query: เมืองหลวงของมาเลเซียคืออะไร?

pos:
ประเทศมาเลเซีย
มาเลเซีย (มาเลเซีย: ) เป็นประเทศสหพันธรัฐราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ ตั้งอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประกอบด้วยรัฐ 13 รัฐ และดินแดนสหพันธ์ 3 ดินแดน และมีเนื้อที่รวม 330,803 ตารางกิโลเมตร (127,720 ตารางไมล์) โดยมีทะเลจีนใต้แบ่งพื้นที่ออกเป็น 2 ส่วนซึ่งมีขนาดใกล้เคียงกัน ได้แก่ มาเลเซียตะวันตกและมาเลเซียตะวันออก มาเลเซียตะวันตกมีพรมแดนทางบกและทางทะเลร่วมกับไทย และมีพรมแดนทางทะเลร่วมกับสิงคโปร์ เวียดนาม และอินโดนีเซีย มาเลเซียตะวันออกมีพรมแดนทางบกและทางทะเลร่วมกับบรูไนและอินโดนีเซีย และมีพรมแดนทางทะเลกับร่วมฟิลิปปินส์และเวียดนาม เมืองหลวงของประเทศคือกัวลาลัมเปอร์ ในขณะที่ปูตราจายาเป็นที่ตั้งของรัฐบาลกลาง ด้วยประชากรจำนวนกว่า 30 ล้านคน มาเลเซียจึงเป็นประเทศที่มีประชากรมากที่สุดเป็นอันดับที่ 42 ของโลก ตันจุงปีไอ (Tanjung Piai) จุดใต้สุดของแผ่นดินใหญ่ทวีปยูเรเชียอยู่ในมาเลเซีย มาเลเซียเป็นประเทศในเขตร้อน และเป็นหนึ่งใน 17 ประเทศของโลกที่มีความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยิ่ง (megadiverse country) โดยมีชนิดพันธุ์เฉพาะถิ่นเป็นจำนวนมาก

pos:
กัวลาลัมเปอร์
กัวลาลัมเปอร์ (, อักษรยาวี: , ออกเสียงตามภาษามลายูว่า กัวลาลุมปูร์) เป็นเมืองหลวงของประเทศมาเลเซียและเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดในประเทศด้วย ภายในมาเลเซียเอง กัวลาลัมเปอร์มักจะเรียกย่อ ๆ ว่า KL

neg:
ประเทศมาเลเซีย
มาเลเซียมีการปกครองแบบสหพันธรัฐ มีรัฐบาลกลางทำหน้าที่ดูแลเรื่องสำคัญๆ เช่น การต่างประเทศ การป้องกันประเทศ ความมั่นคง ตุลาการ การคลัง และอื่นๆ ขณะที่ในแต่ละรัฐมีรัฐบาลของรัฐดูแลด้านศาสนา ประเพณี สังคม เกษตรกรรม การคมนาคมภายในรัฐ บางรัฐเช่นกลันตัน มีระบบราชการในรูปแบบของตนเอง นอกจากนี้ในแต่ละรัฐจะมีสภาแห่งรัฐที่มาจากการเลือกตั้งทุกๆ 5 ปี เหมือนกันหมด

neg:
พรรคยุติธรรมประชาชน (มาเลเซีย)
พรรคยุติธรรมประชาชน (; ) เป็นพรรคการเมืองที่เป็นกลางในมาเลเซีย ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2546 โดยการรวมตัวระหว่างพรรคยุติธรรมแห่งชาติกับพรรคประชาชนมาเลเซีย หัวหน้าพรรคคือ วัน อาซิซะห์ วัน อิสมาอิล ภรรยาของอันวาร์ อิบราฮิม และมีสมาชิกสภาในสังกัดถึง 31 คน ใน พ.ศ. 2551 นโยบายของพรรคเน้นความยุติธรรมในสังคมและต่อต้านการฉ้อราษฎร์บังหลวง ต้องการให้เลิกนโยบายเศรษฐกิจใหม่ เน้นการให้การศึกษาที่ไม่เกี่ยวข้องกับชนชาติ และแก้ไขความไม่เท่าเทียมกันทางเชื้อชาติ
ใน พ.ศ. 2540 เศรษฐกิจของมาเลเซียได้รับผลกระทบจากวิกฤติเศรษฐกิจในเอเชีย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง อันวาร์ อิบราฮิมได้เปลี่ยนรูปแบบทางเศรษฐกิจและเพิ่มอำนาจคณะกรรมการต่อต้านการ้อราษฎร์บังหลวง นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นคือ มหาธีร์ โมฮัมหมัดไม่เห็นด้วยและปลดเขาออก

neg:
ไซเบอร์จายา
ไซเบอร์จายา () เป็นเมืองในประเทศมาเลเซีย อยู่ทางใต้ของกัวลาลัมเปอร์ ทางทิศตะวันตกของปูตราจายา เหตุผลที่ตั้งชื่อเมืองเช่นนี้ เพราะไซเบอร์จายาเป็นเสมือนเมืองแห่งโลกของไซเบอร์ (Cybercity) เนื่องจากเป็นที่ตั้งของอุตสาหกรรมด้านสื่อผสม (หรือมัลติมีเดีย) ศูนย์การค้นคว้าและวิจัย (R&D Centers) มหาวิทยาลัยมัลติมีเดีย และสำนักงานใหญ่ด้านปฏิบัติงานของบริษัทนานาชาติที่ต้องการเข้ามาสร้างฐานผลิตหรือทำการค้าในมาเลเซียจากทั่วโลก

neg:
ฟุตบอลทีมชาติมาเลเซีย
ฟุตบอลทีมชาติมาเลเซีย เป็นทีมฟุตบอลตัวแทนจากประเทศมาเลเซียภายใต้การดูแลของสมาคมฟุตบอลมาเลเซีย ผลงานในระดับโลกของทีมชาติมาเลเซียนั้น ยังไม่เคยได้เข้าร่วมในฟุตบอลโลก แต่ทีมชาติมาเลเซียได้เข้าร่วมโอลิมปิก ที่มิวนิก ใน โอลิมปิก 1972 ส่วนในระดับเอเชียนั้น ทีมชาติมาเลเซียได้ร่วมเล่นในเอเชียนคัพโดยอันดับสูงสุดคือรอบแรกของการแข่งเอเชียนคัพ และในระดับอาเซียน ทีมชาติมาเลเซีย ได้อันดับสูงสุดคือรองชนะเลิศ ไทเกอร์คัพ

neg:
ประเทศโมร็อกโก
เมืองหลวงของโมร็อกโกคือเมืองราบัต เมืองใหญ่สุดเป็นเมืองท่าชื่อกาซาบล็องกา และเมืองอื่น ๆ ที่มีประชากรมากกว่า 500,000 คนในการสำรวจสำมะโนประชากรโมร็อกโก 2557 อย่างมาร์ราคิช แฟ็ส แม็กแน็ส แทงเจียร์และซาเล่ห์

neg:
สถานีรถไฟเซ็นทรัลกัวลาลัมเปอร์
สถานีรถไฟเซ็นทรัลกัวลาลัมเปอร์ เป็นสถานีรถไฟหลักของกัวลาลัมเปอร์ เมืองหลวงของประเทศมาเลเซีย เปิดทำการเมื่อ 16 เมษายน ค.ศ. 2001 เพื่อใช้งานแทนสถานีรถไฟกัวลาลัมเปอร์แห่งเก่า เป็นสถานีรถไฟที่ใหญ่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

neg:
มาเรียม จง
เลดีมาเรียม จง อับดุลละห์ (Lady Meriam Chong Abdullah) หรือ จง อาเหมย (Chong Ah Mei) หรือที่รู้จักกันในชื่อมาเรียม อับดุลละห์ (Mariam Abdullah) ภรรยาคนแรกของตนกู อับดุล ระห์มัน นายกรัฐมนตรีคนแรกของประเทศมาเลเซีย

neg:
มาเลเซียเชื้อสายไทย
การดำเนินกิจกรรมของสมาคมชาวพุทธเชื้อสายไทยในตอนเหนือประเทศมาเลเซียนั้นไม่เพียงดำเนินการทางด้านวัฒนธรรมอย่างเดียวแต่พยายามรวมกลุ่มเพื่อมีอำนาจางการเมืองด้วยเช่นกัน เช่นข้อเรียกร้องที่เป็นประเด็นสำคัญๆ และนำเสนอผ่านสมาคมไทยกลันตัน และสมาคมสยามมาเลเซียมายังรัฐบาลก็คือ การขอมีสิทธิเป็นบูมีปูเตอรา การขอมีพระพุทธรูปที่ใหญ่ที่สุด (การขอมีพระพุทธรูปที่ใหญ่ที่สุดให้เป็นที่สักการะของชาวพุทธจากทั่วโลก ก็ถือเป็นประเด็นสำคัญ ปัจจุบันนี้ ประเทศมามาเลเซียมีพระพุทธรูปทรงนั่งที่ใหญ่ที่สุดเป็นอันดับสองของโลกรองจากพระพุทธรูปทรงนั่งของประเทศญี่ปุ่น ซึ่งพระพุทธรูปทรงนั่งในประเทศมาเลเซียจะประดิษฐานอยู่ที่วัดมัชฌิมาราม หมู่บ้านตือรือโบะ (Tereboh) อำเภอตุมปัต (Tumpat) รัฐกลันตัน (Kelantan) ผู้ที่เดินทางเข้าประเทศมาเลเซียจากฝั่งอำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส ก็จะพบเห็น พระพุทธรูปดังกล่าวทางด้านซ้ายมือห่างจากเปิงกาลันกุโบร์ (Pengkalan Kubor) ริมฝั่งแม่น้ำตรงกันข้ามอำเภอตากใบประมาณ 5 - 8 กิโลเมตร) ให้เป็นที่สักการบูชาของชาวพุทธจากทั่วโลก การขอแก้ไขให้มีการระบุชื่อของกลุ่มชาติพันธุ์ชาวไทยในแบบฟอร์มการขอเข้ามหาวิทยาลัยของรัฐ การขอประกาศวัฒนธรรมไทยเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมแห่งชาติ การขอประกาศวันสงกรานต์เป็นวันหยุดราชการ การขอมีสิทธิในกองทุนช่วยเหลือด้านการศึกษาและด้านการประกอบทางธุรกิจ ตลอดจนการขอมีสิทธิเป็นสมาชิกของพรรคอัมโน (UMNO)

neg:
รัฐตรังกานู
ตรังกานู ( เดิมสะกดว่า หรือ , อักษรยาวี: ) เป็นรัฐสุลต่านและเป็นหนึ่งในสิบสามรัฐที่ประกอบขึ้นเป็นสหพันธ์มาเลเซีย มีชื่อเฉลิมเมืองเป็นภาษาอาหรับว่า "ดารุลอีมาน" ("ถิ่นที่อยู่แห่งความศรัทธา")

neg:
สนามกีฬาแห่งชาติบูกิตจาลิล
สนามกีฬาแห่งชาติบูกิตจาลิล () ตั้งอยู่ที่บูกิตจาลิล, เมืองกัวลาลัมเปอร์, ประเทศมาเลเซีย เป็นสนามกีฬาแห่งชาติของประเทศมาเลเซียมีความจุทั้งหมด 100,000 ที่นั่ง ก่อสร้างขึ้นเมื่อวันที่ 1 มกราคม ค.ศ. 1992 และเปิดให้บริการในปี ค.ศ. 1998 ด้วยการใช้งบสนับสนุนจากรัฐบาลประเทศมาเลเซียที่เห็นความสำคัญและใส่ใจในด้านกีฬาของประเทศ.

neg:
หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2561 มาฮาดีร์ บิน โมฮามัด นายกรัฐมนตรีแห่งสหพันธรัฐมาเลเซีย เดินทางมาเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการในฐานะแขกของรัฐบาลไทย และแสดงบรรยายพิเศษ ณ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในหัวข้อที่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศไทยกับประเทศมาเลเซีย และตอบคำถามอื่น ๆ จากผู้เข้าร่วมงาน โดยอธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ศ. ดร.บัณฑิต เอื้ออาภรณ์ และคณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นผู้ดำเนินรายการ หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นสถานที่จัดกิจกรรมครั้งนี้และถือเป็นการทำหน้าที่รับรองผู้นำรัฐบาลต่างประเทศครั้งสำคัญครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

neg:
ประเทศมาเลเซีย
ประชากรกลุ่มใหญ่ที่ไม่ใช่ชาวภูมิบุตรหรือชนดั้งเดิมเป็นพวกที่เข้ามาใหม่ โดยเป็นชาวมาเลเซียเชื้อสายจีน มีอยู่ร้อยละ 23.7 ซึ่งมีกระจายอยู่ทั่วประเทศ มีชาวมาเลเซียเชื้อสายอินเดีย อีกร้อยละ 7.1 ของประชากร ส่วนใหญ่สืบเชื้อสายมาจากชาวทมิฬ แต่ยังมีชาวอินเดียกลุ่มอื่น อย่างเกรละ, ปัญจาบ, คุชราต และปาร์ซี นอกจากนี้ยังมีกลุ่มชาวมาเลเซียเชื้อสายไทย โดยอาศัยอยู่ในรัฐทางตอนเหนือของประเทศ มีคนเชื้อสายชวาและมีนังกาเบาในรัฐทางตอนใต้ของคาบสมุทรอย่าง รัฐยะโฮร์

neg:
มิสแกรนด์ซาบะฮ์
มิสแกรนด์ซาบะฮ์ 2017 () เป็นการประกวดมิสแกรนด์ซาบะฮ์ครั้งแรก โดยผู้ชนะการประกวดได้รับตำแหน่ง มิสแกรนด์ซาบะฮ์ 2017 ส่วนผู้ที่รางวัลรองชนะเลิศอันดับที่ 1 ได้รับตำแหน่ง มิสอินเตอร์คอนติเนนทัลมาเลเซีย 2017 และได้เป็นตัวแทนของรัฐในการประกวดมิสแกรนด์มาเลเซีย 2017 ซึ่งถูกจัดขึ้น ณ กรุงกัวลาลัมเปอร์ ในเดือนสิงหาคม ปี ค.ศ. 2017 ทั้งนี้ นอกจากนี้ กองประกวดมิสแกรนด์ซาบะฮ์ยังได้รับสิทธิ์จากกองประกวดมิสแกรนด์มาเลเซียในการคัดเลือกผู้เข้าประกวดจำนวน 1 คนจากผู้เข้าประกวดทั้งหมด ซึ่งจะได้รับสิทธิ์พิเศษ (Wild Card) ให้ผ่านเข้าสู่การประกวดมิสแกรนด์มาเลเซีย 2017 ได้โดยอัตโนมัติ

neg:
โจโฮร์บะฮ์รู
โจโฮร์บะฮ์รู (, บ้างสะกดว่า ; อักษรยาวี: ) มีชื่อเดิมว่า ตันจุงปูเตอรี () และ อิซกันดาร์ปูเตอรี () และเป็นที่รู้จักในชื่อย่อว่า เจบี. () เป็นเมืองหลวงของรัฐยะโฮร์ ทั้งเป็นเมืองใหญ่อันดับที่สองของประเทศมาเลเซีย ตั้งอยู่ทางใต้สุดของคาบสมุทรมลายูและใต้สุดของแผ่นดินยูเรเชีย

neg:
รัฐปะหัง
เมืองหลวงของรัฐคือกวนตัน (Kuantan) ส่วนเมืองของเจ้าผู้ครองตั้งอยู่ที่ปกัน (Pekan) เมืองสำคัญอื่น ๆ ได้แก่ กัวลาลีปิส เตเมร์โละห์ และรีสอร์ตเชิงเขาที่ที่สูงเกินติง ที่สูงจาเมรอน และเฟรเซอส์ฮิลล์

neg:
สมเด็จพระราชาธิบดีสุลต่านตวนกู อับดุล ฮาลิม มูอัซซัม ชาห์
กรกฎาคม พ.ศ. 2513 เมื่อมีการแต่งตั้ง ยังดี เปอร์ตวน อากง ประมุขแห่งประเทศมาเลเซีย พระองค์ใหม่ ในฐานะที่ทรงเป็นสุลต่านแห่งเกอดะฮ์แล้ว ตามลำดับวาระการขึ้นครองราชย์ ทำให้ทรงเป็นสมเด็จพระราชาธิบดีแห่งมาเลเซียพระองค์ที่ 5 ต่อจากสุลตาน นาซีรุดดิน แห่งรัฐตรังกานูและเป็นพระมหากษัตริย์จนครบวาระสมัย 5 ปี

neg:
หมู่เกาะคาฟุ
อนึ่ง มาเลซึ่งเป็นเมืองหลวงของประเทศมัลดีฟส์นั้นตั้งอยู่ในหมู่เกาะคาฟุ แต่ไม่อยู่รวมในเขตปกครองของคาฟุ

neg:
ประเทศมาเลเซีย
มะละกาเป็นเมืองท่าสำคัญ ก่อตั้งขึ้นประมาณ ค.ศ. 1400 ตั้งอยู่บนช่องแคบมะละกาซึ่งคร่อมเส้นทางการค้าสำคัญทางทะเลจากตะวันออกสู่ตะวันตก ระหว่างสองเมืองสำคัญอย่างจีนกับอินเดีย ถือเป็นท่าเรือที่ดีเพราะไม่มีป่าโกงกาง น้ำลึกพอให้เรือเทียบท่าและมีเกาะสุมาตราเป็นที่กำบังพายุ

neg:
วันมาเลเซีย
การตั้งมาเลเซียเป็นไปได้ผ่านการประกาศใช้ร่างพระราชบัญญัติมาเลเซีย ต่อรัฐสภามาเลเซียเมื่อวันที่ 9 กรกฎาคม ค.ศ. 1963 และได้รับพระบรมราชานุญาตจากยังดีเปอร์ตวนอากงเมื่อวันที่ 29 สิงาหคม ค.ศ. 1963

neg:
ซีไอเอ็มบี
ซีไอเอ็มบี (CIMB) เป็นหนึ่งในกิจการบริหารการเงินโดยเฉพาะที่ใหญ่ที่สุด เป็นอันดับ 2 ของประเทศมาเลเซีย โดยมี บริษัท บูมิปุตรา - คอมเมช โฮลดิ้ง จำกัด กิจการที่ใหญ่ที่สุดในมาเลเซีย เป็นผู้ถือหุ้นใหญ่ ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2517 ที่ นครหลวงกัวลาลัมเปอร์ สหพันธรัฐมาเลเซีย โดยซีเอ็มไอบี ถือว่าเป็นกลุ่มสายงานการเงิน ประเภทยูนิเวอร์แซล (Universal) ที่ครบครันที่สุดในมาเลเซีย มีกิจการที่ครอบคลุมในต่างประเทศ และประเทศไทย อีกด้วย

neg:
มิสแกรนด์ซามาราฮาน
มิสแกรนด์ซามาราฮาน () เป็นการประกวดนางงามระดับเขตของ, รัฐซาราวะก์, ประเทศมาเลเซีย เพื่อคัดเลือกตัวแทนเข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์ซาราวะก์ เริ่มจัดประกวดเพื่อคัดเลือกผู้ดำรงตำแหน่งเป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 2018 โดยผู้ที่ได้ตำแหน่งชนะเลิศและรองชนะเลิศอันดับที่ 1 ในการประกวด จะได้เป็นตัวแทนของเขตในการประกวดมิสแกรนด์ซาราวะก์ เพื่อหาตัวแทนระดับรัฐสำหรับการประกวดระดับชาติบนเวทีมิสแกรนด์มาเลเซีย ผู้อำนวยการกองประกวดมิสแกรนด์เซเรียนคนปัจจุบัน คือ มูฮัมหมัด วาสลี อิสมาลี (Muhammad Wasli Ismail) ซึ่งได้รับสิทธิ์ในการจัดประกวดมิสแกรนด์ซามาราฮานจากองค์กรมิสแกรนด์ซาราวะก์มาตั้งแต่ ปี ค.ศ. 2018 เป็นต้นมามิสแกรนด์ซามาราฮาน 2018 () เป็นการจัดประกวดมิสแกรนด์ซามาราฮานครั้งแรก ผู้ที่ได้รับตำแหน่งมิสแกรนด์ซามาราฮาน 2018 และรองชนะเลิศอันดับที่ 1 จะได้เป็นตัวแทนของเขตในการประกวดมิสแกรนด์ซาราวะก์ 2018 ซึ่งจะถูกจัดขึ้นในช่วงต้นปี ค.ศ. 2018 ณ เมืองซีบู, รัฐซาราวะก์ ทั้งนี้ การจัดประกวดมิสแกรนด์ซามาราฮาน 2018 รอบสุดท้ายถูกจัดขึ้นเมื่อวันที่ 10 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 2018 ณ โรงแรมยูซีเอสไอ กูชิง (UCSI Kuching Hotel), นครกูชิง, รัฐซาราวะก์, ประเทศมาเลเซีย โดยจัดประกวดบนเวทีและในวัน/เวลาเดียวกันกับการประกวดมิสแกรนด์ศรีอามาน 2018 ทั้งนี้ การคัดเลือกเพื่อหาผู้ที่ผ่านเข้ารอบสุดท้ายของการประกวดนั้นถูกจัดขึ้นในวันที่ 9 ธันวาคม ค.ศ. 2017 ณ โรงแรมยูซีเอสไอ กูชิง (UCSI Kuching Hotel), นครกูชิง

