้าพระเปรียญอยู่วัดระฆังฯ และศึกษากับพระอมรเมธาจารย์ (เกษ) ขณะยังเป็นมหาเปรียญ กับหม่อมเจ้าชุมแสงซึ่งเป็นลุง และกับพระโหราธิบดดี (ชุม) ศึกษากับอาจารย์ทั้ง 4 ท่านนี้เป็นหลัก นอกจากนี้ก็ศึกษากับสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรํสี) สมเด็จพระวันรัต (แดง สีลวฑฺฒโน) เป็นต้นด้วย

neg:
หะยีสุหลง
หะยีสุหลง เกิดเมื่อปี พ.ศ. 2438 ที่หมู่บ้านกำปงอาเนาะรู (หมู่บ้านลูกสน) มณฑลปัตตานี เมื่อเติบโตขึ้นมา บิดาได้ส่งไปเรียนศาสนาที่นครเมกกะ ประเทศซาอุดิอาระเบีย จนแตกฉานทั้งในเรื่องศาสนา ปรัชญา และภาษาทางมุสลิม ที่นั่น หะยีสุหลงได้สมรสกับภริยาคนแรก โดยที่ไม่มีบุตรด้วยกัน ต่อมาภริยาได้เสียชีวิตลง หะยีสุหลงจึงสมรสใหม่กับนางคอดีเยาะห์ บุตรี มุฟตีรัฐกลันตัน(ตำแหน่งมุฟตีเทียบเท่าจุฬาราชมนตรีของประเทศไทย)ภริยาคนที่สอง ทั้งคู่มีบุตรชายด้วยกันหนึ่งคน แต่ต่อมาบุตรชายก็เสียชีวิตลงเมื่ออายุได้ขวบเศษ ๆ เท่านั้น ทั้งคู่จึงตัดสินใจเดินทางกลับมายังประเทศไทย

neg:
สะอ์ดี
อะบูมุฮัมหมัด มุชริฟุดดีน มุศเลี้ยะห์ บิน อับดิลลา บิน มุชัรริฟ เรียกสั้น ๆ กันว่า สะอ์ดี (ปี ฮ.ศ. 606-690) เป็นนักกวีและนักเขียนภาษาเปอร์เซียที่มีชื่อเสียงชาวอิหร่าน บรรดานักอักษรศาสตร์ให้ฉายานามท่านว่า ปรมาจารย์นักพูด กษัตรย์นักพูด ผู้อาวุโสที่สูงส่ง และเรียกขานทั่วไปกันว่า อาจารย์ ท่านศึกษาใน นิซอมียะฮ์แห่งเมืองแบกแดด ซึ่งถือได้ว่าเป็นศูนย์กลางวิชาการของโลกอิสลามในยุคนั้น หลังจากนั้นท่านก็ได้เดินทางไปตามเมืองต่างๆ เช่นเมืองชาม และฮิญาซ ในฐานะนักบรรยายธรรม แล้วสะอ์ดีก็ได้เดินทางกลับมายังมาตุภูมิของท่านที่เมืองชีรอซและใช้ชีวิตอยู่ที่นั่นจนกระทั่ววาระสุดท้ายของชีวิต สุสานของท่านอยู่ที่เมืองชีรอซ ซึ่งถูกรู้จักกันว่า สะอ์ดียะฮ์