neg:
มิสแกรนด์มาเลเซีย
ผู้ดำรงตำแหน่งมิสแกรนด์มาเลเซียคนแรก คือ Michelle Madeleine Moey จากรัฐปีนัง และได้เข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล 2013 ซึ่งถือว่าเป็นการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันลแนลครั้งแรก ส่วนผู้ดำรงตำแหน่งมิสแกรนด์มาเลเซียคนปัจจุบัน คือ  Ranmeet Jassal จากรัฐเซอลาโงร์ ซึ่งได้รับตำแหน่งการแต่งตั้งจากผู้อำนวยการกองประกวดฯ ให้ดำรงมิสแกรนด์มาเลเซีย 2016 เพื่อให้เข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล 2016 ณ เมืองลาสเวกัส ประเทศสหรัฐอเมริกา

neg:
ตุนกู อับดุล ระฮ์มัน
ตุนกู อับดุล ระฮ์มัน ปูตรา อัล-ฮัจ อิบนี อัลมาร์ฮุม ซุลตัน อับดุล ฮามิด ฮาลิม ชะฮ์ที่ 2 () หรือ ตุนกู อับดุล ระฮ์มัน (8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2446 – 6 ธันวาคม พ.ศ. 2533) เป็นผู้นำการเรียกร้องเอกราชและนายกรัฐมนตรีคนแรกของประเทศมาเลเซีย ได้รับยกย่องเป็นบิดาแห่งประเทศมาเลเซียหรือ Bapa of Malaysia

neg:
อีโปะฮ์
อีโปะฮ์ () เป็นเมืองหลวงของรัฐเปรัก ประเทศมาเลเซีย อยู่ห่างจากกรุงกัวลาลัมเปอร์ไปทางทิศเหนือราว 200 กิโลเมตร (125 ไมล์) ตามเส้นทางด่วนสายเหนือ-ใต้ อีโปะห์ได้รับการพัฒนาเป็นหนึ่งในเมืองใหญ่ที่สำคัญในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 19 จากการตื่นตัวในการทำอุตสาหกรรมเหมืองดีบุก ด้านสถาปัตยกรรม เมืองมีห้องแถวจีนที่มีเอกลักษณ์แบบยุคอาณานิคม

neg:
มิสแกรนด์มาเลเซีย
มิสแกรนด์มาเลเซีย () เป็นการประกวดนางงามระดับประเทศของมาเลเซีย เพื่อคัดเลือกตัวแทนเข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล เริ่มจัดประกวดเพื่อคัดเลือกผู้ดำรงตำแหน่งเป็นครั้งแรกในปี ค.ศ. 2017 โดยใช้ระบบการคัดเลือกหาตัวแทนของแต่ละรัฐ เพื่อเข้าร่วมการประกวดในระดับประเทศ โดยก่อนหน้า ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2013 – 2014 นั้น ผู้ดำรงตำแหน่งมิสแกรนด์มาเลเซียจะมาจากการแต่งตั้งโดยผู้อำนวยการกองประกวดให้ดำรงตำแหน่งในปีนั้นๆ ผู้อำนวยการกองประกวดมิสแกรนด์มาเลเซียในปัจจุบัน คือ จูดี เบนจามิน ลิซา (Jude Benjamin Lisa) ซึ่งได้รับสิทธิ์การจัดส่งตัวแทนมาเลเซียเข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแลตั้งแต่ ปี ค.ศ. 2015 เป็นต้นมา

neg:
ตราแผ่นดินของมาเลเซีย
ตราแผ่นดินของมาเลเซียประกอบด้วยโล่ที่ประคองด้วยเสือสองตัว ด้านบนมีจันทร์เสี้ยวสีเหลืองและดาวแห่งสหพันธ์สีเหลือง 14 แฉก และมีแพรแถบแสดงคำขวัญอยู่ล่างสุด

neg:
ประเทศมาเลเซีย
การค้า

neg:
ตราแผ่นดินของมาเลเซีย
เครื่องยอดประกอบด้วยรูปจันทร์เสี้ยวและดาว 14 แฉกซึ่งเรียกว่า "ดาราสหพันธ์" ("Bintang Persekutuan") ทั้งสองรูปนี้เป็นสีเหลือง หมายถึงยังดีเปอร์ตวนอากง กษัตริย์ผู้เป็นองค์อธิปัตย์ของสหพันธรัฐ นอกจากนี้รูปจันทร์เสี้ยวยังหมายถึงศาสนาอิสลามอันเป็นศาสนาประจำชาติอย่างเป็นทางการ ส่วนดาราสหพันธ์หมายถึงรัฐทั้ง 13 รัฐของสหพันธ์และดินแดนของรัฐบาลสหพันธรัฐ

neg:
บูกิตบินตัง
บูกิตบินตัง ณ กัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ยังคงเป็นอีกหนึ่งย่านแห่งความบันเทิงที่มีชื่อเสียง เป็นจุดหมายของนักท่องเที่ยวที่ต้องการความสนุกสนาน เรียกได้ว่ามาที่เดียวได้ครบทุกอย่างก็ว่าได้ การเติบโตของสถานที่แห่งนี้ แน่นอนว่ามีโอกาสเติบโตและขยายตัว ตราบเท่าที่ยังคงมีนักท่องเที่ยว รวมถึงคนในท้องถิ่นมาเยี่ยมชม และอุดหนุนความบันเทิงด้านต่างๆ อย่างต่อเนื่อง และอาจพัฒนาจนเป็นกลายเป็นย่านการค้าที่มีชื่อเสียงติด 1 ใน 10 ของโลก นั่นคือ Bukit Bintang
ตั้งอยู่ในแหล่งช้อปปิ้ง Jalan Bukit Bintang สถานที่แห่งนี้มีการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องในช่วงระยะเวลาเพียง 5 ปี จนกลายเป็นหนึ่งในแหล่งช้อปปิ้งที่ดีที่สุดในเมือง เกิดการกระจายตัวของห้างสรรพสินค้าในประเทศมาเลเซีย มีการเติบโตมากขึ้นรอบเมืองในอัตราที่ไม่เคยมีมาก่อน ที่นี้จึงมีการยกระดับร้านกาแฟ ร้านอาหาร และคลับอย่างต่อเนื่อง ในวันหยุดมีนักท่องเที่ยว รวมถึงคนในท้องถิ่นหลายพันคน ที่เดินเที่ยวชม Bintang Walk และศูนย์กลางช้อปปิ้งแห่งนี้ เกือบทุกสถานบันเทิงยามค่ำคืน จะมีการจัดกิจกรรมหรือเหตุการณ์สำคัญๆ เกิดขึ้น เช่น การนับถอยหลังวันปีใหม่ การแสดงแฟชั่น การจัดคอนเสิรต์บนถนน เป็นต้น

neg:
ศาสนาพุทธในประเทศมาเลเซีย
จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เชื่อกันว่าพระพุทธศาสนาได้แผ่สู่มาเลเซียตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 3 โดยนิกายเถรวาทซึ่งไม่แพร่หลายเท่าใดนัก ต่อมาในพุทธศตวรรษที่ 12 อิทธิพลของอาณาจักรศรีวิชัย จึงได้มีพุทธศาสนาแบบมหายาน แผ่ขยายมาถึงมาเลเซีย
พ.ศ. 1837 ภายใต้การปกครองของอาณาจักรสุโขทัยสมัยพ่อขุนรามคำแหงมหาราช ซึ่งแผ่อำนาจลงทางคาบสมุทรมลายู และได้นครศรีธรรมราชเป็นศูนย์กลางอำนาจหัวเมืองมลายูทั้งหลาย แต่เนื่องจากประชาชนในแถบนี้ นับถือพุทธศาสนาแบบมหายานมาหลายร้อยปีแล้ว พุทธศาสนาแบบเถรวาทจึงไม่ค่อยมีอิทธิพลต่อวิถีชีวิตความเชื่อของคนบริเวณนี้มากนัก ซึ่งจะปรากฏแต่รูปพระโพธิสัตว์ หรือรูปเคารพตามแบบมหายานโดยมาก

neg:
มาฮาดีร์ บิน โมฮามัด
ตุน ดกโตร์ มาฮาดีร์ บิน โมฮามัด () เป็นนายกรัฐมนตรีคนปัจจุบันของประเทศมาเลเซีย เคยดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการหลายกระทรวง ได้แก่ กระทรวงการคลัง, มหาดไทย, กลาโหม, การค้าและอุตสาหกรรม และศึกษาธิการ เขาชนะการเลือกตั้งทั่วไปในประเทศมาเลเซีย พ.ศ. 2561

neg:
โกตากีนาบาลู
ปัจจุบันโกตากีนาบาลูเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญ และเปรียบเสมือนประตูสำหรับนักท่องเที่ยวที่เข้ามาเยือนซาบะฮ์และบอร์เนียว นอกจากนี้โกตากีนาบาลูยังเป็นเมืองสำคัญทางอุตสาหกรรมและพาณิชย์ของมาเลเซียตะวันออก ทำให้ที่นี่เป็นหนึ่งในเมืองที่โตเร็วที่สุดของมาเลเซีย

neg:
บูกิตบินตัง
Pavilion Kuala Lumpur เปิดดำเนินการเมื่อวันที่ 20 กันยายน พ.ศ. 2550 เป็นสถานที่ที่เหมาะกับคนรุ่นใหม่หัวใจของอินเทรนด์ เพราะที่แห่งที่พรั่งพร้อมด้วยแฟชั่นทันสมัย อาหารและความบันเทิงที่สมบูรณ์แบบอีกแห่งหนึ่งในเมือง มีพื้นที่ 1.37 ล้านตารางฟุต มีร้านค้าปลีกมากกว่า 450 ร้านค้า เปิดให้บริการตั้งแต่เวลา 10.00 – 22.00 น. (ตามเวลาท้องถิ่นของมาเลเซีย) โดยมีการแบ่งหมวดหมู่ของสินค้าและบริการ 6 ประเภทใหญ่ๆ

neg:
มาเลเซียกีนี
มาเลเซียกีนี (Malaysiakini) เป็นเว็บไซต์ข่าวการเมืองของมาเลเซีย ตีพิมพ์ในภาษาอังกฤษ, มลายู และจีน นับตั้งแต่เปิดตัวใน ค.ศ. 1999 มาเลเซียกีนีก็ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางว่าเป็นหนึ่งในสำนักข่าวอิสระชั้นนำในมาเลเซีย
มาเลเซียกีนีอ้างว่ามีผู้เข้าชม 160,000 คนต่อวัน และ 1.3 ล้านหน้าต่อเดือน ซึ่งเป็นจำนวนที่สูงสำหรับมาตรฐานมาเลเซีย

neg:
ประเทศมาเลเซีย
มาเลเซียประกอบด้วยชนจากหลายเผ่าพันธุ์ (พหุสังคม) รวมกันอยู่ บนแหลมมลายูมากว่า 1,000 ปี ประกอบด้วยเชื้อชาติใหญ่ๆ 3 กลุ่ม คือ ชาวมลายู ชาวจีน และชาวอินเดีย อาศัยอยู่บนแหลมมลายู ส่วนชนพื้นเมืองอื่นๆ เช่น อิบัน (Ibans) ส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในรัฐซาราวัค และคาดาซัน (Kadazans) อาศัยอยู่ในรัฐซาบะฮ์ ด้วยประชากรหลากหลายเชื้อชาติภายในประเทศ ทำให้เกิดการหล่อหลอมของวัฒนธรรมและส่งผลต่อ การดำรงชีวิตของชาวมาเลเซีย จึงเกิดประเพณีที่สำคัญมากมาย อาทิเช่น
1.การรำซาบิน (Zapin) :เป็นการแสดงการฟ้อนรำหมู่ ซึ่งเป็นศิลปะพื้นเมืองของชาวมาเลเซีย โดยเป็นการฟ้อนรำที่ได้รับอิทธพลมาจาก ดินแดนอาระเบีย โดยมีผู้แสดงเป็นหญิง ชาย จำนวน 6 คู่ เต้นตามจังหวะของกีตาร์แบบอาระเบีน และ กลอง เล็กสองน้าที่บรรเลงจากช้าไปเร็ว
2.เทศกาลทาเดา คาอามาตัน (Tadau Kaamatan) :เป็นเทศกาลประจำปีในรัฐซาบะฮ์ จัดในช่วงสิ้นเดือนพฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงสิ้นสุดของฤดูการเก็บเกี่ยวข้าวและเริ่มต้นฤดูกาลใหม่ โดยจะมีพิธีกรรมตามความเชื่อในการทำเกษตร และมีการแสดงระบำพื้นเมือง และขับร้องบทเพลงท้องถิ่นเพื่อเฉลิมฉลองอีกด้วย

neg:
ประเทศมาเลเซีย
ไทยสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตกับมาเลเซียเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2500 และมีสถานเอกอัครราชทูต ณ กัวลาลัมเปอร์ เอกอัครราชทูต ณ กัวลาลัมเปอร์ คนปัจจุบันคือ นายกฤต ไกรจิตติ ซึ่งเดินทางไปรับหน้าที่เมื่อวันที่ 2 เดือนตุลาคม พ.ศ. 2555 นอกจากนี้ ไทยยังมีสถานกงสุลใหญ่ในมาเลเซีย 2 แห่ง ได้แก่ (1) สถานกงสุลใหญ่ ณ เมืองปีนัง และ (2) สถานกงสุลใหญ่ ณ เมืองโกตาบารู สำหรับส่วนราชการและหน่วยงานต่าง ๆ ของไทย ซึ่งตั้งสำนักงานในมาเลเซียได้แก่ สำนักงานผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารทั้งสามเหล่าทัพ สำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ สำนักงานแรงงาน และสำนักงานประสานงานตำรวจ สำนักงานการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย บริษัทการบินไทย จำกัด (มหาชน) ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) มาเลเซีย

neg:
ตราแผ่นดินของมาเลเซีย
ตราแผ่นดินของมาเลเซีย () ประกอบด้วยส่วนหลัก ๆ ห้าส่วนคือ โล่ เสือโคร่งสองตัว พระจันทร์เสี้ยวสีเหลือง และดาวสีเหลือง 14 แฉก และแถบผ้า ตราแผ่นดินของมาเลเซียนี้สืบทอดมาจากตราแผ่นดินสหพันธรัฐมาลายาระหว่างที่เป็นอาณานิคมของอังกฤษ ตราในปัจจุบันจึงมีอิทธิพลของตราแบบตะวันตกอยู่มาก

neg:
วันมาเลเซีย
วันที่ 16 กันยายน เป็นวันหยุดราชการของสหพันธรัฐมาตั้งแต่ ค.ศ. 2010

neg:
ประเทศมาเลเซียในซีเกมส์ 2009
ประเทศมาเลเซีย ส่งนักกีฬาเข้าร่วมการแข่งขันกีฬาซีเกมส์ 2009 (ซีเกมส์ ครั้งที่ 25) ณ นครหลวงเวียงจันทน์ ประเทศลาว ซึ่งมีพิธีเปิดอย่างเป็นทางการในวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2552 และพิธีปิดในวันที่ 18 ธันวาคม พ.ศ. 2552

neg:
บันดาร์ เบรา
บันดาร์ เบรา หรือ เบรา ทาวน์ เป็นเมืองและเป็นเมืองหลวงของอำเภอเบรา รัฐปะหัง ประเทศมาเลเซีย

neg:
มาเลเซียเชื้อสายไทย
นอกจากนี้ยังมีชุมชนชาวมาเลเซียเชื้อสายไทยกระจัดกระจายอยู่ทั่วไปในประเทศมาเลเซีย อย่างในรัฐปีนัง (เกาะหมากในอดีต) ซึ่งเป็นที่ตั้งของวัดไชยมังคลาราม มีคนเชื้อสายไทยในอำเภอเบอสุต (Besut) ในรัฐตรังกานู ในอดีตรัฐปะหังก็มีประวัติว่ามีชาวไทยมาเป็นเจ้าเมืองด้วยในอดีต มีคนเชื้อสายไทยบ้างในรัฐสลังงอห์ และในเมืองหลวงกัวลาลัมเปอร์ ซึ่งทุกชุมชนก็จะมีวัดไทยปรากฏอยู่และเป็นศูนย์รวมจิตวิญญาณของชาวพุทธ นอกจากกลุ่มชาวไทยพุทธแล้ว ยังมีกลุ่มชาวไทยมุสลิมอีกกลุ่มที่เรียกว่า ซัมซัม (Samsam) ซึ่งมีเชื้อสายไทยแต่นับถือศาสนาอิสลาม

neg:
อันตานานารีโว
อันตานานารีโว () คือเมืองหลวงของประเทศมาดากัสการ์ ตั้งอยู่ในจังหวัดอันตานานารีโว มีประชากร 1,403,449 คน (จากการสำรวจเมื่อพ.ศ. 2544)

neg:
ประเทศมาเลเซีย
มาเลเซียมีสถานเอกอัครราชทูตมาเลเซียประจำประเทศไทย และเอกอัครราชทูตมาเลเซียประจำประเทศไทย ได้แก่ ดาโต๊ะ นาซีระห์ บินตี ฮุสซัยน์ ซึ่งเข้ารับตำแหน่งเมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2554 และมีสถานกงสุลใหญ่มาเลเซียประจำจังหวัดสงขลา และกงสุญใหญ่มาเลเซียประจำจังหวัดสงขลา ได้แก่ นายไฟซัล แอต มุฮัมมัด ไฟซัล บิน ราซาลี ซึ่งเข้ารับตำแหน่งเมื่อวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2555

neg:
รัฐมะละกา
มะละกา (; ยาวี: ; ) เป็นรัฐทางตอนใต้ในประเทศมาเลเซีย ตั้งอยู่บริเวณช่องแคบมะละกา ตรงข้ามกับเกาะสุมาตรา รัฐมะละกาเป็นหนึ่งในสองรัฐของมาเลเซียที่ไม่มีเจ้าผู้ครองรัฐเป็นประมุขแต่มีผู้ว่าราชการรัฐแทน

neg:
ประเทศมาเลเซีย
อุตสาหกรรมอีกอย่างหนึ่งที่น่าสนใจมากในมาเลเซีย คืออุตสาหกรรมฮาลาล ซึ่งไม่ได้หมายถึงอาหารอิสลามเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงสินค้าประเภทอื่น เช่น ยา เครื่องสำอาง ของใช้ประเภทสบู่ ยาสีฟัน เครื่องหนัง ฯลฯ และเกี่ยวข้องกับการบริการ เช่น การจัดเลี้ยง โรงแรม การฝึกอบรม ธนาคาร สื่อสารมวลชน โลจิสติกส์ และท่องเที่ยวด้วย มาเลเซียวางเป้าหมายให้อุตสาหกรรมฮาลาลของตนเป็นศูนย์กลางของโลก โดยมีการจัดตั้ง Halal Industry Development Corporation-HDC ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2006 ให้เป็นหน่วยงานกลางในการพัฒนาและส่งเสริมอุตสาหกรรมฮาลาล HDC ได้จัดทำ The Halal Industry Master Plan สำหรับปี ค.ศ. 2008–2020 โดยจัดแผนการดำเนินงานเป็น 3 ระยะได้แก่
- มุ่งเตรียมความพรอมให้มาเลเซียก้าวไปเป็นผู้นำในอุตสาหกรรมอาหารฮาลาล โดย HDC จะเป็นหน่วยงานหลักที่ช่วยส่งเสริม ผลักดัน และให้การสนับสนุนการค้า การลงทุนในอุตสาหกรรมฮาลาล และธุรกิจที่เกี่ยวข้อง
- มุ่งเน้นความสนใจไปที่ธุรกิจส่วนประกอบอาหาร อาหารแปรรูป และเครื่องใช้ส่วนตัว ให้การพัฒนาคุณภาพ นวัตกรรมและการทำการตลาด
- ระยะนี้จะเห็นความเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมฮาลาล จากระดับท้องถิ่นสู่ผู้นำในระดับสากล รวมถึงการก่อตั้งศูนย์วิจัย และพัฒนาเกี่ยวกับอุตสาหกรรมฮาลาล ผดดยระยะที่สามนี้วางแผนอยู่ในช่วงปี ค.ศ. 2015–2020

neg:
มาเลเซียเชื้อสายไทย
ชาวมาเลเซียเชื้อสายไทยเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีเชื้อสายเดียวกับชาวไทยในประเทศไทย เชื่อกันว่าอพยพเข้าสู่ดินแดนมลายูตั้งแต่ 300-500 ปีมาแล้ว โดยเป็นช่วงที่ไทยล่าอาณานิคมไปถึงปะหัง ผู้ที่ติดตามกองทัพสยามจึงเข้าไปอยู่อย่างกระจัดกระจาย โดยในสมัยพระบรมไตรโลกนาถแห่งกรุงศรีอยุธยาตั้งเมืองชัยนครขึ้นใหม่ เมื่อไทยยกไปตีมะละการะหว่าง พ.ศ. 1998-2003 จึงเรียกว่าเมืองไชยบุรีและมีราษฎรทางหัวเมืองเหนืออพยพมาอยู่กันมาก จึงออกเสียงแบบสำเนียงเหนือเป็นไซบุรี ต่อมาปี พ.ศ. 2067 เมืองไชยบุรีได้ตกเป็นเมืองขึ้นของอาเจะห์ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของเกาะสุมาตรา ประชากรจึงได้หันไปนับถือศาสนาอิสลามเป็นจำนวนมาก แต่ก็ยังมีคนที่นับถือศาสนาพุทธจำนวนมากเช่นเดียวกัน ต่อมาในสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองในราว พ.ศ. 2173 จึงได้เมืองไชยบุรีกลับมาตามเดิม ช่วงรัตนโกสินทร์ตอนต้นก็ยังเขียนชื่อเป็นไซบุรีอยู่ ภายหลังจึงเขียนเป็น ไทรบุรี

neg:
ประเทศมาเลเซีย
หลังจากได้รับเอกราชในปี ค.ศ. 1957 เศรษฐกิจของมาเลเซียก็เติบโตขึ้น แล้วเริ่มเปลี่ยนจากการทำดีบุกกับยางพาราเป็นหลักไปเป็นทำอุตสาหกรรมที่หลากหลายและทันสมัยมากขึ้น แต่ก็ยังมีปัญหาใหญ่ที่คุกคามเศรษฐกิจคือ ปัญหาความขัดแย้งทางเชื้อชาติซึ่งเกิดปะทุขึ้นรุนแรงจนนำไปสู่จลาจลในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1969 รัฐบาลซึ่งขณะนั้นนำโดยพรรคอัมโนจึงคิดนโยบายเศรษฐกิจใหม่ (New Economic Policy-NEP) ออกมาแก้ปัญหา นำออกมาใช้ครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ. 1970 โดยเนื้อหาสำคัญคือ ให้สิทธิพิเศษแก่พวก "ภูมิบุตร" หรือพลเมืองเชื้อสายมลายูเช่น กำหนดสัดส่วนข้าราชการส่วนใหญ่ให้เป็นชาวมลายู ให้สิทธิการเข้าเรียน จัดแบ่งที่อยู่อาศัยและอสังหาริมทรัพย์เพื่อการพานิชย์ให้แก่พลเมืองเชื้อสายมลายูก่อนพลเมืองเชื้อสายจีนหรืออินเดีย

neg:
การขนส่งระบบรางในประเทศมาเลเซีย
การขนส่งระบบรางในประเทศมาเลเซีย ประกอบด้วย รถไฟรางหนัก (รวมทั้งรถไฟความเร็วสูง) รถไฟฟ้ารางเบา และรถไฟฟ้าโมโนเรล รถไฟรางหนักมักใช้สำหรับการขนส่งผู้โดยสารและสินค้าระหว่างเมือง ขณะที่รถไฟฟ้ารางเบามักใช้ขนส่งผู้โดยสารในเมืองเท่านั้น มีเส้นทางรถไฟความเร็วสูงเพื่อเชื่อมกับท่าอากาศยานนานาชาติกัวลาลัมเปอร์ ส่วนรถไฟฟ้าโมโนเรล มีในกัวลาลัมเปอร์

neg:
ประเทศมาเลเซีย
สมเด็จพระราชาธิบดีเป็นประมุขอยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ มาจากการเลือกตั้งสุลต่าน 9 รัฐ ได้แก่ ยะโฮร์ ตรังกานู ปะหัง เซอลาโงร์ เกอดะฮ์ กลันตัน เนอเกอรีเซิมบีลัน เปรัก และปะลิส ผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนขึ้นดำรงตำแหน่ง วาระละ 5 ปี ส่วนอีก 4 รัฐ คือ ปีนัง มะละกา ซาบะฮ์ และซาราวัก ไม่มีสุลต่านปกครอง

neg:
สมเด็จพระราชาธิบดีสุลต่านตวนกู อับดุล ฮาลิม มูอัซซัม ชาห์
พระอัยกา Sultan Abdul Hamid Halim Shah มีบุตรหลายคน บุตรชายอีกคนหนึ่งคือ ตนกู อับดุล ราห์มาน (Tunku Abdul Rahman, 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2446 – 6 ธันวาคม พ.ศ. 2533) ซึ่งเกิดจากคุณหญิง เนื่อง นนทนาคร ( บุตรีของหลวงบุรานุรักษ์ (เกล็บ นนทะนาคร ) เจ้าเมืองนนทบุรีและหลานพระรามัญนนทเขตต์คดี ( เนียม นนทนาคร ) นายอำเภอปากเกร็ดคนแรก ) ซึ่งเป็นผู้นำการเรียกร้องเอกราช และนายกรัฐมนตรีคนแรกของประเทศมาเลเซีย ได้รับยกย่องเป็นบิดาแห่งประเทศมาเลเซียหรือ Bapa of Malaysia ผู้เจรจาให้อังกฤษคืนเอกราชให้มาเลเซีย และเป็นผู้เจรจาให้ชนชาติต่างๆ รวมกันเป็นชาติ ร่วมสร้างประเทศสหพันธ์มลายูด้วยกัน รวมทั้งยังเจรจาให้สุลต่านทั้ง 9 รัฐ สลับกันขึ้นเป็นประมุขของชาติ

neg:
รายพระนามพระมหากษัตริย์มาเลเซีย
พระอัครมเหสีในยังดีเปอร์ตวนอากง มีตำแหน่งเรียกว่า รายา ประไหมสุหรี อากง (; "ราจาเปร์ไมซูรีอากง")สมเด็จพระราชาธิบดี ตวนกู อับดุล ฮาลิม จากรัฐเกอดะฮ์ ทรงเป็นยังดีเปอร์ตวนอากงพระองค์แรกที่ทรงครองราชย์อีกเป็นครั้งที่ 2 และยังทรงเป็นยังดีเปอร์ตวนอากงที่พระชนมายุมากที่สุดอีกด้วย

neg:
ลิลองเว
ลิลองเว (Lilongwe) เป็นเมืองหลวงและเมืองที่ใหญ่ที่สุดของประเทศมาลาวี มีประชากรราว 781,538 คน ในปี ค.ศ. 2012 ตั้งอยู่ตอนกลางของประเทศ ริมฝั่งแม่น้ำลิลองเว อยู่ใกล้กับชายแดนประเทศมาลาวี, โมซัมบิก และแซมเบีย

neg:
โกตาบารู
โกตาบารู (; มลายูปัตตานี: "วังใหม่") เป็นเมืองหลวงและเมืองที่ใหญ่ที่สุดของรัฐกลันตัน ประเทศมาเลเซีย ตั้งอยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศใกล้พรมแดนไทย

neg:
สนามกีฬาแห่งชาติบูกิตจาลิล
ปัจจุบันสนามแห่งนี้ใช้เป็นสนามเหย้าของ ฟุตบอลทีมชาติมาเลเซีย และเป็นสนามฟุตบอลที่มีความจุมากที่สุดในทวีปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

neg:
รัฐตรังกานู
เมืองชายฝั่งกัวลาเตอเริงกานู (Kuala Terengganu) ตั้งอยู่ที่ปากแม่น้ำตรังกานูเป็นทั้งเมืองหลวงของรัฐและเมืองของสุลต่าน และเป็นเมืองที่ใหญ่ที่สุดของรัฐ

neg:
ประเทศมาเลเซียในโอลิมปิกฤดูร้อน 2012
ประเทศมาเลเซีย เข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อนครั้งที่ 30 ค.ศ. 2012 (พ.ศ. 2555) ณ กรุงลอนดอน สหราชอาณาจักร ระหว่างวันที่ 27 กรกฎาคม – 12 สิงหาคม พ.ศ. 2555

neg:
ตราแผ่นดินของมาเลเซีย
คำขวัญประจำดวงตราปรากฏอยู่ในตำแหน่งล่างสุดของโล่ ประกอบด้วยแพรแถบและข้อความ "Bersekutu Bertambah Mutu" อันมีความหมายว่า "ความเป็นเอกภาพคือพลัง" ข้อความนี้เป็นภาษามลายู เขียนด้วยอักษรโรมันและอักษรยาวี ข้อความที่เป็นอักษรโรมันนี้ได้ถูกนำมาแทนที่ข้อความเดิมซึ่งเป็นภาษาอังกฤษ ("Unity is Strength") ภายหลังจากการประกาศเอกราชระยะหนึ่ง

neg:
ประเทศมาเลเซีย
ปัญหาทางเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศมาเลเซีย ได้แก่ การว่างงานและความยากจน โดยเฉพาะกลุ่มชาวมลายูในชนบท รัฐบาลจึงพยายามพัฒนาที่ดินและสร้างสิ่งอำนวยความสะดวก เช่น ถนนหนทาง โรงเรียน สถานพยาบาล ระบบชลประทาน แต่ก็ช่วยแก้ปัญหาได้ระดับหนึ่งเท่านั้น ในขณะที่ชาวจีนซึ่งถือว่าเป็นคนมาอยู่ใหม่ ไม่ใช่เจ้าของที่กลับขยันขันแข้ง เข้ามาหักร้างถางพง และมีฐานะทางเศรษฐกิจดีกว่าชาวมลายูที่อยู่มาก่อน ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจระหว่างชาวมลายูกับชาวจีนขณะนั้น ทำให้บางคนถึงกับคิดว่าในอนาคตชาวจีนจะควบคุมประเทศ ในขณะที่ชาวมลายูจะถูกไล่เข้าป่าดงดิบซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งที่นำไปสู่ความขัดแย้งทางเชื้อชาติ

neg:
ประเทศมาเลเซีย
ในปี ค.ศ. 2010 ประเทศมาเลเซียมีผู้นับถือศาสนา แบ่งได้ดังนี้ ศาสนาอิสลาม 76% ศาสนาพุทธ 9.1% ศาสนาคริสต์ 8% ศาสนาฮินดู 6.3% ลัทธิขงจื๊อและลัทธิเต๋า 1.3% ศาสนาอื่น ๆ 2% ไม่มีศาสนา 0.1%

neg:
รัฐเกอดะฮ์
เกอดะฮ์ () หรือ ไทรบุรี มีชื่อเฉลิมเมืองเป็นภาษาอาหรับว่า "ดารุลอามัน" ("ถิ่นที่อยู่แห่งสันติภาพ") เป็นรัฐหนึ่งในประเทศมาเลเซีย ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของมาเลเซียตะวันตก ครอบคลุมขนาดเนื้อที่ 9,425 ตารางกิโลเมตร ประกอบด้วยพื้นที่บนแผ่นดินใหญ่มีลักษณะเป็นพื้นที่ราบใช้สำหรับปลูกข้าว รวมทั้งเกาะลังกาวี

neg:
ประเทศมาเลเซียในโอลิมปิกฤดูร้อน 1984
ประเทศมาเลเซีย เข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อนครั้งที่ 23 ค.ศ. 1984([[พ.ศ. 2527) ณ กรุง[[ลอสแอนเจลิส]] [[สหรัฐอเมริกา]]ระหว่างวันที่ [[28 กรกฎาคม]] – [[12 สิงหาคม]] [[พ.ศ. 2527]]

neg:
มาฮาดีร์ บิน โมฮามัด
มาฮาดีร์ บิน โมฮามัด เกิดที่รัฐเกอดะฮ์ (ไทรบุรี) วันที่ 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2468 เป็นนายกรัฐมนตรีที่มีชื่อเสียงมากที่สุดคนหนึ่งของมาเลเซีย ภายใต้พรรครัฐบาลที่เขาจัดตั้งขึ้นรวมระยะเวลาทั้งสิ้น 22 ปี นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2524 จนถึง พ.ศ. 2546 ทำให้เขาเป็นนายกรัฐมนตรีที่อยู่ในวาระที่นานที่สุดของมาเลเซีย เขาจบคณะแพทยศาสตร์จากมหาวิทยาลัยมาลายา ประเทศมาเลเซีย เมื่อ พ.ศ. 2498 ทำงานเป็นแพทย์ได้ 2 ปี ก่อนลาออกจากราชการ สมัครเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรที่รัฐบ้านเกิด เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรอยู่ 14 ปี ก่อนที่จะเข้าสู่รัฐสภาในปี พ.ศ. 2507 เขาทำหน้าที่อยู่ระยะนึงก่อนที่จะสูญเสียตำแหน่ง ส.ส ที่บ้านเกิดของเขาเอง หลังจากนั้น มาฮาดีร์ก็ถูกไล่ออกจากพรรคพันธมิตรอัมโนเมื่อ พ.ศ. 2512 เมื่ออับดุล ราซัก ฮุซเซน เข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรี แล้วกลับมาในพรรคอัมโนอีกครั้งหลังจากที่อับดุล ราซัก ฮุซเซน ลาออก และหลังจากนั้นก็ได้รับเลื่อนตำแหน่งให้เป็นรัฐมนตรีในปี พ.ศ. 2519 และต่อมาก็ได้รับเลือกให้เป็นรองนายกรัฐมนตรี และต่อมาในปี พ.ศ. 2524 มาฮาดีร์ก็ได้เข้าพิธีสาบานตนเป็นนายกรัฐมนตรีของมาเลเซีย หลังจากการลาออกของฮุซเซน อน ถือเป็นการเปิดฉากเริ่มต้นการเป็นนายกรัฐมนตรีที่อยู่ในตำแหน่งที่นานที่สุดของมาเลเซีย

neg:
กัวลาลัมเปอร์
ฝ่ายบริหารของรัฐบาลมาเลเซียได้ย้ายไปที่เมืองใหม่คือ ปูตราจายา อย่างไรก็ดี พระราชฐานของกษัตริย์ของมาเลเซีย รัฐสภามาเลเซีย และฝ่ายนิติบัญญัติยังคงอยู่ที่กัวลาลัมเปอร์

neg:
ประเทศมาเลเซีย
มาเลเซียมีต้นกำเนิดมาจากอาณาจักรมลายูหลายอาณาจักรที่ปรากฏในพื้นที่ แต่ตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 24 เป็นต้นมา อาณาจักรเหล่านั้นก็ทยอยขึ้นตรงต่อจักรวรรดิบริเตน โดยอาณานิคมกลุ่มแรกของบริเตนมีชื่อเรียกรวมกันว่านิคมช่องแคบ ส่วนอาณาจักรมลายูที่เหลือกลายเป็นรัฐในอารักขาของบริเตนในเวลาต่อมา ดินแดนทั้งหมดในมาเลเซียตะวันตกรวมตัวกันเป็นครั้งแรกในฐานะสหภาพมาลายาในปี พ.ศ. 2489 มาลายาถูกปรับโครงสร้างเป็นสหพันธรัฐมาลายาในปี พ.ศ. 2491 และได้รับเอกราชเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2500 มาลายารวมกับบอร์เนียวเหนือ ซาราวัก และสิงคโปร์เป็นมาเลเซียเมื่อวันที่ 16 กันยายน พ.ศ. 2506 แต่ไม่ถึงสองปีถัดมา คือในปี พ.ศ. 2508 สิงคโปร์ก็ถูกขับออกจากสหพันธ์

neg:
รัฐมะละกา
ในอดีต มะละกาเป็นเมืองศูนย์กลางทางการค้าระหว่างตะวันออกและตะวันตกบนช่องแคบมะละกามากว่า 500 ปี มีลักษณะของสถาปัตยกรรมที่ผสมผสานระหว่างศิลปกรรมโปรตุเกส ดัตช์ และมลายู ได้รับการยกย่องให้เป็นนครประวัติศาสตร์บนช่องแคบมะละกาจากองค์การยูเนสโก มะละกายังประกาศให้เป็น 'มะละกา Maju' บน 2010/10/20 ที่ 20:10 ชั่วโมงที่สนามกีฬาใน Hang Jebat เพิ่มขึ้นโดยนายกรัฐมนตรีได้โดยตรงจาก Putra World Trade Center (PWTC) กรุงกัวลาลัมเปอร์ มะละกายังประกาศให้เป็นสีเขียวนครรัฐเทคโนโลยี รัฐมีประชากรค่อนข้างดีมีการศึกษาที่มีอัตราการรู้หนังสือเด็กและเยาวชน 99.5% ตามการรายงานของเป้าหมายการพัฒนาแห่งสหัสวรรษรายงาน 2015 ในปี 2016 มะละกาเป็นสถานที่ที่ปลอดภัยที่สุดที่จะอาศัยอยู่ในประเทศมาเลเซีย ดัชนีอาชญากรรมรัฐที่บันทึกไว้ลดลงจากร้อยละ 15.5 ในปี 2017 ด้วย 3,096 กรณี บันทึกเมื่อเทียบกับ 3663 ในปี 2016 เศรษฐศาสตร์รายงาน 2017 รัฐเผยแพร่บน 26 กรกฎาคม 2018 รายงานว่ามะละกาเป็นรัฐที่มีอัตราการว่างงานต่ำสุดในปี 2017 เหลือเพียง 1.0 เปอร์เซ็นต์. ในปีที่ผ่านมามะละกาได้รับรางวัลเกียรติยศนานาชาติมากมาย เมืองที่ได้รับการระบุไว้ในสิ่งพิมพ์หลายรวมทั้ง Forbes และดาวเคราะห์โดดเดี่ยวทำให้มันเป็นหนึ่งในสถานที่ท่องเที่ยวชั้นนำในเอเชียและโลก. มะละกาแสดงโดย Tripadvisor เป็นหนึ่งใน10สถานที่ท่องเที่ยวในมาเลเซีย Waze App ตระหนักถึงเมืองมะละกาด้วยรางวัล "Best Driving City". ทั่วโลกเมืองที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์นี้ตั้งอยู่ข้างหน้าเมืองสำคัญอื่น ๆ เช่นซิดนีย์ลิสบอนและบาร์เซโลน่า. เมืองนี้ยังมีชื่อว่า15ของเมืองที่ดีที่สุดศิลปะถนนโดย HuffPost. นอกจากนี้สิ่งพิมพ์ของ Times ทำให้เมืองมะละกาเป็นหนึ่งในสถานที่ที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการอยู่อาศัยและการเกษียณอายุ.

neg:
เมดัน
ชนพื้นเมื่องดั้งเดิมของเมดันย้ายถิ่นฐานมาจากคาบสมุทรมลายู ประเทศมาเลเซียปัจจุบัน เมดันอยู่ภายใต้การปกครองของสุลต่านแห่งอาเจะฮ์ มีการพัฒนาจนเจริญรุ่งเรืองอย่างมาก
และในรัชสมัยปีที่สองของสุลต่าน Deli (ระหว่าง 1669-1698) เมดันเกิดมีสงครามขึ้น และมีการสู้รบกับกองทหารม้าจากอาเจะฮ์ จนทำให้เมดันขาดการเหลียวแลจากอาเจะฮ์ ไม่มีการพัฒนาเท่าที่ควร
จนถึงปี ค.ศ. 1860 มีการเข้ามาของชาวดัตช์ มีการริเริ่มเพาะปลูกยาสูบ จนทำให้เมดันเป็นเมืองสำคัญทางด้านเศรษฐกิจในภูมิภาค
ในปี 1918 เมดันได้กลายเป็นเมืองหลวงอย่างเป็นทางการของจังหวัดสุมาตราเหนือ

neg:
มหาวิทยาลัยมาลายา
มหาวิทยาลัยมาลายา ( (UM); อักษรยาวี: اونيۏرسيتي ملايا) เป็นมหาวิทยาลัยวิจัยของรัฐ และเป็นมหาวิทยาลัยที่เก่าแก่ที่สุดของประเทศมาเลเซีย ตั้งอยู่ที่กัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ก่อตั้งขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2492 โดยปัจจุบันมีคณาจารย์จำนวน 2,613 คน และในปี ค.ศ.2555 มหาวิทยาลัยได้แยกออกมาเป็นสถาบันอิสระจากกระทรวงอุดมศึกษาของมาเลเซีย และมีอันดับมหาวิทยาลัยโลกโดย QS World University Rankings ประจำปีค.ศ. 2012-2013 อยู่ในอันดับที่ 156 ของโลก

neg:
กัวลาลัมเปอร์
กัวลาลัมเปอร์เป็นหนึ่งในสามดินแดนสหพันธ์ของมาเลเซีย (Malaysian Federal Territories) ล้อมรอบด้วยรัฐเซอลาโงร์บนชายฝั่งตะวันตกตอนกลางของคาบสมุทรมลายู

neg:
ทางด่วนในประเทศมาเลเซีย
โครงข่ายทางด่วนของประเทศมาเลเซียถือเป็นโครงข่ายทางด่วนที่ดีที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และในเอเชีย รองจากประเทศจีน และประเทศญี่ปุ่น เป็นอันดับที่ 5 ของโลก ทางด่วนในประเทศมีทั้งหมด 30 สาย และมีระยะทางรวม และยังอยู่ในระหว่างการก่อสร้าง เป็นทางด่วนระบบปิด ซึ่งมีลักษณะคล้ายกับทางด่วนในประเทศญี่ปุ่นและทางด่วนในประเทศจีน เป็นทางหลวงที่มีการควบคุมการเข้าออก