neg:
เจ้าชายฮะซัน เอส-เซนนุสซี มกุฎราชกุมารแห่งลิเบีย
เจ้าชายฮะซัน เอส-เซนนุสซี มกุฎราชกุมารแห่งลิเบีย () เสด็จพระราชสมภพเมื่อปี 2471 เป็นพระโอรสใน เจ้าชายมูฮัมหมด อัล-ริดา กับ อัมบราเกีย อัล-ฟาติยา
เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกันยายน 2512 พิสูจน์แล้วว่าพระองค์เหมาะสมที่จะสืบราชสมบัติราชอาณาจักรลิเบีย ต่อมาไอริส นำเสนอเอกสารลงนามในฉบับที่ 4 สิงหาคม 2512 ต่อประธานาธิบดี เหตุผลเรื่องการไม่เหมาะสมที่ให้พระองค์สืบราชบัลลังก์ พระองค์ต้องสละราชสมบัติในวันที่ 2 กันยายน พระองค์เสด็จพระราชดำเนินไปลงพระนามาภิไธยด้วยพระองค์เอง พระราชอำนาจของกษัตริย์ในพระนามนามเท่านั้น โดยพนะองค์ถูกเจ้าหน้าที่กองทัพลิเบีย นำโดยนายพันเอกมูอัมมาร์ กัดดาฟี ผู้เป็นกบฏ และเป้นผู้ที่มีความเห็นเรื่องความไม่เหมาะสมในการครองราชย์ ถึงกระนั้น สิ่งที่พระองค์จะได้รับจากนี้ คือ พระราชวัง และสิทธิเป็นพระประมุขเพียงในพระนาม มิได้มีสิทธิในการปกครอง เป้นเพียงสัญลักษ์ของประเทศเท่านั้น ในบั้นปลายพระชนม์ชีพนั้น พระองค์ทรงมีความเห็นไม่ค่อยตรงกับรัฐบาลลิเบียเท่าไรนัก พระองค์มักจะแสดงความคิดเห็นที่เป็นฝ่ายตรงข้ามเสมอๆ ทำให้รัฐบาลไม่ค่อยชอบพระองค์แต่ก็ทำอะไรมิได้ พระองค์ทรงมีพระราชโอรส 1 พระองค์คือ

neg:
อัลมะซีฮุดดัจญ์ญาล
อัลมะซีฮุดดัจญ์ญาล (, "" "เมสสิยาห์ปลอม, โกหก, คนหลอกลวง") เป็นสิ่งที่ชั่วร้ายในวันโลกาวินาศของศาสนาอิสลาม มันจะปรากฏพร้อมกับอ้างตนเองว่าเป็น "อัลมะซีห์" (หรือเมสสิยาห์) ก่อน "เยามุลกิยามะฮ์" (วันแห่งการทำลายล้าง) เป็นตัวแทนของผู้ต่อต้านเมสสิยาห์ เหมือนกับศัตรูของพระคริสต์ในวันโลกาวินาศของศาสนาคริสต์ และอาร์มิลุสในวันโลกาวินาศของศาสนายูดายช่วงยุคกลาง

neg:
อุลูม อัลหะดีษ
ในช่วงสมัยของเศาะหาบะฮฺ (ปีฮิจญ์เราะฮฺที่ 10 จนถึงปี 110) ประกอบด้วยคุละฟาอ์ รอชิดีน เศาะหาบะฮฺรุ่นอาวุโสและเศาะหาบะฮฺรุ่นเล็ก ได้ทำหน้าที่ถ่ายทอดหะดีษด้วยความ อะมานะฮฺและมีคุณธรรม โดยการถ่ายทอดหะดีษตามที่ได้รับจากท่านนบี (ซ.ล.) ไม่มีการเพิ่มเติมหรือตัดตอนตัวบทหะดีษแม้แต่คำเดียว บรรดาเป็นผู้ที่คุณธรรมและสัจจะไม่มีผู้ใดที่กล้าโกหกต่อหะดีษแม้แต่คนเดียวดังการยืนยันของอะนัส เบ็น มาลิก (ซ.ล.) การถ่ายทอดหะดีษในช่วงนี้เป็นการถ่ายทอดหะดีษไปยังเศาะหาบะฮฺด้วยกันหรือไปยังรุ่นตาบิอีน โดยมีการกล่าวสายสืบของหะดีษด้วย การถ่ายทอดในลักษณะนี้เรียกว่า การรายงานหะดีษ