neg:
ประเทศมาเลเซีย
พงศาวดารมลายูกล่าวว่ากษัตริย์ปรเมศวรเป็นผู้ตั้งชื่อเมืองนี้ตามชื่อต้นมะละกา ( A Malaka tree-ต้นมะขามป้อม) ซึ่งในขณะที่พระองค์ทรงพักผ่อนใต้ร่มต้นไม้นี้ ได้ทอดพระเนตรเห็นกระจงหันเตะสุนัขล่าสัตว์ แสดงให้เห็นว่าในพื้นที่นี้ แม้แต่สัตว์ก็ยังมีเลือดนักสู้ จึงนับเป็นลางที่ดีที่ทำให้พระองค์ตัดสินใจตั้งหลักปักฐานที่นี่ และสร้างมะละกาให้กลายเป็นอาณาจักรชายฝั่งทะเลที่รุ่งเรืองต่อมา อีกคำสันนิษฐานหนึ่งกล่าวว่ามะละกามาจากคำอาหรับที่ว่า มะละกัด (Malakat) หรือศูนย์กลางการค้าอันเป็นชื่อที่พ่อค้ามักใช้เรียกเกาะวอเตอร์ (Water Island)ที่อยู่ใกล้ๆนานแล้ว

neg:
รัฐกลันตัน
กลันตัน (; มลายูปัตตานี: "กลาแต") เป็นหนึ่งในสิบสามรัฐที่ประกอบขึ้นเป็นสหพันธ์มาเลเซีย มีชื่อเฉลิมเกียรติเป็นภาษาอาหรับว่า "ดารุลนาอิม" ("ถิ่นที่อยู่ที่สวยงาม") เมืองหลวงและเมืองของเจ้าผู้ครองประจำรัฐคือโกตาบารู (Kota Bharu)

neg:
ประเทศมาเลเซีย
ดินแดนสหพันธ์เป็นดินแดนที่รัฐบาลกลางปกครองโดยตรง ได้แก่ กัวลาลัมเปอร์ (เมืองหลวง), ปูตราจายา (เมืองราชการ) และลาบวน (ศูนย์กลางทางการเงินระหว่างประเทศนอกชายฝั่ง) โดยทั้งกัวลาลัมเปอร์และปูตราจายาอยู่ในพื้นที่รัฐเซอลาโงร์ ส่วนลาบวนอยู่ใกล้รัฐซาบะฮ์

neg:
ท่าอากาศยานนานาชาติกัวลาลัมเปอร์
ท่าอากาศยานนานาชาติกัวลาลัมเปอร์ () ตั้งอยู่ที่เขตเซปัง รัฐเซอลาโงร์ ประเทศมาเลเซีย ห่างจากตัวเมืองกัวลาลัมเปอร์ประมาณ 50 กิโลเมตร เปิดดำเนินการเมื่อวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2541 เพื่อใช้เป็นท่าอากาศยานหลัก แทน ท่าอากาศยานสุลต่านอับดุล อาซิส ซาห์ (ซูบัง) ซึ่งตั้งห่างอยู่ทางทิศเหนือ (ปัจจุบันเปิดทำการในสายภายในประเทศ และเครื่องบินขนาดเล็ก) และเป็นท่าอากาศยานหลักของมาเลเซียแอร์ไลน์, มาเลเซียแอร์ไลน์คาร์โก และแอร์เอเชีย

neg:
มาเล
มาเล () เป็นเมืองหลวงของประเทศมัลดีฟส์ ตั้งอยู่บนเกาะมาเลในหมู่เกาะคาฟุ () แต่มีการปกครองส่วนท้องถิ่นแยกจากเกาะอื่น ๆ ในหมู่เกาะ มีประชากร 103,693 คน (พ.ศ. 2549) เป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจของประเทศ มีท่าเรือเชิงพาณิชย์บนเกาะ และมีท่าอากาศยานตั้งอยู่บนเกาะฮุลฮูเล () ที่อยู่ใกล้เคียง ซึ่งรวมถึงฐานเครื่องบินทะเลสำหรับการขนส่งภายใน โครงการถมทะเลได้ขยายท่าเรือ มาเลตั้งอยู่ที่ 4°10' เหนือ 73°30' ตะวันออก (4.1667, 73.5)

neg:
วันมาเลเซีย
วันมาเลเซีย ตรงกับวันที่ 16 กันยายนของทุกปี กำหนดขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองการจัดตั้งสหพันธรัฐมาเลเซียเมื่อวันที่ 16 กันยายน ค.ศ. 1963 เป็นสัญลักษณ์ของการรวมตัวกันระหว่างมาลายา บอร์เนียวเหนือ (ปัจจุบันคือซาบะฮ์) ซาราวะก์ และสิงคโปร์เพื่อตั้งมาเลเซีย สหพันธรัฐใหม่นี้มีแผนจัดตั้งขึ้นในวันที่ 1 มิถุนายน ค.ศ. 1963 แต่ภายหลังถูกเลื่อนออกไปเป็นวันที่ 31 สิงหาคม ค.ศ. 1963 เพื่อให้ตรงกับวันฮาริ เมอเดกา หรือวันประกาศอิสรภาพ ปีที่หก หลายประเด็นเกี่ยวข้องกับการคัดค้านของอินโดนีเซียและฟิลิปปินส์ต่อการตั้งมาเลเซียชะลอการประกาศเป็นวันที่ 16 กันยายนของปีเดียวกัน การชะลอดังกล่าวยังมีขึ้นเพื่อให้คณะสหประชาชาติมีเวลาดำเนินการลงประชามติในบอร์เนียวเหนือ และซาราวะก์ว่าด้วยการเข้าร่วมสหพันธรัฐใหม่ของทั้งสองรัฐ

neg:
วันมาเลเซีย
ก่อนหน้าการตั้งมาเลเซีย ซาราวะก์ได้รับการบริหารชั่วคราวเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม ค.ศ. 1963 ขณะที่สิงคโปร์และบอร์เนียวเหนือเริ่มการบริหารชั่วคราวจากสหราชอาณาจักรเมื่อวันที่ 31 สิงหาคม ค.ศ. 1963 ตรงกับวันครบรอบ 6 ปี การประกาศเอกราชมาเลเซีย

neg:
ยกยาการ์ตา
การสนับสนุนของเมืองยกยาการ์ตามีความสำคัญในการรวมชาติ ในระหว่างสงครามเรียกร้องเอกราชอินโดนีเซียในปี ค.ศ. 1945-1949 เมืองยกยาการ์ตาได้รับการตั้งให้เป็นเมืองหลวงในระหว่างปี 1945 ถึง 1948 ก่อนจะย้ายเมืองหลวงไปที่จาการ์ตา
ลักษณะภูมิอากาศของยกยาการ์ตาเป็นแบบมรสุมเขตร้อน โดยช่วงฤดูฝนจะเริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคมจนถึงเดือนมิถุนายน ช่วงฤดูแล้วจะเริ่มตั้งแต่เดือนกรกฎาคมจนถึงเดือนกันยายน

neg:
ประเทศมาเลเซียในโอลิมปิกฤดูร้อน 2008
ประเทศมาเลเซีย เข้าร่วมแข่งขันกีฬาโอลิมปิกฤดูร้อนครั้งที่ 29 ค.ศ. 2008 (พ.ศ. 2551) ณ กรุงปักกิ่ง สาธารณรัฐประชาชนจีน ระหว่างวันที่ 8 สิงหาคม – 24 สิงหาคม พ.ศ. 2551

neg:
การขนส่งในประเทศมาเลเซีย
เมืองท่าที่สำคัญของมาเลเซีย:

neg:
มากาตี
มากาตี () คือเมืองใหญ่แห่งหนึ่งในประเทศฟิลิปปินส์ และหนึ่งใน 16 เมืองซึ่งอยู่ในเขตเมโทรมะนิลา หรือเขตปริมณฑลรอบกรุงมะนิลา เมืองหลวงของฟิลิปปินส์

neg:
ปาลังการายา
ปาลังการายายังถือได้ว่าเป็นตัวเต็งในการเป็นเมืองหลวงแห่งใหม่ของอินโดนีเซีย

neg:
มะนิลา
มะนิลามีพื้นที่กว้างประมาณ 38.55 ตารางกิโลเมตร นับเป็นเมืองหลวงที่มีพื้นที่กว้างขวางน้อยที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

neg:
แอร์เอเชีย
ในปี พ.ศ. 2546 แอร์เอเชียได้เปิดตัวท่าอากาศยานรองแห่งที่สองที่ ท่าอากาศยานนานาชาติเซไน ใน รัฐยะโฮร์ บาห์รู ซึ่งใกล้กับประเทศสิงคโปร์และเปิดตัวเที่ยวบินระหว่างประเทศเป็นครั้งแรกด้วย โดยบินตรงสู่กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย และเริ่มมีการจัดตั้งสายการบินไทยแอร์เอเชีย เปิดเส้นทางบินสู่ประเทศสิงคโปร์, มาเก๊า, เซียะเหมิน ประเทศจีน, กรุงมะนิลา, ประเทศเวียดนาม ประเทศกัมพูชา และ ประเทศพม่า
ในปัจจุบันแอร์เอเชียมาเลเซีย มีท่าอากาศยานรองอีกสองแห่งในมาเลเซียตะวันออก ได้แก่ ท่าอากาศยานนานาชาติกูชิง ตั้งอยู่ในเมืองกูชิง รัฐซาราวะก์ และ ท่าอากาศยานนานาชาติโกตากีนาบาลู ตั้งอยู่ในเมืองโกตากีนาบาลู รัฐซาบะฮ์

neg:
มีรี
มีรี (ยาวี: ; ) เป็นนครชายทะเลทางตะวันออกเฉียงเหนือของรัฐซาราวะก์ ประเทศมาเลเซีย ตั้งอยู่ใกล้ชายแดนประเทศบรูไน บนเกาะบอร์เนียว เมืองมีพื้นที่ 997.43 ตร.กม. ห่างจากเมืองกูชิงทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ 798 กม. และห่างจากเมืองโกตากีนาบาลูทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ 329 กม. มีรีเป็นเมืองใหญ่อันดับ 2 ของรัฐซาราวะก์ มีประชากร 234,541 คน

neg:
รัฐเนอเกอรีเซิมบีลัน
เนอเกอรีเซิมบีลัน (, อักษรยาวี: ) เป็น 1 ใน 13 รัฐที่ประกอบขึ้นเป็นสหพันธ์มาเลเซีย ตั้งอยู่ทางชายฝั่งทะเลตะวันตกของมาเลเซียตะวันตก มีพื้นที่ประมาณ 6,650 ตารางกิโลเมตร คำว่า "เนอเกอรีเซิมบีลัน" แปลว่า 9 รัฐ สืบเนื่องจากในสมัยก่อนแบ่งการปกครองเป็น 9 อำเภอ มีเมืองหลวงชื่อ เซอเริมบัน เป็นเมืองท่าที่มีชายฝั่งทะเลสวยงาม เหมาะแก่การพักผ่อน

neg:
ชายแดนมาเลเซีย-ไทย
พรมแดนระหว่างประเทศนี้ได้ใช้ร่วมกันมาตั้งแต่ 1909 ระหว่างไทย (ซึ่งในตอนนั้นมีชื่อเรียกอย่างเป็นทางการว่าสยาม) กับอังกฤษซึ่งเริ่มเข้ามามีบทบาทในตอนเหนือของมาเลเซีย ซึ่งก็คือ เกอดะฮ์ (ไทรบุรี) กลันตัน ปะลิส และตรังกานูในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 20 ในสมัยก่อนทั้งสี่รัฐนี้เคยอยู่ภายใต้การปกครองของสยามมาก่อน และเป็นรัฐพรมแดนระหว่างประเทศของมาเลเซีย ซึ่งได้แก่ (เรียงจากตะวันตกไปตะวันออก) ปะลิส เกอดะฮ์ เประก์ และกลันตัน กับ 4 จังหวัดพรมแดนระหว่างประเทศของไทย (เรียงจากตะวันตกไปตะวันออก) คือ จังหวัดสตูล จังหวัดสงขลา จังหวัดยะลา และจังหวัดนราธิวาส

neg:
ประเทศมาเลเซีย
มาเลเซียเป็นประเทศพหุชาติพันธุ์และพหุวัฒนธรรมซึ่งมีบทบาทอย่างมากในด้านการเมือง ประมาณครึ่งหนึ่งของประชากรทั้งหมดมีเชื้อสายมลายู โดยมีชนกลุ่มน้อยกลุ่มสำคัญคือ ชาวมาเลเซียเชื้อสายจีน ชาวมาเลเซียเชื้อสายอินเดีย และชนพื้นเมืองดั้งเดิมกลุ่มต่าง ๆ รัฐธรรมนูญประกาศให้ศาสนาอิสลามเป็นศาสนาประจำชาติ แต่ก็ยังให้เสรีภาพในการนับถือศาสนาแก่ผู้ที่ไม่ใช่ชาวมุสลิม ระบบรัฐบาลมีรูปแบบคล้ายคลึงกับระบบรัฐสภาเวสต์มินสเตอร์ ระบบกฎหมายมีพื้นฐานอยู่บนระบบคอมมอนลอว์ ประมุขแห่งรัฐเป็นพระมหากษัตริย์หรือที่เรียกว่ายังดีเปอร์ตวนอากง ทรงได้รับเลือกจากบรรดาเจ้าผู้ครองรัฐในมาเลเซียตะวันตก 9 รัฐ โดยทรงดำรงตำแหน่งคราวละ 5 ปี ส่วนหัวหน้ารัฐบาลคือนายกรัฐมนตรี

neg:
มาเลเซียเชื้อสายไทย
ชาวมาเลเซียเชื้อสายไทย หรือ ชาวสยาม (นิยมเรียกในมาเลเซีย) เป็นชาวไทยถิ่นใต้ที่อาศัยอยู่พื้นที่แถบนี้มาช้านาน โดยการเข้ามาเรื่อย ๆ พอนานเข้าก็กลายเป็นชนกลุ่มหนึ่งในรัฐไทรบุรี ปะลิส กลันตัน ทางตอนเหนือของรัฐเประก์ และมีจำนวนหนึ่งอาศัยในปีนัง โดยบางส่วนได้ผสมกลมกลืนกับชนพื้นเมืองแถบนี้ด้วย ภายหลังการยกดินแดนส่วนนี้แก่อังกฤษ ชาวไทยกลุ่มนี้จึงเป็นสิ่งตกค้างในประเทศมาเลเซียจนถึงปัจจุบัน แต่ชาวไทยในประเทศมาเลเซียนี้ก็ยังรักษาประเพณีวัฒนธรรมของไทยในอดีตไว้ได้อย่างดี รวมถึงภาษา และศาสนาที่เป็นเอกลักษณ์ที่แตกต่างกับชาวมลายูทั่วไป

neg:
มิสแกรนด์ซาราวะก์
ผู้เข้าประกวดและผู้ที่เข้ารอบไปประกวดในระดับรัฐของแต่ละอำเภอ มีดังนี้มิสแกรนด์ซาราวะก์ 2017 () เป็นการจัดประกวดมิสแกรนด์ซาราวะก์ครั้งแรก ผู้ชนะและรองชนะเลิศ 2 อันดับจากการประกวดนี้จะต้องเข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์มาเลเซีย 2017 ซึ่งจะถูกจัดขึ้นในช่วงกลางปี ค.ศ. 2017 ณ กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ทั้งนี้ การจัดประกวดมิสแกรนด์ซาราวะก์ 2017 รอบสุดท้ายถูกจัดขึ้นเมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม ค.ศ. 2017 ณ ศูนย์ประชุมเพนวิว (Penview Convention Center Demak), จาลาน บาโก (Jalan Bako), เมืองกูชิง, รัฐซาราวะก์, ประเทศมาเลเซีย ผู้ชนะการประกวดมิสแกรนด์ซาราวะก์ในครั้งนี้ คือ ฟิโอลลา เรดอัพ (Fiollaa Redup) จาก จากนั้นเธอได้เป็นตัวแทนของรัฐในการประกวดมิสแกรนด์มาเลเซีย 2017 ที่กรุงกัวลาลัมเปอร์ และได้รับรางวัลรองชนะเลิศอันดับที่ 2 จากการประกวดดังกล่าว นอกจากนี้ ยังมีตัวแทนจากรัฐซาราวะก์อีก 2 คนที่ได้เป็นตัวแทนของรัฐในการประกวดมิสแกรนด์มาเลเซีย 2017 ได้แก่

neg:
มิสแกรนด์มาเลเซีย
มิสแกรนด์มาเลเซีย 2017 ( ) เป็นการประกวดนางงามระดับประเทศของมาเลเซีย ซึ่งถือเป็นการประกวดมิสแกรนด์มาเลเซียครั้งแรก โดยการประกวดรอบสุดท้ายถูกจัดขึ้นในวันที่ 5 สิงหาคม ค.ศ. 2017 ณ ห้อง Grand Pacific Ballroom, ห้างสรรพสินค้า Evolve Concept Mall, , , รัฐเซอลาโงร์, ประเทศมาเลเซีย โดยผู้ชนะจำนวน 2 คนในการประกวดในครั้งนี้ คือ Sanjeda John จากรัฐซาบะฮ์ และ Sanjna Suri จากกัวลาลัมเปอร์ ซึ่งได้รับการส่งมอบตำแหน่งโดย Ranmeet Jassal – มิสแกรนด์มาเลเซีย 2016 และจะต้องเข้าร่วมการประกวดมิสแกรนด์อินเตอร์เนชันแนล 2017 ในช่วงเดือนตุลาคม ค.ศ. 2017 ที่ประเทศเวียดนาม และมิสอินเตอร์คอนติเนนตัล 2017 ที่ประเทศอินเดีย ตามลำดับ

neg:
สวนนกกรุงกัวลาลัมเปอร์
สวนนกกัวลาลัมเปอร์ () ตั้งอยู่ที่กัวลาลัมเปอร์ เป็นสถานจัดแสดงสวนนกหลายพันธุ์ต่างๆ และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวของประเทศมาเลเซีย

neg:
โครงการจาการ์ตา
ชื่อของโครงการจาการ์ตาไม่ได้เลียนแบบมาจากเมืองหลวงของประเทศอินโดนีเซีย หรือสปีชีส์ของผีเสื้อสีน้ำเงินที่ชื่อจาการ์ตา แต่มาจากชื่อของห้องประชุมในบริษัท ซัน ไมโครซิสเต็มส์ ที่ซึ่งนำมาสู่การอภิปรายเพื่อให้เกิดโครงการนี้

neg:
รายพระนามพระมหากษัตริย์มาเลเซีย
ยังดีเปอร์ตวนอากง (; "ยังดีเปร์ตูวันอากง") ในภาษามลายู หมายถึง "ผู้ปกครองสูงสุด" เป็นตำแหน่งอย่างเป็นทางการของประมุขแห่งรัฐของมาเลเซีย เปรียบเทียบได้กับพระมหากษัตริย์ในระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ โดยมาจากเจ้าผู้ครองรัฐทั้ง 9 รัฐในมาเลเซียตะวันตก จากทั้งหมด 13 รัฐของมาเลเซีย ดำรงตำแหน่งคราวละ 5 ปี และหมุนเวียนกันไปตามลำดับ

neg:
การขนส่งในประเทศมาเลเซีย
สายการบินอื่น ๆ

neg:
มาเลเซียแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 370
มาเลเซียแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 370 (MH370) เป็นเที่ยวบินโดยสารระหว่างประเทศที่สูญหายเมื่อวันที่ 8 มีนาคม 2557 ระหว่างบินจากท่าอากาศยานนานาชาติกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ไปท่าอากาศยานนานาชาติปักกิ่ง ประเทศจีน เที่ยวบินดังกล่าวติดต่อด้วยเสียงครั้งสุดท้ายกับศูนย์ควบคุมจราจรทางอากาศเมื่อเวลา 01:19 MYT ของวันที่ 8 มีนาคม (17:19 UTC ของวันที่ 7 มีนาคม) ขณะบินเหนือทะเลจีนใต้ไม่ถึงชั่วโมงหลังนำเครื่องขึ้น อากาศยานหายจากจอเรดาร์ของผู้ควบคุมจราจรทางอากาศเมื่อเวลา 01:22 MYT เรดาร์ทหารของมาเลเซียยังติดตามอากาศยานขณะที่เครื่องเบี่ยงจากเส้นทางการบินตามแผนและข้ามคาบสมุทรมลายู เครื่องพ้นรัศมีของเรดาร์ทหารมาเลเซียเมื่อเวลา 02:22 ขณะบินเหนือทะเลอันดามัน ห่างจากปีนังทางตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศมาเลเซียไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 200 ไมล์ทะเล (370 กิโลเมตร) อากาศยานดังกล่าว ซึ่งเป็นโบอิง 777-200 อีอาร์ บรรทุกสมาชิกลูกเรือชาวมาเลเซีย 12 คน และผู้โดยสาร 227 คนจาก 15 ชาติ

neg:
เซอเริมบัน
เซอเริมบัน () เป็นหนี่งในเขตทั้งเจ็ดเขตของรัฐเนอเกอรีเซิมบีลัน เป็นเมืองหลวงของรัฐเนอเกอรีเซิมบีลัน อยู่ในประเทศมาเลเซีย เริ่มก่อตั้งเมื่อปี พ.ศ. 2373 เป็นเทศบาลเมื่อปี พ.ศ. 2522 เซอเริมบันมีพื้นที่ทั้งหมด 959 ตารางกิโลเมตร ด้านเศรษฐกิจ มี บริษัทข้ามชาติจากญี่ปุ่นและสหภาพยุโรปมาด้วย ซึ่งเป็นบริษทหลักที่ทำให้เซอเริมบันเจริญขึ้น

neg:
รัฐเซอลาโงร์
เซอลาโงร์ (, อักษรยาวี: ) เป็นหนึ่งในสิบสามรัฐที่ประกอบขึ้นเป็นสหพันธ์มาเลเซีย ตั้งอยู่ทางชายฝั่งทะเลตะวันตกของคาบสมุทรมลายู และล้อมรอบกัวลาลัมเปอร์ไว้ทั้งหมด อาณาเขตของรัฐเซอลาโงร์ ทิศเหนือติดรัฐเปรัก ทิศตะวันออกติดรัฐปะหัง ทิศตะวันตกติดช่องแคบมะละกา ทิศใต้ติดรัฐเนอเกอรีเซิมบีลัน เมืองหลวงของเซอลาโงร์ชื่อ ชะฮ์อาลัม เมืองเจ้าผู้ครองชื่อ กลัง เป็นรัฐทีใหญ่อันดับ 9 ของมาเลเซีย อีกเมืองหนึ่งที่สำคัญของเซอลาโงร์คือเปอตาลิงจายา ซึ่งได้รับเป็นสถานะเป็นเมืองดีเด่นเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2006

neg:
มาเลเซียเชื้อสายไทย
สมาคมสยามเกอดะฮ์-ปะลิสที่พยายามต่อสู้เพื่อคงไว้ซึ่งภาษาไทยและวัฒนธรรมไทยในมาเลเซีย มีการเปิดโรงเรียนสอนภาษาไทยและมีการสอนให้รักชาติไทย รักศาสนาพุทธเทิดทูลพระมหากษัตริย์ไทยองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช มีการยกธงชาติไทยควบคู่กับธงชาติมาเลเซีย แต่จะไม่มีขบวนการที่เคลื่อนไหวนอกระบบหรือวิธีการที่รุนแรง

neg:
ภาษามาเลเซีย
ภาษามาเลเซีย (มาเลเซีย: ; ) หรือ ภาษามลายูมาตรฐาน (มาเลเซีย: ; ) เป็นภาษาราชการของประเทศมาเลเซียและเป็นทำเนียบภาษาที่ได้รับการปรับปรุงให้เป็นมาตรฐานจากภาษามลายูถิ่นมะละกา มีความใกล้เคียงกับภาษาอินโดนีเซียกว่าร้อยละ 95 มีผู้พูดภาษานี้เป็นภาษาแม่เป็นจำนวนกว่า 10 ล้านคน และมีผู้พูดเป็นภาษาที่สองประมาณ 18 ล้านคน ส่วนใหญ่เป็นชาวมาเลเซียจากกลุ่มชาติพันธุ์กลุ่มอื่น ๆ นอกเหนือจากชาวมลายู ภาษามาเลเซียยังเป็นหนึ่งในวิชาบังคับในระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาของมาเลเซียอีกด้วย

neg:
ประเทศมาเลเซีย
ประเทศมาเลเซียมีปัญหาประชากรหลากหลายเชื้อชาติ ในอดีตเคยเกิดสงครามกลางเมืองเนื่องจากการกีดกันทางเชื้อชาติ ประเทศมาเลเซียประชากรส่วนใหญ่เป็นชาวมลายูร้อยละ 50.4 เป็นชาวภูมิบุตร (Bumiputra) คือบุตรแห่งแผ่นดิน รวมไปถึงชนดั้งเดิมของประเทศอีกส่วนหนึ่ง ได้แก่กลุ่มชนเผ่าในรัฐซาราวัก และรัฐซาบะฮ์มีอยู่ร้อยละ 11 ซึ่งตามรัฐธรรมนูญของมาเลเซียนั้น ชาวมลายูนั้นคือมุสลิม และอยู่ในกรอบวัฒนธรรมมลายู แต่ชาวภูมิบุตรที่ไม่ใช่ชาวมลายูนั้น มีจำนวนกว่าครึ่งของประชากรในรัฐซาราวัก (ได้แก่ชาวอิบัน ร้อยละ 30) และร้อยละ 60 ของประชากรรัฐซาบะฮ์ (ได้แก่ชาวกาดาซัน-ดูซุน ร้อยละ 18 และชาวบาเจา ร้อยละ 17) นอกจากนี้ยังมีชนพื้นเมืองดั้งเดิมของคาบสมุทรมลายูอีกกลุ่มหนึ่ง คือ โอรัง อัสลี


query: ซากดึกดำบรรพ์ ที่เก่าแก่ที่สุด ถูกพบที่ใด?

pos:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ส่วนซากดึกดำบรรพ์ที่เก่าแก่ที่สุดของมนุษย์ที่มีกายวิภาคเหมือนมนุษย์ปัจจุบันมาจากยุคหินกลาง (แอฟริกา) ประมาณ 315,000 ปีก่อน จากโบราณสถาน Jebel Irhoud ประเทศโมร็อกโก
โดยยังมีซากเก่าแก่อื่น ๆ รวมทั้งกลุ่มซากดึกดำบรรพ์ Omo remains จากประเทศเอธิโอเปีย โดยเก่าที่สุดมีอายุ 195,000 ปี,
ของสปีชีส์ย่อย "Homo sapiens idaltu" จากหมู่บ้าน Herto ในโบราณสถาน Herto Formation ในประเทศเอธิโอเปีย โดยมีอายุเกือบ 160,000 ปี,
และจากถ้ำ Skhul ในประเทศอิสราเอลที่มีอายุประมาณ 90,000-100,000 ปี
ซึ่งเป็นซากของมนุษย์ปัจจุบันที่เก่าแก่ที่สุดนอกแอฟริกา

pos:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ส่วนซากดึกดำบรรพ์ที่เก่าแก่ที่สุดของมนุษย์ "ที่มีกายวิภาคของมนุษย์ปัจจุบันต้น ๆ" มาจากกลางยุคหินเก่า ประมาณ 200,000 ปีก่อน
คือจากกลุ่มซากดึกดำบรรพ์ Omo remains จากประเทศเอธิโอเปีย โดยเก่าที่สุดมีอายุ 195,000 ปี
ส่วนซากอื่น ๆ รวมทั้ง

neg:
ซากดึกดำบรรพ์
ซากดึกดำบรรพ์สามารถจำแนกออกเป็นประเภทต่าง ๆ ได้หลายลักษณะ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับว่าจะใช้หลักเกณฑ์อะไรเป็นบรรทัดฐาน การพยายามจำแนกตามหลักอนุกรมวิธานตามแบบชีววิทยา อาจพบกับข้อจำกัด เนื่องจากส่วนใหญ่แล้วซากดึกดำบรรพ์มักเป็นส่วนซากเหลือจากการผุพังสลายตัว ส่วนใหญ่เป็นส่วนที่แข็ง มีความทนทานต่อการผุพังสลายตัวสูงกว่าส่วนที่เป็นเนื้อเยื่ออ่อนนุ่ม เช่น กระดูก ฟัน กระดอง เปลือก และสารเซลลูโลสของพืชบางส่วน อย่างไรก็ตาม เพื่อให้สอดคล้องกับประเภทนักวิจัยซากดึกดำบรรพ์ (นักบรรพชีวินวิทยา) ในปัจจุบัน ในที่นี้จะจำแนกซากดึกดำบรรพ์ออกเป็น 3 ประเภท คือ

neg:
Homo erectus
แต่ว่า สัตว์แบบจำลองที่ใช้ในการเปรียบเทียบนี้สำคัญมาก และการเลือกสปีชีส์มาเป็นแบบนั้นอาจจะยาก
(ยกตัวอย่างเช่น ความแตกต่างทางสัณฐานของมนุษย์ปัจจุบันทั้งโลกนั้น มีระดับที่ต่ำมาก
และดังนั้น ระดับความแตกต่างของสปีชีส์เราเองนั้น อาจจะไม่ใช่ตัวเปรียบเทียบที่ดี)
ตัวอย่างหนึ่งที่เห็นได้ก็คือ ซากดึกดำบรรพ์ที่พบในโบราณสถาน Dmanisi ตอนแรกยกว่า เป็นของอีกสปีชีส์หนึ่งที่เป็นญาติกัน คือ "H. georgicus"
แต่ตัวอย่างที่พบต่อ ๆ มากลับแสดงว่า ระดับความแตกต่างที่มี อยู่ในขอบเขตของ "H. erectus" และดังนั้น เดี๋ยวนี้จึงจัดว่าอยู่ในสปีชีส์ย่อย "H. erectus georgicus"

neg:
ประวัติศาสตร์ยุคแรกของกัมพูชา
แหล่งโบราณคดีเก่าแก่ที่สุดของกัมพูชาที่ค้นพบในปัจจุบันคือ ถ้ำ แลง สแปน (Laang Spean) ทางตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ ซึ่งเชื่อว่าผู้คนเริ่มเข้ามาตั้งถิ่นฐานกันเมื่อประมาณ 7,000 ปีก่อนคริสตกาล และแหล่งโบราณคดีสำโรง เซน (Samrong Sen) ซึ่งเชื่อว่าเริ่มมีผู้คนเข้ามาตั้งถิ่นฐานเมื่อราว 230 ถึง 500 ปีก่อนคริสตกาล

neg:
Homo erectus
ต่อจากนั้น ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1950-1970 ก็มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์มากมายในแอฟริกาตะวันออก ซึ่งแสดงหลักฐานว่า สายพันธุ์มนุษย์ที่เก่าแก่ที่สุดมีกำเนิดจากแอฟริกา
เดี๋ยวนี้ นักวิชาการเชื่อว่า "H. erectus" เป็นสกุลลูกหลานของสายพันธุ์มนุษย์สกุลอื่น ๆ เช่น "Ardipithecus" หรือ "Australopithecus" หรือมนุษย์สกุล "Homo" อื่น ๆ เช่น "H. habilis" หรือ "H. ergaster"
แต่ว่า ทั้ง "H. habilis" และ "H. erectus" ต่างก็มีชีวิตในช่วงเวลาเดียวกันเป็นเวลาหลายพันปี ดังนั้น จึงอาจจะเป็นสายพันธุ์ที่แยกจากกันแต่สืบมาจากบรรพบุรุษเดียวกัน

neg:
วิลยนอร์ สุพรหมัณยัม รามจันทรัน
ข้อถกเถียงย่อย ๆ ได้เกิดขึ้นเพราะประวัติความเป็นมาของกะโหลกใบนี้ นักบรรพชีวินวิทยาบางท่านกล่าวว่า ซากดึกดำบรรพ์นี้ขุดมาจากทะเลทรายโกบีโดยไม่ได้รับอนุญาตจากรัฐบาลจีน และได้รับการขายโดยไม่มีการแลกเปลี่ยนเอกสารที่สมควร
รามจันทรันผู้ได้ซื้อซากดึกดำบรรพ์นี้ที่เมืองทัคสัน รัฐแอริโซนา ประเทศสหรัฐอเมริกา ได้กล่าวว่า เขามีความยินดีที่จะส่งคืนซากดึกดำบรรพ์นี้กลับไปยังประเทศที่สมควร ถ้ามีใครแสดง "หลักฐานว่า ซากดึกดำบรรพ์นี้มีการส่งออกโดยไม่ได้รับอนุญาต" แก่เขา ในตอนนี้ กะโหลกที่เป็นแบบตัวอย่างนั้น ยังอยู่ที่พิพิธภัณฑ์หุบเขาวิคเตอร์ (Victor Valley Museum) ซึ่งอยู่ในระยะการเดินทางชั่วโมงหนึ่งโดยรถยนต์ ด้านทิศตะวันออกของนครลอสแอนเจลิส ที่เมืองหุบเขาแอปเปิล รัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ประวัติวิวัฒนาการของไพรเมตโดยซากดึกดำบรรพ์ย้อนเวลาไปประมาณ ในช่วงที่มีอากาศร้อน
สปีชีส์ของไพรเมตที่เก่าที่สุด (ที่รู้จัก)
ก็คือสัตว์คล้ายมาโมเสทสกุล "Teilhardina" ที่อยู่ในทวีปยุโรป อเมริกาเหนือ และเอเชีย ระหว่าง ในต้นสมัย Eocene (ซึ่งอยู่ในกลางยุคพาลีโอจีน)
แต่ว่า หลักฐานโดยใช้ molecular clock (นาฬิกาอาศัยโครงสร้างโมเลกุล) ในปี ค.ศ. 2009 บอกเป็นนัยว่า ไพรเมตอาจเป็นสัตว์ที่เก่าแก่ยิ่งกว่านั้น คือเริ่มขึ้นในกลางยุคครีเทเชียสประมาณ
ทันสมัยช่วงพวกไดโนเสาร์ซึ่งไปยุติที่ท้ายยุคครีเทเชียสที่
และหลักฐานทางกายวิภาคและทางบรรพชีวินวิทยาอื่นในปี ค.ศ. 2007 แสดงว่า เป็นสัตว์ใกล้ชิดที่สุดกับกับสัตว์อันดับบ่าง
แม้ว่า จะยังไม่มีหลักฐานทางซากดึกดำบรรพ์ที่เก่ากว่า 55.8 ล้านปี หลักฐานทางดีเอ็นเอบอกว่า มีการแยกสายพันธุ์ของไพรเมตก่อนหน้านั้นคือ
นักวิชาการ
ได้สรุปว่า ไพรเมตในยุคต้น ๆ เกิดการขยายพันธุ์ไปทั่วทวีปยูเรเชีย
และสายพันธุ์ที่สืบไปถึงเอปแอฟริการวมทั้งมนุษย์
ได้อพยพจากยุโรปและเอเชียตะวันตกไปทางใต้เข้าไปยังทวีปแอฟริกา
ไพรเมตในเขตร้อนที่มีชีวิตรอดมาได้จนถึงปลายสมัย Eocene ซึ่งเห็นได้มากที่สุดในซากดึกดำบรรพ์ในชั้นหินยุคพาลีโอจีนปลายสมัย Eocene และต้นสมัยโอลิโกซีน ที่แอ่งใกล้เมือง Faiyum ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้จากกรุงไคโร ประเทศอียิปต์
เป็นต้นตระกูลไพรเมตเขตร้อนที่ยังมีเหลือในปัจจุบันทั้งหมด เช่น

neg:
สยามโมอะเดปิส แม่เมาะเอนซิส
มีอายุอยู่เมื่อประมาณ 13 ล้านปีก่อนหรือตอนกลางของยุคไมโอซีนเมื่อ 8 ล้านปีที่แล้ว โดยขุดค้นเป็นซากฟอสซิลครั้งแรกในอำเภอแม่เมาะ จังหวัดลำปาง ซึ่งถือเป็นครั้งแรกในประเทศไทยและในภูมิภาคแถบนี้ เมื่อปี ค.ศ. 2004 โดย ดร.เยาวลักษณ์ ชัยมณี นักวิทยาศาสตร์ชาวไทย ประจำกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.)

neg:
Homo erectus
แต่ว่า การค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของมนุษย์สกุลนี้ที่โดดเด่นที่สุดในยุคต้น ๆ เกิดขึ้นที่โบราณสถานโจวโข่วเตี้ยนในประเทศจีน
ซึ่งเริ่มในปี ค.ศ. 1921 โดยที่นักกายวิภาคชาวแคนาดาเดวิดสัน แบล็ก ได้พรรณนาถึงฟันกรามล่างอันหนึ่ง ซึ่งจัดให้อยู่ในสปีชีส์ "Sinanthropus pekinensis" (จากคำว่า "sino-" ซึ่งเป็นคำอุปสรรคจากคำกรีกว่า "Σίνα" แปลว่า จีน และคำละตินว่า "pekinensis" แปลว่า "ของปักกิ่ง") ในเวลานั้น
และต่อมา นักกายวิภาคชาวเยอรมัน Franz Weidenreich ก็ได้ทำคำพรรณนาอย่างละเอียดละออไว้ในบทความเฉพาะเรื่องในวารสาร "Palaeontologica Sinica" (Series D)
แต่โชคไม่ดีว่า ซากดึกดำบรรพ์ดั้งเดิมที่พบในจีนทั้งหมดนี้ตอนหลังอันตรธานไปในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง
แม้ว่า จะมีรูปหล่อดั้งเดิมที่ Weidenreich ได้ทำไว้ โดยปัจจุบันเก็บอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติอเมริกันในนครนิวยอร์ก และที่สถาบันบรรพชีวินวิทยาสัตว์มีกระดูกสันหลังและบรรพมานุษยวิทยา (Institute of Vertebrate Paleontology and Paleoanthropology) ในนครปักกิ่ง ซึ่งพิจารณาว่าเป็นหลักฐานที่เชื่อถือได้

neg:
กลุ่มภาพบนแผ่นหินแห่งเทือกเขาอัลไตในมองโกเลีย
กลุ่มภาพบนแผ่นหินแห่งเทือกเขาอัลไตในมองโกเลีย () เป็นภาพแกะสลักหินและที่ฝังศพจำนวนมากที่พบในแหล่งโบราณคดี 3 แห่งในบริเวณนี้ อธิบายถึงพัฒนาการทางวัฒนธรรมของมองโกเลียที่มีมากว่า 12,000 ปี ภาพสลักที่มีอายุเก่าแก่ที่สุด (11,000-6,000 ปีก่อนคริสตกาล) แสดงว่าพื้นที่บริเวณนี้เคยมีบางส่วนเป็นป่าละเมาะและหุบเขาที่อยู่อาศัยของนักล่าสัตว์ด้วยการล่าขนาดใหญ่ ต่อมาเปลี่ยนเป็นภาพแกะสลักการต้อนฝูงสัตว์เป็นลักษณะเด่น ภาพสลักในยุคใหม่สุดแสดงถึงการเปลี่ยนวิถีชีวิตเป็นชนขี่ม้าเร่ร่อนอย่างอิสระในช่วง 1,000 ปีก่อนคริสตกาล ในช่วงสมัยสิเถียนและสมัยอิทธิพลเติร์กตอนปลาย (คริสต์ศตวรรษที่ 7-8 หรือ พุทธศตวรรษที่ 12-13) ภาพแกะสลักเหล่านี้มีส่วนทำให้เกิดความเข้าใจต่อสภาพสังคมสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในเอเชียเหนือที่มีคุณค่ายิ่ง

neg:
แมงป่อง
แมงป่อง (ภาษาไทยถิ่นอีสาน: แมงงอด; ภาษาไทยถิ่นเหนือ : แมงเวา) จัดอยู่ในประเภทสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง จำพวกสัตว์ขาปล้อง เป็นสัตว์มีมาตั้งแต่ยุคดึกดำบรรพ์ ซึ่งมีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของแมงป่องที่มีอายุถึง 440 ล้านปี ตั้งแต่ยุคซิลลูเรียน เช่น "Archaeobuthus estephani" หรือ "Protoischnurus axelrodorum" ซึ่งแมงป่องในยุคโบราณที่มีความยาวที่สุดยาวเกือบ 90 เซนติเมตร

neg:
มนุษย์โบราณ
ส่วนซากดึกดำบรรพ์ที่เรียกว่าเป็น "มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบันต้น ๆ"
ก็คือซาก Omo remains จากโบราณสถาน Omo มีอายุ 195,000 ปีก่อน โดยจัดเข้ากับ "H. sapiens" และซากจากโบราณสถาน Herto Formation ที่มีอายุ 160,000 ปี โดยจัดเป็น "Homo sapiens idaltu"

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ภายในสองทศวรรษที่ผ่านมา มีการพบซากดึกดำบรรพ์ "Homo sapiens" ที่เก่าแก่ที่สุดในโลกในแอฟริกา คือ
เหล่านี้เป็นหลักฐานส่วนหนึ่งที่อาจแสดงว่า มนุษย์ปัจจุบันมีกำเนิดมาจากทวีปแอฟริกา
นอกจากนั้นแล้ว งานวิจัยโดยใช้ haplogroup ใน Y-DNA และ mtDNA ต่อมา ยังสนับสนุนทฤษฎีกำเนิดมนุษย์ปัจจุบันเร็ว ๆ นี้โดยมาก

neg:
ซากดึกดำบรรพ์สาหร่าย
ซากดึกดำบรรพ์สาหร่ายในทางเรณูวิทยาแล้วจะหมายถึงสาหร่ายเซลล์เดียวซึ่งมักจะเป็นสาหร่ายเซลล์เดียวที่รวมกลุ่มกันเป็นโคโลนี โดยการอยู่รวมกันจะมีความจำเพาะด้านจำนวนเซลล์ รูปร่างเซลล์ และรูปแบบโครงสร้างการจัดเรียงเซลล์ต่างๆ รูปแบบโครงสร้างการจัดเรียงเฉพาะนี้นักบรรพชีวินวิทยาจะพิจารณาความเหมือนและความต่างในทางอนุกรมวิธาน คือใช้เป็นเกณฑ์ในการตรวจพิสูจน์สกุลและชนิดของซากดึกดำบรรพ์สาหร่ายต่างๆ โดยในที่นี้ได้รวบรวมเท่าที่ค้นพบในประเทศไทย ดังนี้

neg:
สยามโมไทรันนัส
ลักษณะของกระดูกพิจารณาได้ว่าเป็นของไดโนเสาร์วงศ์ไทรันโนซอร์ มีลักษณะเก่าแก่โบราณมากกว่าไดโนเสาร์ในวงศ์เดียวกันที่ค้นพบจากแหล่งอื่นๆมากกว่าถึงประมาณ 20 ล้านปี ทำให้สัณฐานได้ว่าไดโนเสาร์วงศ์นี้อาจมีถิ่นกำเนิดและวิวัฒนาการขึ้นเป็นครั้งแรกในทวีปเอเชียแล้วแพร่กระจายพันธุ์ออกไปจนถึงอเมริกาเหนือในช่วงปลายยุคครีเทเชียส แต่ปัจจุบันนักวิทยาศาสตร์จัดอยู่อีกวงศ์คือ Metriacanthosauridae เนื่องจากภายหลังนั้นพบว่ามีหลายส่วนที่บ่งบอกได้ว่าอยู่ใน วงศ์นี้และ สยามโมไทรันนัส อาจจะเป็นญาติของอัลโลซอรัส เพราะไดโนเสาร์ตระกูลนี้อยู่ในวงศ์ แมทเทียนแคนโทรซอรัส ที่สันนิษฐานไว้

neg:
แม่หอบ
และซากดึกดำบรรพ์, "Thalassina emerii" พบที่ทางตอนเหนือของออสเตรเลีย, ปาปัวนิวกินี และอินโดนีเซีย

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ร่องรอย
เอดอล์ฟ เซลาสเชอร์ (Adolf Seilacher) เป็นผู้ศึกษาและจำแนกชนิดของซากดึกดำบรรพ์ร่องรอย โดยเอดอล์ฟ เซลาสเชอร์ ได้สังเกตเห็นร่องรอยการกระทำของสัตว์ออกเป็น 5 กลุ่มตามพฤติกรรมของสัตว์ ดังนี้

neg:
มาพูซอรัส
การขุดเริ่มในปี 1995 ที่ปาตาโกเนีย ประเทศอาร์เจนตินา ในชั้นตะกอนเมื่อที่ทับถมตั้งแต่ 100 ล้านปีก่อน เขาได้พบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์สปีชีส์ต่างกัน 7-9 ชนิด หนึ่งในไดโนเสาร์เหล่านั้น คือ มาพูซอรัส ไดโนเสาร์กินเนื้อสปีชีส์ใหม่ที่ค้นพบ มันคล้ายกิก้าโนโตซอรัสและไทรันโนซอรัส แต่ตัวยาวกว่า กะโหลกเบากว่า ฟันคมกว่า และกระดูกแข้งของมันยาวที่สุดในไดโนเสาร์กินเนื้อทั้งหมด การค้นพบที่สอดคล้องกันในแคนาดา, มองโกเลีย และอเมริกา พบว่าไดโนเสาร์กินเนื้อได้เปลี่ยนวิธีการล่า จากล่าตัวเดียวมาเป็นล่าเป็นกลุ่ม โดยพบพวกมันตายเป็นกลุ่มหลายตัว มาพูซอรัสอยู่ในยุคสมัยเดียวกับหนึ่งในไดโนเสาร์กินพืชที่ใหญ่ที่สุดอย่างอาร์เจนติโนซอรัส พวกมันจึงพัฒนาจากล่าตัวเดียวมาเป็นล่าเป็นกลุ่ม เพื่อที่จะล้มเหยื่อใหญ่ขนาดนี้ได้

neg:
ซากดึกดำบรรพ์สาหร่าย
ซากดึกดำบรรพ์ที่พบมีรายงานการค้นพบจากการศึกษาทางเรณูวิทยาเป็นครั้งแรกในประเทศไทย จากหินสมัยไมโอซีนตอนกลางในเหมืองถ่านหินเชียงม่วน ที่บ้านสะ อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา และได้รับการตั้งชื่อว่า คลอสเทอเรียม ไทยแลนดิคัม (Closterium thailandicum) ลักษณะที่พบเป็นเซลล์รูปร่างเป็นแผ่นแบนยาว ป่องตรงกลางเซลล์และสอบแคบไปทางส่วนปลายทั้งสองด้านจนเป็นมุมแหลมมนเล็กน้อย มีสันนูนแคบๆด้านละสองสันโยงจากปลายแหลมทั้งสองด้าน

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
ปลามีชีวิตประมาณ 375 ล้านปีก่อน
นักบรรพชีวินวิทยาเสนอว่ามันเป็นตัวแทนสัตว์ช่วงเปลี่ยนสภาพระหว่างสัตว์มีกระดูกสันหลังที่ไม่ใช่สัตว์สี่ขา เช่น ปลามีครีบเป็นพู่สกุล "Panderichthys" ที่มีซากดึกดำบรรพ์อายุ 380 ล้านปีก่อน
กับสัตว์สี่ขาในยุคต้น ๆ เช่น ปลามีครีบเป็นพู่ชั้นย่อย Tetrapodomorpha ในสกุล "Acanthostega" และ "Ichthyostega" ที่มีซากดึกดำบรรพ์อายุ 365 ล้านปีก่อน
ปลามีลักษณะที่ผสมผเสกันระหว่างปลากับสัตว์สี่ขา ทำให้ผู้ที่ค้นพบมันคนหนึ่งเรียกมันว่า fishapod ซึ่งปัจจุบันใช้เรียกปลาใน clade "Elpistostegalia" รวมทั้ง "Tiktaalik" ด้วย
โดยไม่เหมือนกับซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพที่เหมือนปลามากกว่าก่อน ๆ "ครีบ" ของ "Tiktaalik" มีกระดูกข้อมือง่าย ๆ และก้านครีบง่าย ๆ ซึ่งคล้ายกับนิ้ว ซึ่งอาจใช้รับน้ำหนัก
และเหมือนกับสัตว์สี่ขาปัจจุบันทั้งหมด มันมีกระดูกซี่โครง คอที่เคลื่อนได้พร้อมกับกระดูกโอบอกต่างหาก และปอด แม้ก็ยังมีเหงือกปลา เกล็ด และครีบเหมือนปลา

neg:
จังหวัดโอกินาวะ
หลักฐานที่เก่าที่สุดที่แสดงว่ามีมนุษย์บนหมู่เกาะรีวกีว ค้นพบที่เมืองนะฮะ (那覇市 "Naha-shi") และเมืองยะเอะเสะ (八重瀬町 "Yaese-chō") มีการค้นพบชิ้นส่วนกระดูกมนุษย์จากยุคหินเก่า แต่ก็ไม่เป็นหลักฐานที่แน่ชัด นอกจากนี้ ยังมีการค้นพบเครื่องปั้นดินเผาอันเป็นร่องรอยอิทธิพลของญี่ปุ่นในยุคโจมง (縄文時代 "Jōmon jidai) (14,000-400 ปีก่อนคริสต์ศักราช) บนหมู่เกาะซะกิชิมะ (先島諸島 "Sakishima shotō") อันเป็นส่วนหนึ่งของหมู่เกาะรีวกีว อย่างไรก็ตาม เครื่องปั้นดินเผานี้ มีลักษณะคล้ายกับเครื่องปั้นดินเผาที่พบได้ทั่วไปบนเกาะไต้หวัน

neg:
Homo erectus
ในปี ค.ศ. 1961 นักมานุษยวิทยาชาวฝรั่งเศส Yves Coppens พบกะโหลกศีรษะซึ่งเขาบัญญัติชื่อสปีชีส์ว่า "Tchadanthropus uxoris" ในประเทศชาด แอฟริกา ซึ่งในเวลานั้นเป็นซากดึกดำบรรพ์มนุษย์ที่เก่าแก่ที่สุดที่พบในแอฟริกาเหนือ
โดยที่กะโหลกที่พบนั้น "ถูกลมทรายกัดกร่อนจนกระทั่งมีรูปสัณฐานเหมือนกับ australopith ซึ่งเป็นสายพันธุ์มนุษย์ที่เก่าแก่สายหนึ่ง"
แม้ว่าในตอนแรก ๆ จะมีการพิจารณาว่าเป็นตัวอย่างของ "H. habilis"
แต่ปัจจุบันนี้ เชื่อว่าเป็นตัวอย่างของ "H. erectus"

neg:
เชื้อเพลิงซากดึกดำบรรพ์
เชื้อเพลิงซากดึกดำบรรพ์ หรือ เชื้อเพลิงฟอสซิล (; เชื้อเพลิงซากดึกดำบรรพ์เป็นศัพท์ทางธรณีวิทยา ส่วนเชื้อเพลิงฟอสซิลเป็นศัพท์ทางวิศวกรรมเครื่องกล) หรือแร่เชื้อเพลิง (อังกฤษ: mineral fuel) เป็นเชื้อเพลิงอันเกิดแต่ซากดึกดำบรรพ์ซึ่งได้แก่ไฮโดรคาร์บอนที่พบจากช่วงชั้นดิน (layer) ด้านบนสุดของเปลือกโลก

neg:
ซากดึกดำบรรพ์
เปลือกหอยหรือสิ่งมีชีวิตที่จมอยู่ตามชั้นตะกอน เมื่อถูกละลายไปกับน้ำบาดาล จะเกิดเป็นรอยประทับอยู่บนชั้นตะกอน ซึ่งเรียกลักษณะนี้ว่า รอยพิมพ์ (mold) หากว่าช่องว่างนี้มีแร่เข้าไปตกผลึก จะได้ซากดึกดำบรรพ์ ในลักษณะที่เรียกว่ารูปหล่อ (cast)

neg:
ฟอรามินิเฟอรา
เชื่อกันว่าฟอรามินิเฟอรามีมาตั้งแต่สมัยแคมเบรียนแต่ไม่พบซากดึกดำบรรพ์นักธรณีวิทยาเริ่มพบซากดึกดำบรรพ์ในหินปูนยุคออร์โดวิเชียน ไซลูเรียน และดีโวเนียน ในยุคเพอร์เมียนและคาร์บอนิเฟอรัสพบมากและมีรูปร่างต่างกันค่อนข้างมาก ยุคไทรแอสซิกพบมากเช่นกัน แต่ยังไม่มากเท่าเพอร์เมียนและคาร์บอนิเฟอรัส ส่วนยุคจูแรสซิกพบมาก และไปมากที่สุดในยุคครีเทเชียส ซึ่งฟอรามินิเฟอราในยุคนี้ถือว่าเป็นต้นตระกูลของฟอรามินิเฟอราในยุคปัจจุบัน

neg:
ตีกัล
ตีกัล () คือซากเมืองโบราณขนาดใหญ่ที่สุดของอารยธรรมมายา ปัจจุบันตั้งอยู่ในเขตเอลเปเตน ประเทศกัวเตมาลา (พิกัด ) ปัจจุบันได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกของยูเนสโก และยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวยอดนิยมอีกด้วย
ตีกัลคือเมืองที่สำคัญเมืองหนึ่งในอารยธรรมมายา สถาปัตยกรรมที่ตั้งอยู่ภายในที่เก่าแก่ที่สุดมีอายุตั้งแต่ 400 ปีก่อนคริสตกาล ช่วงเวลาที่เมืองเจริญถึงขีดสุดคือช่วงยุคคลาสสิก คือ ค.ศ. 200 ถึง 900 ซึ่งช่วงนั้นเมืองตีกัลเป็นศูนย์กลางทั้งการปกครอง เศรษฐกิจ และการทหาร เนื่องจากเมืองตั้งอยู่ในจุดที่เชื่อมโยงกับพื้นที่อื่นๆ ของเมโสอเมริกาได้ทั้งหมด เช่น เมืองเม็กซิกัน เมืองติโอติวากัน

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ส่วนงานปี 2556 พบส่วนหนึ่งของกระดูกขากรรไกรที่มีอายุราว โดยมีหมายเลข LD 350-1 พบในโบราณสถาน Ledi-Geraru ในบริเวณอฟาร์ของเอธิโอเปีย
โดยซากดึกดำบรรพ์ที่พบพิจารณาว่า เป็นหลักฐานเก่าแก่ที่สุดของสกุล "Homo" ที่เคยพบจนถึงปีนั้น และดูเหมือนจะเป็นซากดึกดำบรรพ์ในระหว่าง "Australopithecus" และ "H. habilis"
เป็นมนุษย์ที่มีชีวิตหลังจากการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศแบบฉับพลัน ที่สิ่งแวดล้อมแบบป่าและทางน้ำ ได้กลายเป็นทุ่งหญ้าสะวันนาอย่างรวดเร็ว

neg:
ไดโนเสาร์
จากนั้นมา ก็ได้มีการค้นหาซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ในทุกทวีปทั่วโลก (รวมทั้งทวีปแอนตาร์กติกา) ทุกวันนี้มีคณะสำรวจซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์อยู่มากมาย ทำให้มีการค้นพบไดโนเสาร์ชนิดใหม่เพิ่มขึ้นอีกเป็นจำนวนมาก ประมาณว่ามีการค้นพบไดโนเสาร์ชนิดใหม่เพิ่มขี้นหนึ่งชนิดในทุกสัปดาห์ โดยทำเลทองในตอนนี้อยู่ที่ทางตอนใต้ของทวีปอเมริกาใต้ โดยเฉพาะประเทศอาร์เจนตินา และประเทศจีน

neg:
เมโสโปเตเมีย
เมโสโปเตเมียเป็นแหล่งอารยธรรมที่มีความเก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่ง เมโสโปเตเมีย แปลว่า ดินแดนระหว่างแม่น้ำสองสายคือ แม่น้ำไทกรีสและยูเฟรทีส (ปัจจุบันคือดินแดนส่วนใหญ่ของประเทศอิรัก) ระหว่างสองฝั่งแม่น้ำทั้งสองสายเป็นพื้นดินที่มีความอุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การเพาะปลูก ทำให้กลุ่มชนชาติต่างๆเข้ามาทำมาหากินและสร้างอารยธรรมขึ้น รวมทั้งถ่ายทอดอารยธรรมจากกลุ่มหนึ่งสู่กลุ่มหนึ่ง ทำให้เกิดอารยธรรมแบบผสม

neg:
หมีน้ำ
ปัจจุบันยังไม่เป็นที่แน่ชัดกว่า หมีน้ำเกิดขึ้นครั้งแรกบนโลกตั้งแต่เมื่อไหร่ แต่ทว่าซากดึกดำบรรพ์ที่เก่าแก่ที่สุดมีอายุในอยู่ช่วงกลางของยุคแคมเบรียน นับว่ามีความเก่าแก่กว่าไดโนเสาร์เสียอีก โดยจากงานวิจัยพบว่า ซากฟอสซิลของหมีนํ้าที่ค้นพบนั้น มีอายุนานถึง500 ล้านปีเลยทีเดียว

neg:
มนุษย์พรุพีต
จนกระทั่งเมื่อลัทธิโบราณวิทยาเริ่มแพร่หลายขึ้น ผู้คนบางคนก็เริ่มจะสันนิษฐานว่าร่างของมนุษย์พรุพีตเหล่านี้ไม่ใช่ร่างของผู้ที่ถูกฆาตกรรมเมื่อไม่นานมานี้แต่เป็นร่างของมนุษย์โบราณ ในปี ค.ศ. 1843 ก็มีการพบร่างมนุษย์พรุพีตที่คอร์เซลิทซ์ที่เกาะฟอลสเตอร์ในเดนมาร์กที่ฝังพร้อมกับเครื่องตกแต่งที่แปลกออกไป (ลูกปัดแก้วเจ็ดลูกและเข็มกลัดสำริด) ที่ได้รับการฝังตามประเพณีของคริสต์ศาสนา แต่กลับถูกขุดขึ้นมาอีกตามโองการของเจ้าชายรัชทายาทเฟรเดอริคผู้ทรงเป็นนักโบราณวิทยาให้นำไปเก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑ์แทนที่ นักโบราณคดีปีเตอร์ กลอบมีความเห็นว่า “พระองค์, มากกว่าผู้ใด, ผู้เป็นผู้กระตุ้นให้โบราณวิทยาของเดนมาร์กเป็นที่สนใจกันอย่างกว้างขวางมากขึ้น” ในบางกรณีการพบก็ถูกบดบังโดยจินตนการนิยมอันเกินเลยโดยไม่คำนึงถึงวัตถุประสงค์ทางด้านการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ เช่นเมื่อมีการพบมนุษย์ฮาราลดสแคร์ในเดนมาร์ก เธอก็ถูกนำไปแสดงในฐานะที่เป็นพระราชินีกุนฮิลด์ผู้เป็นสตรีในตำนานอันเลื่องลือของยุคกลางตอนต้น ซึ่งเป็นที่คัดค้านโดยนักโบราณคดี เจ.เจ.เอ. วอร์แซผู้โต้ว่ามนุษย์ฮาราลดสแคร์เป็นร่างที่มาจากยุคหินเช่นเดียวกับมนุษย์พรุพีตร่างอื่นๆ ที่พบมา มนุษย์พรุพีตร่างแรกที่ได้รับการถ่ายภาพคือมนุษย์เร็นด์สวือเรินที่พบในปี ค.ศ. 1871 ที่พรุไฮด์มัวร์ใกล้เมืองคีลในเยอรมนี ต่อมามนุษย์เร็นด์สวือเรินก็ถูกนำมารมควันโดยเป็นความพยายามที่มีวัตถุประสงค์ในการอนุรักษ์เพื่อที่จะนำไปตั้งแสดงในพิพิธภัณฑ์

neg:
เทโรพอด
เทโรพอด (, ) เป็นไดโนเสาร์พวกซอริสเซียน(สะโพกกิ้งก่า) เทโรพอดที่มีขนาดใหญ่ที่สุดคือสไปโนซอรัส ที่อาศัยอยู่ในทวีปแอฟริกา และเล็กที่สุดคือไมโครแรปเตอร์ ที่พบในประเทศจีน นอกจากนี้เทโรพอดยังเป็นไดโนเสาร์พวกที่เก่าแก่ที่สุดในโลกด้วย โดยพันธุ์ที่เก่าแก่ที่สุดคืออีโอแร็พเตอร์ ที่อาศัยอยู่ในทวีปอเมริกาใต้ เมื่อ 229 ล้านปีก่อน เทโรพอดชนิดแรกที่ค้นพบคือเมกะโลซอรัส โดยพวกเทอราพอดนี้มีญาติคือซอโรพอด เทโรพอดส่วนใหญ่จะเป็นไดโนเสาร์กินเนื้อ แต่ก็มีพันธุ์ที่เป็นไดโนเสาร์กินพืชอย่างเทอริสิโนซอรัส เทโรพอดมีชีวิตอยู่เมื่อ 229-65 ล้านปีก่อน มีพันธุ์ที่มีชื่อเสียงหลายพันธุ์เช่นไทรันโนซอรัส อัลโลซอรัส ไจกันโนโทซอรัส คาร์โนทอรัส หรือสไปโนซอรัส

neg:
แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์ในอุทยานแห่งชาติภูเวียง
นับตั้งแต่ที่มีการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรกของประเทศไทย ที่ห้วยประตูตีหมา เชิงภูประตูตีหมา อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น ในปี พ.ศ. 2519 กรมทรัพยากรธรณีโดยโครงการความร่วมมือระหว่างไทย-ฝรั่งเศส ได้ทำการสำรวจขุดค้นอย่างจริงจังและต่อเนื่อง จนมีการค้นพบแหล่งไดโนเสาร์มากกว่า 10 แหล่ง พบกระดูกไดโนเสาร์นับร้อยชิ้นและหลายสายพันธุ์และรวมถึงรอยตีนไดโนเสาร์อีกมากกว่า 60 รอย หน่วยงานภาครัฐหลายหน่วยงาน เช่น จังหวัดขอนแก่น อำเภอภูเวียง การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และกรมทรัพยากรธรณี ได้เล็งเห็นความสำคัญที่จะพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยว โดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ได้จัดสรรงบประมาณในการพัฒนาแหล่งไดโนเสาร์และก่อสร้างพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง แหล่งขุดค้นไดโนเสาร์จำนวน 4 แหล่งได้แก่ หลุม 1 หลุม 2 หลุม 3 และหลุม 9 ได้รับการพัฒนาโดยการก่อสร้างอาคารคุมหลุม โดยมีแผ่นกระจกใสให้นักท่องเที่ยวชมกระดูกไดโนเสาร์ ระหว่างหลุมขุดค้นได้จัดทำเส้นทางเดินเท้าเชื่อมต่อหากันทำให้สามารถเดินชมหลุมขุดค้นไดโนเสาร์ทั้ง 4 หลุมและยังได้ชื่นชมทัศนียภาพสองข้างทางในเขตอุทยานแห่งชาติภูเวียงการเดินชมแหล่งขุดค้นอย่างครบถ้วนแนะนำให้คนขับรถไปส่งที่ลานจอดรถใกล้หลุม 9 แล้วให้คนขับรถไปรอที่ที่ทำการอุทยานแห่งชาติภูเวียง จากลานจอดรถเดินไปที่หลุม 9 ระยะทางประมาณ 500 เมตร เดินต่อไปที่หลุม 2 ระยะทางประมาณ 1100 เมตร เดินต่อไปสุสานหอยประมาณ 40 เมตร เดินต่อไปที่หลุม 1 ประมาณ 360 เมตร เดินต่อไปหลุม 3 ระยะทางประมาณ 1300 เมตร และเดินต่อไปที่ทำการอุทยานแห่งชาติภูเวียงประมาณ 300 เมตร

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ต่อมาเริ่มตั้งแต่ประมาณ สปีชีส์ลูกหลานมนุษย์ "H. ergaster/erectus" ที่เรียกว่า มนุษย์โบราณ (Archaic humans) จึงปรากฏว่าได้ตั้งถิ่นฐานแล้วทั้งในทวีปแอฟริกาและทั่วทวีปยูเรเชีย
คือวิวัฒนาการเป็นมนุษย์สปีชีส์ (อายุในวงเล็บแสดงซากเก่าแก่ที่สุดที่พบ)

neg:
มนุษย์
หลักฐานพันธุกรรมและโบราณคดีล่าสุดสนับสนุนแนวคิดล่าสุดที่ว่ามนุษย์สมัยใหม่มีแหล่งกำเนิดแห่งเดียวในแอฟริกาตะวันออก โดยมีการอพยพครั้งแรก ๆ เมื่อ 60,000 ปีที่แล้ว การศึกษาพันธุกรรมปัจจุบันได้แสดงว่า มนุษย์ในทวีปแอฟริกามีความหลากหลายทางพันธุกรรมมากที่สุด อย่างไรก็ดี เมื่อเทียบกับลิงไม่มีหางใหญ่อื่น ๆ ลำดับยีนของมนุษย์เป็นแบบเดียวกัน (homogeneous) ผิดธรรมดา ความเด่นของความแปรผันทางพันธุกรรมเกิดขึ้นในกลุ่มชาติพันธุ์ โดยมีเพียง 5 ถึง 15% จากความแปรพันทั้งหมดเกิดขึ้นระหว่างกลุ่ม

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
ในปี พ.ศ. 2402 เมื่อชาลส์ ดาร์วิน ได้ตีพิมพ์ผลงานเอกคือ "กำเนิดสปีชีส์ (On the Origin of Species)" บันทึกซากดึกดำบรรพ์ที่พบแล้วก็ยังน้อยมาก
ทำให้ดาร์วินกล่าวถึงความไร้ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพตามที่รู้สึกว่า
"...เป็นข้อโต้แย้งที่เห็นได้ง่ายที่สุดที่สาหัสที่สุดต่อทฤษฎีของผม"
เขาให้ข้อสังเกตว่าหลักฐานเช่นนี้ยังมีอยู่น้อยอยู่ในขณะนั้น
และกล่าวถึงข้อมูลที่มีอยู่ว่า แสดงรูปแบบที่เป็นไปตามทฤษฎีการสืบเชื้อสายพร้อมกับการดัดแปลง (descent with modification) ผ่านกระบวนการคัดเลือกโดยธรรมชาติของเขา
หลังจากนั้นเพียงแค่สองปีต่อมา (2404) ก็มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ "Archaeopteryx" ซึ่งเป็นรูปแบบช่วงเปลี่ยนสภาพแบบคลาสสิกระหว่างบรรพบุรุษไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นก กับนกลูกหลานที่สืบทอดต่อมา
ต่อจากนั้นก็มีการค้นพบซากดึกดำบรรพช่วงเปลี่ยนสภาพเป็นจำนวนมาก
โดยปัจจุบันมีหลักฐานมากมายที่แสดงว่า สัตว์มีกระดูกสันหลังทั้งหมดสัมพันธ์เป็นญาติกันอย่างไร รวมทั้งหลักฐานซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพต่าง ๆ
ตัวอย่างโดยเฉพาะของการเปลี่ยนสภาพระดับชั้น ก็คือ การเปลี่ยนเป็นสัตว์สี่ขาจากปลา การเปลี่ยนเป็นนกจากไดโนเสาร์ การเปลี่ยนเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจาก "สัตว์เลื้อยคลานคล้ายสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม"

neg:
ซากดึกดำบรรพ์มีชีวิต
โดยชนิดของซากดึกดำบรรพ์มีชีวิตที่เป็นที่รู้จักกันดีที่สุด และมีความฮือฮามากเมื่อถูกค้นพบ คือ ปลาซีลาแคนท์ ที่ถูกค้นพบเมื่อปลายปี ค.ศ. 1938 ที่ชายฝั่งแอฟริกาตะวันออก จากเดิมที่เคยเชื่อว่าสูญพันธุ์ไปแล้ว ตั้งแต่ยุคครีเทเชียส

neg:
ซากดึกดำบรรพ์สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง
ซากดึกดำบรรพ์สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง เป็นซากเหลือของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง (invertebrate fossil) ที่พบถูกเก็บรักษาไว้ในเนื้อของหินที่มีอายุมากถึงยุคแคมเบรียน จนถึงหินที่มีอายุอ่อนที่สุด มีการค้นพบที่หลากหลายประเภทโดยในที่นี้จะแบ่งย่อยเป็นไฟลั่มที่สำคัญๆ ดังนี้

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
จากสปีชีส์ในยุคต้น ๆ ที่กล่าวเป็นต้นแล้วนั้น hominin สกุล "Australopithecus" (เผ่าย่อย Australopithecina) ก็เกิดวิวัฒนาการในแอฟริกาตะวันออกประมาณ ต้นสมัยไพลโอซีน ก่อนที่จะแพร่พันธุ์ไปทั่วทวีป และมีซากดึกดำบรรพ์ที่พบครั้งสุดท้ายที่
ในระยะเวลาช่วงนั้น กลุ่มสปีชีส์ที่เรียกว่า gracile australopithecine เป็นกลุ่มที่เกิดก่อน มีหลายสปีชีส์รวมทั้ง "A. anamensis" (4.2 ล้านปี), "A. afarensis" (3.9 ล้านปี),
"A. africanus" (3.03 ล้านปี), และ "A. sediba" (1.98 ล้านปี)
แต่ว่า นักวิชาการไม่มีมติร่วมกันว่า กลุ่มสปีชีส์ที่เรียกว่า robust australopithecine ที่เกิดต่อ ๆ มา รวมทั้ง "A. aethiopicus" (2.7 ล้านปี), "A. boisei" (2.3 ล้านปี), และ "A. robustus" (2 ล้านปี) ควรจะจัดเป็นสมาชิกของสกุล "Australopithecus" หรือไม่
ถ้าเป็น ทั้งสามสปีชีส์ก็จะมีทวินามดังที่กล่าวแล้ว
แต่ว่า ถ้าควรจะอยู่ในอีกสกุลหนึ่ง ก็จะมีสกุลเป็นของตนเอง คือสกุล "Paranthropus"
รวมทั้งหมดแล้ว เผ่าย่อย Australopithecina มี

neg:
ไทรโลไบต์
จนถึงปัจจุบันไทรโลไบต์รุ่นแรกสุดในรูปของซากดึกดำบรรพ์คือสกุล ”ฟอลโลทาสปิส” อยู่ในอันดับเรดไลคิไอดามีอายุเก่าแก่ถึง 540 ล้านปีมาแล้ว สกุลอื่นๆที่ดูเหมือนจะเก่าแก่ใกล้เคียงกันคืแ “โปรฟอลโลทาสปิส” และ “อีฟอลโลทาสปิส”

neg:
ประวัติศาสตร์กัมพูชา
ความรู้เกี่ยวกับยุคก่อนประวัติศาสตร์ของกัมพูชานั้นมีอยู่น้อยมาก แหล่งโบราณคดีเก่าแก่ที่สุดของกัมพูชาที่ค้นพบในปัจจุบัน คือ ถ้ำ แลง สแปน (Laang Spean) ทางตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ ซึ่งเชื่อว่าผู้คนเริ่มเข้ามาตั้งถิ่นฐานกันเมื่อประมาณ 7,000 ปีก่อนคริสตกาล และแหล่งโบราณคดีสำโรง เซน (Samrong Sen) ซึ่งเชื่อว่าเริ่มมีผู้คนเข้ามาตั้งถิ่นฐานเมื่อราว 230 ถึง 500 ปีก่อนคริสตกาล

neg:
ประวัติศาสตร์ของจิตรกรรม
จิตรกรรมที่เก่าที่สุดพบที่ถ้ำโชเวท์ (Grotte Chauvet) ในประเทศฝรั่งเศสที่นักประวัติศาสตร์อ้างว่ามีอายุราว 32,000 ปี เป็นภาพที่แกะและทาสารสีแดงและดำเป็นภาพม้า, แรด, สิงห์โต, ควาย, ช้างแมมมอธ, และมนุษย์ที่ส่วนใหญ่อยู่ในท่าล่าสัตว์ นอกจากฝรั่งเศสแล้วจิตรกรรมผนังถ้ำก็ยังพบทั่วโลกเช่นในที่อื่นในประเทศฝรั่งเศส, อินเดีย, สเปน, โปรตุเกส, จีน, ออสเตรเลียและอื่นๆ ความเห็นถึงสาเหตุที่เขียนและความหมายของภาพก็มีกันไปต่างๆ มนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์อาจจะเขียนภาพสัตว์เพื่อ “ยึด” เอาวิญญาณของสัตว์เพี่อจะได้ทำให้การล่าสัตว์ง่ายขึ้น หรืออาจจะเป็นการเขียนเพื่อสักการะธรรมชาติรอบข้าง หรืออาจจะเป็นความต้องการธรรมชาติพื้นฐานของมนุษย์ที่ต้องการแสดงออก หรืออาจจะเป็นการเขียนเพื่อเป็นการสื่อความหมายที่มีประโยชน์ก็ได้

neg:
ศิลาจารึกตรังกานู
ศิลาจารึกตรังกานู (มลายู: Batu Bersurat Terengganu) เป็นศิลาจารึกที่เก่าแก่ที่สุดที่จารึกด้วยอักษรยาวี เชื่อว่าจารึกเมื่อวันที่ 22 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 1846 ศิลาจารึกหลักนี้เป็นข้อพิสูจน์ว่าศาสนาอิสลามได้เข้ามายังดินแดนแห่งนี้ก่อนปีพ.ศ. 1869 หรือ 1929

neg:
แหล่งโบราณคดีบ้านโนนวัด
แหล่งโบราณคดีบ้านโนนวัด คือแหล่งโบราณที่มีหลุมขุดค้นทางโบราณคดีที่ใหญ่ที่สุด และมีความต่อเนื่องทางวัฒนธรรมที่ยาวนานที่สุดในประเทศไทย ณ เวลานี้ นับได้ตั้งแต่ยุคหินใหม่ สำริด เหล็ก เรื่อยมากระทั่งยุคปัจจุบัน กว่า 200 ชั่วอายุคน ตัวแหล่งขุดค้นตั้งอยู่ในเขตตำบลพลสงคราม อำเภอโนนสูง จังหวัดนครราชสีมา ภายในได้มีการขุดพบหลุมศพ กระดูกมนุษย์ เครื่องประดับ และไหโบราณลวดลายงดงาม ซึ่งมีอายุเก่าแก่กว่าแหล่งโบราณคดีบ้านเชียงที่จังหวัดอุดรธานีเล็กน้อยมีอายุประมาณ 6,000 ปี และในอนาคตจะมีการสนับสนุนให้ขึ้นทะเบียนมรดกโลกอีกด้วย

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
งานศึกษา 2 งานในวารสาร "Nature" เดือนกรกฎาคม 2560 กล่าวถึง
ที่สรุปว่า ได้ค้นพบบรรพบุรุษของมนุษย์ปัจจุบัน ซึ่งมีลักษณะทางกายวิภาคที่ยังสามารถจัดอยู่ในกลุ่ม "H. sapiens" Abstract
โดยเรียกว่าเป็น
""H. sapiens" ต้น ๆ"
หรือ ""H. sapiens" ที่กำลังดำเนินไปสู่การมีกายวิภาคปัจจุบัน"
และมีอายุประมาณที่ 300,000 ปีก่อน
หลักฐานซากดึกดำบรรพ์ที่ได้ มาจากทั้งที่มีอยู่ก่อนแล้วและการค้นพบใหม่ที่โบราณสถาน Jebel Irhoud ประเทศโมร็อกโก
ผู้นำกลุ่มนักวิชาการสากลกลุ่มนี้ได้กล่าวว่า เป็นหลักฐานแสดงถึง

neg:
จังหวัดสกลนคร
จังหวัดสกลนครตั้งอยู่บริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน มีประวัติศาสตร์มายาวนาน ตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ โดยมีการขุดพบฟอสซิลไดโนเสาร์บริเวณแนวทิวเขาภูพาน อำเภอวาริชภูมิ ภาพเขียนสีก่อนประวัติศาสตร์ ชุมชนโบราณในพื้นที่จังหวัดสกลนครอยู่ร่วมสมัยเดียวกับอารยธรรมบ้านเชียงในจังหวัดอุดรธานี จากการสำรวจแหล่งชุมชนโบราณในพื้นที่แอ่งสกลนคร บริเวณลุ่มแม่น้ำสงครามครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของอำเภอบ้านดุง อำเภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี อำเภอสว่างแดนดิน อำเภอวาริชภูมิ อำเภอพังโคน อำเภอวานรนิวาส อำเภอพรรณานิคม และรอบ ๆ หนองหาน อำเภอเมืองสกลนคร พบแหล่งโบราณคดีก่อนประวัติศาสตร์จำนวน 83 แห่ง ชุมชนโบราณของแอ่งสกลนครนี้มีอายุประมาณ 600 ปีก่อนพุทธกาลจนถึงพุทธศตวรรษที่ 8 (ระหว่าง 3,000-1,800 ปีมาแล้ว) จากหลักฐานการค้นพบต่าง ๆ ของที่นี่พบว่า ชุมชนโบราณในแอ่งสกลนครได้มีการรวมตัวกันเป็นสังคมขนาดใหญ่และอาจจะพัฒนาเป็นสังคมเมืองในสมัยต่อมา

neg:
ปะการัง
แม้ว่าปะการังจะปรากฏขึ้นมาครั้งแรกในช่วงยุคแคมเบรียนหรือ 542 ล้านปีมาแล้ว some , แต่ก็พบเป็นซากดึกดำบรรพ์ในปริมาณที่น้อยมากต่อเนื่องจนไปถึงยุคออร์โดวิเชียนหรือประมาณ 100 ล้านปีให้หลัง จากนั้นปะการังรูโกสและปะการังทาบูเลตจึงปรากฏขึ้นมาอย่างแพร่หลาย

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ในช่วงระหว่างคริสต์ทศวรรษ 1960 และ 1970 มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์เป็นร้อย ๆ ซาก โดยเฉพาะจากแอฟริกาตะวันออกในส่วนต่าง ๆ ของโกรกธาร Olduvai Gorge และทะเลสาบ Lake Turkana
หัวหน้านำงานศึกษาในตอนนั้นก็คือครอบครัวลีกคี โดยตอนแรกเป็นนักบรรพชีวินวิทยาหลุยส์ ลีกคีและภรรยาคือแมรี ลีกคี
และต่อจากนั้นก็เป็นบุตรชายคือริชาร์ดและลูกสะใภ้มีฟ เป็นกลุ่มที่ประสบความสำเร็จอย่างสูงสุดในการหาซากดึกดำบรรพ์
คือ จากชั้นหินซากดึกดำบรรพ์ของโกรกธาร Olduvai Gorge และทะเลสาบ Lake Turkana พวกเขาได้สั่งสมซาก hominin สาย australopithecine, มนุษย์สกุล "โฮโม" ยุคต้น ๆ, และแม้กระทั่งซากของ "Homo ergaster/erectus"

neg:
มนุษย์ที่มีกายวิภาคปัจจุบัน
มนุษย์ปัจจุบันวิวัฒนาการมาจากมนุษย์โบราณ (archaic humans) ยุคหินกลาง (แอฟริกา) ประมาณ 300,000 ปีก่อน
ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของสปีชีส์ "Homo sapiens" อันมนุษย์ทุกคนที่ยังมีชีวิตเป็นสมาชิก
ซากดึกดำบรรพ์เก่าแก่ที่สุดอายุประมาณ 315,000 ปีก่อนมาจากโบราณสถาน Jebel Irhoud ประเทศโมร็อกโก ในแอฟริกาเหนือ ซึ่งรวมส่วนกะโหลกศีรษะ ขากรรไกร ฟัน และกระดูกยาวของแขนขา จากบุคคล 5 คน
ซากศพเก่าแก่อื่น ๆ ที่เคยพบรวมทั้ง
ซากศพเก่าแก่ที่สุดซึ่งสามารถตรวจจีโนมอย่างสมบูรณ์ก็คือ "Ust'-Ishim man" ผู้มีชีวิตราว 45,000 ปีก่อนในไซบีเรียตะวันตก

neg:
มนุษย์พรุพีต
ตั้งแต่ยุคเหล็กเป็นต้นมา พรุใช้เป็นสถานที่สำหรับการขุดพีตที่ใช้ในการเป็นเชื้อเพลิง และนานๆ ครั้งตลอดมาในประวัติศาสตร์ผู้ขุดพีตก็จะพบร่างที่ฝังอยู่ในพรุ บันทึกการพบดังกล่าวมีมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 17 และในปี ค.ศ. 1640 ก็ได้มีการพบมนุษย์พรุพีตที่ชายเลนชาลค์โฮลซ์ที่โฮลชไตน์ในเยอรมนี ซึ่งอาจจะเป็นร่างของมนุษย์พรุพีตร่างแรกที่ได้รับการบันทึกไว้เป็นหลักฐาน แต่บันทึกการพบที่มีรายละเอียดมากกว่าเป็นร่างที่พบบนภูเขา Drumkeragh ในเคานตี้ดาวน์ในไอร์แลนด์ ที่ได้รับการบันทึกไว้โดยเลดี้ม็อยรา ภรรยาของเจ้าของที่ดินในท้องถิ่น รายงานประเภทเดียวกันนี้ทำต่อมาจนกระทั่งถึงคริสต์ศตวรรษที่ 18 เช่นรายงานของร่างที่พบที่เกาะฟินในปี ค.ศ. 1773 หรือร่างของมนุษย์คิบเบิลการ์นที่พบในเนเธอร์แลนด์ในปี ค.ศ. 1791 ระหว่างคริสต์ศตวรรษที่ 18 จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 19 เมื่อมีการพบมนุษย์พรุพีตก็จะถูกย้ายจากพรุและนำมาฝังตามพิธีคริสต์ศาสนาตามประเพณีของคริสต์ศาสนิกชนของประชาคมที่เป็นที่ตั้งของพรุ

neg:
จังหวัดหนองบัวลำภู
จังหวัดหนองบัวลำภูเป็นดินแดนที่อยู่อาศัยของมนุษย์ตั้งแต่สมัยก่อนประว้ติศาสตร์ ดังหลักฐานที่ขุดค้นพบ จากแหล่งโบราณคดีกุดกวางสร้อยกุดค้อเมย ขุดพบโครงกระดูกมนุษย์ กำไลสำริด กำไลหิน แม่พิมพ์ทำจากหินทรายสำหรับใช้หล่อหัวขวานสำริด เครื่องมือเหล็ก ลูกปัดแก้ว เป็นต้น อายุประมาณ 2,500 ปี ซึ่งสถานที่ขุดค้นพบอยู่ที่บ้านกุดกวางสร้อยและบ้านกุดค้อเมย อำเภอโนนสัง บริเวณเชิงเขาภูพานด้านทิศตะวันตกและเชิงเขาภูเก้าด้านทิศตะวันออก ซึ่งแหล่งโบราณคดีสองแห่งนี้มีอายุใกล้เคียงกับวัฒนธรรมบ้านเชียง

neg:
ซากดึกดำบรรพ์
ซากดึกดำบรรพ์มีหลายชนิด อาจเป็นสิ่งที่มีความคงทนยากต่อการทำลาย เช่น ฟัน กระดูก หรือ เปลือก แต่ในบางสภาวะ อาจมีการเก็บรักษาซากสัตว์ทั้งตัวให้คงอยู่ได้ เช่น ช้างแมมมอท ที่ไซบีเรีย

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
ส่วนวาฬสปีชีส์ "Ambulocetus natans" ในวงศ์ Ambulocetidae () มีชีวิตอยู่ประมาณ 49 ล้านปีก่อน โดยค้นพบในปากีสถานเป็นครั้งแรกในปี 2537
มันน่าจะเป็นสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกและดูเหมือนกับจระเข้
ในสมัยอีโอซีน ambulocetid ได้อยู่ในอ่าวและชะวากทะเลของทะเลทีทิสโบราณในปากีสถานเหนือ
ซากของ ambulocetid ทุกซากได้พบในสิ่งทับถมภาคพื้นสมุทรตื้น ๆ ใกล้ฝั่ง ที่มักมีซากพืชทะเลและมอลลัสกาเขตชายฝั่งเป็นจำนวนมาก
แม้จะพบในสิ่งทับถมภาคพื้นสมุทรเท่านั้น แต่ค่าไอโซโทปออกซิเจนของฟันเมื่อกลายเป็นซากดึกดำบรรพ์ ก็แสดงว่ามันกินน้ำเค็มในระดับต่าง ๆ คือตัวอย่างบางตัวไม่มีหลักฐานว่ากินน้ำเค็ม และตัวอย่างอื่น ๆ ก็ไม่มีหลักฐานว่ากินน้ำจืด จึงชัดเจนว่า วาฬชนิดนี้สามารถอยู่ได้ในน้ำเค็มระดับต่าง ๆ
อาหารของมันน่าจะรวมสัตว์บกที่ลงกินน้ำ และสิ่งมีชีวิตน้ำจืดอื่น ๆ ทีอาศัยในแม่น้ำ
ดังนั้น ambulocetid จึงเป็นช่วงเปลี่ยนสภาพระหว่างบรรพบุรุษวาฬและโลมาที่อาศัยในน้ำจืด กับวาฬและโลมาที่อาศัยในทะเล

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
บันทึกซากดึกดำบรรพ์ยังไม่เสมอภาคอีกด้วย
คือมักจะเอนเอียงไปในการเก็บสิ่งมีชีวิตที่มีส่วนแข็งโดยมากและมีข้อยกเว้นน้อย ดังนั้น สิ่งมีชีวิตที่ตัวนิ่มก็แทบจะไม่มีซากเหลือให้ดูเลย
กลุ่มต่าง ๆ ที่พิจารณาว่ามีบันทึกซากดึกดำบรรพ์ที่ดี โดยมีซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพระหว่างกลุ่มหลัก ๆ ด้วยก็คือ สัตว์มีกระดูกสันหลัง สัตว์ผิวหนาม แบรคิโอพอด และสัตว์ขาปล้องบางกลุ่ม

neg:
ประวัติศาสตร์สเปน
ในช่วงยุคหินเก่าตอนกลาง (3 แสนปี-3 หมื่นปีมาแล้ว) ได้เกิดยุคน้ำแข็งครั้งสุดท้ายขึ้นพร้อมกับวัฒนธรรมของมนุษย์นีแอนเดอร์ทัล ("Homo neanderthalensis") มีการค้นพบกะโหลกมนุษย์กลุ่มนี้อายุประมาณ 6 หมื่นปีมาแล้วที่ยิบรอลตาร์ รวมทั้งมีการค้นภาพเขียนบนผนังในถ้ำลาร์เบรดาซึ่งเขียนขึ้นในยุคนี้ที่แคว้นกาตาลุญญา และเมื่อประมาณ 16,000 ปีมาแล้ว (ซึ่งอยู่ในช่วงยุคหินเก่าตอนปลาย) วัฒนธรรมแมกดาเลเนียน (Magdalenian; "Magdaleniense") ก็ได้กำเนิดขึ้นในแถบแคว้นอัสตูเรียส แคว้นกันตาเบรีย และแคว้นประเทศบาสก์ปัจจุบัน สัญลักษณ์ที่โดดเด่นของการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ในบริเวณดังกล่าวคือ ภาพวาดที่มีชื่อเสียงในถ้ำอัลตามีรา ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่ดีของศิลปะถ้ำ

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
โดยหลักฐานซากดึกดำบรรพ์
และ "Ouranopithecus" (7.4-9.6 ล้านปี) พบในประเทศกรีซ
เป็นตัวแทนได้

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
การค้นพบเหล่านี้ทำให้มั่นใจได้ว่า แอฟริกาเป็นกำเนิดของมวลมนุษย์
ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1980 ประเทศเอธิโอเปียกลายเป็นแหล่งสำคัญใหม่ของบรรพมานุษยวิทยา เมื่อ ดร. โดนัลด์ โจแฮนสัน ได้ค้นพบ "ลูซี่" ซึ่งเป็นซากดึกดำบรรพ์ของ hominin สปีชีส์ "Australopithecus afarensis" ที่ตอนนั้นเป็นซาก hominin สมบูรณ์ที่สุดในหมู่บ้าน Hadar ในโบราณสถาน Middle Awash ด้านเหนือของประเทศเอธิโอเปียที่เป็นเขตทะเลทราย
เขตนี้จะเป็นแหล่งของซากดึกดำบรรพ์ของเผ่า hominini ใหม่ ๆ มากมาย โดยเฉพาะที่ค้นพบโดยทีมของ ดร. ทิม ไวท์ ในช่วงคริสต์ทศวรรษ 1990 เช่น "Ardipithecus ramidus" (อาร์ดี้)

neg:
กายวิภาคศาสตร์มนุษย์
อารยธรรมที่มีการค้นพบว่ามีการศึกษากายวิภาคของมนุษย์อย่างเป็นลายลักษณ์อักษรเป็นอารยธรรมแรก คืออารยธรรมอียิปต์โบราณ จากการค้นพบบันทึกในกระดาษปาปิรุส (papyrus) ที่มีการกล่าวถึงอวัยวะภายในของมนุษย์ อาทิ หัวใจ หลอดเลือด ตับ ไต ม้าม มดลูก และกระเพาะปัสสาวะ นอกจากนี้ ชาวอียิปต์โบราณยังมีความเชื่อว่าหัวใจเป็นศูนย์กลางของร่างกาย และเป็นแหล่งรวมของของเหลวทุกชนิดในร่างกาย

neg:
อันดับสัตว์ฟันแทะ
ซากฟอสซิลที่เก่าแก่ที่สุดของสัตว์ฟันแทะมีอายุตั้งแต่สมัยพาลีโอซีนบนมหาทวีปลอเรเชีย สัตว์ฟันแทะมีความหลากหลายของชนิดพันธุ์มากขึ้นอย่างมากในช่วงสมัยอีโอซีน โดยการแพร่กระจายไปยังทวีปต่าง ๆ หรือแม้กระทั่งการแพร่กระจายข้ามมหาสมุทร สัตว์ฟันแทะที่มาจากทวีปแอฟริกาเดินทางถึงทวีปอเมริกาใต้และมาดากัสการ์ นอกจากนี้แล้วสัตว์ฟันแทะยังเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมที่มีสายรกและอาศัยอยู่บนบกกลุ่มแรกที่มาถึงและแพร่กระจายในทวีปออสเตรเลีย

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ร่องรอย
การศึกษาร่องรอยเรียกว่า ร่องรอยวิทยา (ichnology) โดยวิชาที่ศึกษาซากดึกดำบรรพ์ร่องรอยเรียกว่า Paleoichnology และวิชาที่ศึกษาร่องรอยของสิ่งมีชีวิตในปัจจุบันเรียกว่า Neoichnology โดยการศึกษารูปร่างลักษณะของร่องรอยต่างๆโดยหวังที่จะทำให้ทราบถึงกิจกรรมที่เกิดจากสิ่งมีชีวิต ทั้งนี้สิ่งมีชีวิตต่างชนิดกันอาจทำให้เกิดร่องรอยที่คล้ายกันได้ การจำแนกซากดึกดำบรรพ์ร่องรอยจึงเป็นสิ่งยากและอาจแตกต่างไปจากการจำแนกทางอนุกรมวิธานของซากดึกดำบรรพ์ซากเหลือ (body fossils)

neg:
อักษรมอญ
อักษรมอญ ที่เก่าแก่ที่สุดนั้น ค้นพบในประเทศไทย หลักฐานที่พบคือ จารึกวัดโพธิ์ร้าง อายุราวพุทธศตวรรษที่12 เป็นอักษรมอญโบราณที่เก่าแก่ที่สุด ในบรรดาจารึกภาษามอญที่ได้ค้นพบ ในแถบเอเชียอาคเนย์ทั้งหมด ปรากฏเป็นจารึกที่เขียนด้วยตัวอักษรปัลลวะ ที่ยังไม่ได้ดัดแปลงให้เป็น อักษรมอญ และได้พบอักษรที่มอญประดิษฐ์เพิ่มขึ้น เพื่อให้พอกับเสียงในภาษามอญ แสดงว่ามอญใช้อักษรปัลลวะในการสื่อสาร อักษรที่ประดิษฐ์เพิ่มนี้ยังได้พบในจารึกเสาแปดเหลี่ยมที่ศาลสูง เมืองลพบุรี ข้อความที่จารึกเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา สันนิษฐานว่า จารึกในราวพุทธศตวรรษที่ 14-15 อักษรจารึกในศิลาหลักนี้ เรียกว่า ตัวอักษรหลังปัลลวะ
ประมาณพุทธศตวรรษที่ 16-17 ตัวอักษรมอญแบบปัลลวะได้คลี่คลายมาเป็นตัวอักษรสีเหลี่ยมที่เรียกว่าอักษรมอญโบราณและเปลี่ยนแปลงขนาดเล็กลงในระยะต่อมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 21 จนกลายเป็นอักษรมอญปัจจุบันซึ่งมีลักษณะกลม ซึ่งเกิดจากอิทธิพลของการจารหนังสือโดยใช้เหล็กจารลงบนใบลานพยัญชนะแบ่งเป็น 2 ชุดคือ พยัญชนะเสียงไม่ก้อง (อโฆษะ เสียงขุ่น) พื้นเสียงเป็นอะ พยัญชนะเสียงก้อง (โฆษะ เสียงใส) พื้นเสียงเป็นเอียะ เมื่อประสมสระ พยัญชนะต่างชุดกันออกเสียงต่างกัน มีรูปพยัญชนะซ้อน เมื่อเป็นตัวควบกล้ำ

neg:
ยุคก่อนประวัติศาสตร์ในมาเลเซีย
หลักฐานที่เก่าที่สุดสำหรับการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ยุคแรกในมาเลเซีย พบเมื่อ พ.ศ. 2551 โดยพบขวานหินทำด้วยมนุษย์ในแหล่งประวัติศาสตร์เล็งกง ที่มีอายุย้อนหลังไปได้ 1.83 ล้านปี โครงกระดูกมนุษย์ที่เก่าที่สุดที่พบในคาบสมุทรมลายูคือมนุษย์ผู้ชายเประก์นั้นมีอายุย้อนหลังไป 11,000 ปี และมนุษย์ผู้หญิงเประก์มีอายุย้อนหลังไปได้ 8,000 ปี พบที่เล็งกงเช่นกัน บริเวณนี้เป็นแหล่งผลิตเครื่องมือที่ทำด้วยหิน และยังพบภาพวาดที่ถ้ำตัมบุนที่เประก์ด้วย ในมาเลเซียตะวันออก ถ้ำเนียะฮ์ที่ซาราวะก์เป็นหลักฐานการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ในมาเลเซียย้อนหลังไป 4,000 ปี

neg:
แมรี แอนนิง
แมรี่ทำการค้นหาซากดึกดำบรรพ์ในบริเวณของหน้าผาบลูเลียส โดยเฉพาะระหว่างเดือนในฤดูหนาวเมื่อมีดินถล่มทำให้ซากดึกดำบรรพ์เผยออกมา ซึ่งต้องรีบทำการเก็บก่อนที่พวกมันจะสูญหายลงในทะเล เธอเกือบเสียชีวิตในปี พ.ศ. 2376 ระหว่างเหตุการณ์ดินถล่มซึ่งทำให้สูญเสียสุนัขของเธอที่ชื่อเทรย์ การค้นพบของเธอรวมไปถึงโครงกระดูกอิกทิโอซอรัสตัวแรกที่ถูกแยกอย่างถูกต้อง โครงกระดูกเพลสิโอซอร์สองตัวแรกที่พบอย่างครบถ้วนสมบูรณ์ โครงกระดูกเทอร์โรซอร์ตัวแรกที่อยู่นอกประเทศเยอรมันนี และซากปลาดึกดำบรรพ์ที่สำคัญอีกเป็นจำนวนมาก ความช่างสังเกตุของเธอมีส่วนสำคัญในการค้นพบคอโพรไลต์ที่รู้จักกันในตอนนั้นว่าก้อนบีซอร์ ซึ่งก็คือมูลของสัตว์ที่กลายเป็นซากดึกดำบรรพ์และเธอยังค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของเบเลมไนต์(หรือเบเลมนอยด์) ที่มีถุงหมึกซึ่งกลายเป็นซากดึกดำบรรพ์อยู่ภายใน เหมือนกับเหล่าเซฟาโลพอดยุคปัจจุบัน เมื่อนักธรณีวิทยาเฮนรี่เดอราบีช วาดภาพ"ดูเลียแอนติคคูยเออร์" ซึ่งเป็นครั้งแรกที่มีการเผยแพร่ออกไปอย่างกว้างขวาง ของภาพที่มีฉากเกี่ยวกับชีวิตยุคก่อนประวัติศาสต์ มาจากการบูรณะซากดึกดำบรรพ์โดยส่วนมากเขาได้อิงตามซากดึกดำบรรพ์ที่แมรี่ได้ค้นพบ และได้พิมพ์จัดจำหน่ายเพื่อประโยชน์ของเธอ

neg:
แมรี ลีกคี
แมรี ลีกคี (6 กุมภาพันธ์ 1913 – 9 ธันวาคม 1996) เป็นนักโบราณคดีและนักมานุษยวิทยาชาวอังกฤษ ผู้ค้นพบซากดึกดำบรรพ์กะโหลก "Proconsul" ชิ้นแรก "Proconsul" เป็นวานรที่สูญพันธุ์ไปแล้วที่ปัจจุบันเชื่อกันว่าเป็นบรรพบุรุษของมนุษย์ และยังค้นพบกะโหลก "Zinjanthropus" ทนทานที่โอลดูไวยอร์ช (Olduvai Gorge) ในงานอาชีพส่วนใหญ่ของเธอ เธอทำงานร่วมกับสามี หลุยส์ ลีกคี ในโอลดูไวยอร์ช ขุดค้นเครื่องมือและซากดึกดำบรรพ์ของโฮมินินโบราณ เธอพัฒนาระบบการจำแนกเครื่องมือหินซึ่งพบที่โอลดูไว เธอยังค้นพบรอยเท้าเลโตลี (Laetoli) ในปี 1960 เธอเป็นผู้อำนวยการการขุดค้นที่โอลดูไวและภายหลังได้เข้าควบคุม โดยตั้งเจ้าหน้าที่ของเธอเอง หลังสามีของเธอเสียชีวิต เธอเป็นนักมานุษยวิทยาดึกดำบรรพ์ชั้นนำ และฝึกบุตรชาย ริชาร์ด ในสาขานี้

neg:
อิกัวโนดอน
อิกัวโนดอน () เป็นสิ่งมีชีวิตสกุลหนึ่งในกลุ่มของไดโนเสาร์กินพืช มีขาหลังใหญ่และแข็งแรง ค้นพบซากดึกดำบรรพ์ในปลายยุคจูแรสซิกและต้นยุคครีเทเชียส (ประมาณ 135 ถึง 110 ล้านปีมาแล้ว) ในพื้นที่กว้างใหญ่ตั้งแต่ทวีปยุโรป ไปจนถึงตอนเหนือของทวีปแอฟริกา และเอเชียตะวันออก

neg:
วนอุทยานไดโนเสาร์-แก่งหลวง
ซากกระดูกไดโนเสาร์ที่ค้นพบที่บ้านหนองกลาง หมู่ที่7 ตำบลบ้านมาง อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา เป็นกระดูกไดโนเสาร์ซอโรพอด ซึ่งเป็นไดโนเสาร์กินพืชขนาดใหญ่ คอยาว หางยาว เดินสี่ขา ขนาดไดโนเสาร์น่าจะยาวตั้งแต่ 15 เมตรขึ้นไป และคาดว่าจะมีชีวิตอยู่มาไม่น้อยกว่า 130 ล้านปี ซากกระดูกไดโนเสาร์ที่ถูกค้นพบแห่งนี้ก็จะเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ของโลกอีกชั้นหนึ่งการวิวัฒนาการของมนุษยชาติ คือ ฟอสซิลของลิงเอป(ลิงไม่มีหาง)อายุ 15 ล้านปี ถือเป็นกำเนิดเผ่าพันธุ์ของมนุษย์

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
"Archaeopteryx" เป็นสกุลของไดโนเสาร์มีสี่ขาที่สัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับนก
ตั้งแต่ค้นพบตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 นักบรรพชีวินวิทยาก็ได้ยอมรับมัน และตำราทั่วไปก็ได้เฉลิมฉลองมัน ว่าเป็นนกเก่าแก่ที่สุดที่รู้จัก
แต่งานศึกษาปี 2554 ได้ตั้งคำถามกับการประเมินเช่นนี้โดยเสนอแทนว่า มันเป็นไดโนเสาร์ที่ยังไม่ใช่นกแต่มีชีวิตอยู่ใกล้จุดกำเนิดของนก

neg:
แอนคิออร์นิส
แอนคิออร์นิส มีอายุเก่าแก่นานถึง 160 ล้านปี พบซากดึกดำบรรพ์ในมณฑลเหลียวหนิง ประเทศจีน ถือได้ว่าเป็นไดโนเสาร์ที่เป็นบรรพบุรุษของนกที่มีอายุเก่าแก่ยาวนานกว่าอาร์คีออปเทอริกซ์ ที่พบในเยอรมนีถึง 10 ล้านปีเสียอีก

neg:
Homo erectus
สมมติฐานแรกเสนอว่า "H. erectus" ย้ายถิ่นฐานออกจากแอฟริกาในต้นสมัยไพลสโตซีน ซึ่งอาจจะสืบเนื่องกับทฤษฎีปัมพ์สะฮารา (Sahara pump theory) ที่แสดงว่าทะเลทรายสะฮาราบางครั้งมีแหล่งน้ำเพียงพอที่จะข้ามได้ ประมาณ แล้วได้กระจัดกระจายไปทั่วโลกเก่า
คือได้มีการพบซากดึกดำบรรพ์ต่าง ๆ มีอายุประมาณ ในแอฟริกา (เช่นทะเลสาบ Lake Turkana
และโกรกธาร Olduvai Gorge บริเวณประเทศเคนยา)
ประเทศจอร์เจีย ประเทศอินโดนีเซีย (เช่น โบราณสถาน Sangiran ในเกาะชวากลาง และโบราณสถาน Trinil ในเกาะชวาตะวันออก)
ประเทศเวียดนาม ประเทศจีน (เช่นที่มณฑลส่านซี) และประเทศอินเดีย

neg:
มนุษย์
มีหลักฐานซากดึกดำบรรพ์เพียงเล็กน้อยที่อธิบายการเบนออกของเชื้อสายกอริลลา ชิมแปนซี และโฮมินิน ซากดึกดำบรรพ์เก่าแก่ที่สุดที่ถูกเสนอเป็นสมาชิกของเชื้อสายโฮมินิน คือ "Sahelanthropus tchadensis" ซึ่งมีอายุราว 7 ล้านปี, "Orrorin tugenensis" ซึ่งมีอายุราว 5.7 ล้านปี และ "Ardipithecus kadabba" ซึ่งมีอายุราว 5.6 ล้านปี แต่ละสปีชีส์ดังกล่าวมีการโต้แย้งว่าเป็นบรรพบุรุษสองเท้าของโฮมินินในสมัยหลัง แต่ข้ออ้างในแต่ละกรณีได้ถูกคัดค้าน เป็นไปได้ว่า สปีชีส์หนึ่งข้างต้นเป็นบรรพบุรุษของลิงไม่มีหางแอฟริกาอีกสาขาหนึ่ง หรือพวกมันอาจเป็นบรรพบุรุษร่วมของโฮมินินกับลิงไม่มีหางอื่น ๆ คำถามถึงความสัมพันธ์ระหว่างตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ยุคต้นเหล่านี้กับเชื้อสายโฮมินินยังต้องหาคำตอบต่อไป จากสปีชีส์ยุคแรกเริ่มเหล่านี้ ออสตราโลพิเธซีน (Australopithecines) ถือกำเนิดขึ้นเมื่อ 4 ล้านปีที่แล้ว และเบนออกเป็นสาขา Robust (หรือเรียกว่า Paranthropus) และ Gracile ซึ่งหนึ่งในนั้น (อาจเป็น "A. garhi") ต่อมาเป็นบรรพบุรุษของสกุล "Homo"

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ในปี ค.ศ. 2010 มีการค้นพบ Catarrhini สกุล "Saadanius" ในซาอุดีอาระเบีย มีอายุประมาณ (สมัยโอลิโกซีน กลาง) ที่ผู้ค้นพบเสนอว่าเป็นญาติกับบรรพบุรุษร่วมกันสุดท้ายของลิงโลกเก่าและเอป (รวมทั้งมนุษย์)
แม้ว่าจะยังไม่ชัดเจนว่า สปีชีส์ไหนเป็นต้นตระกูลของเอป แต่หลักฐานทางดีเอ็นเอแสดงว่า มีการแยกสายพันธุ์ของลิงโลกเก่าและเอปออกที่ 28 ล้านปี ช่วงระยะปลายสมัยโอลิโกซีน กับต้นสมัยไมโอซีน

neg:
ไบรโอซัว
ซากดึกดำบรรพ์ไบรโอซัวถูกพบในช่วงแรกๆของหินยุคออร์โดวิเชียนตอนล่างซึ่งถือได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของช่วงขยายเผ่าพันธุ์ครั้งใหญ่ในยุคออร์โดวิเชียน ไบรโอซัวที่พบเป็นองค์ประกอบหลักของชุมชนพื้นท้องทะเลยุคออร์โดวิเชียนเหมือนกับที่พบในปัจจุบันซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้พื้นตะกอนใต้ท้องทะเลมีความเสถียรมั่นคง และยังเป็นแหล่งอาหารสำหรับสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่บนพื้นทะเลนั้นด้วย ในช่วงอนุยุคมิสซิสซิปเปียน (354 ถึง 323 ล้านปีมาแล้ว) ไบรโอซัวถือว่าเป็นสิ่งที่พบเห็นได้โดยทั่วไป เศษชิ้นส่วนที่แตกหักจะพบได้ทั่วไปในชั้นหินปูน มีรายงานการบรรยายซากดึกดำบรรพ์ไบรโอซัวมากกว่า 1,000 ชนิด เป็นไปได้ว่ามีไบรโอซัวแล้วตั้งแต่ยุคแคมเบรียนแต่มีลำตัวอ่อนได้สลายตัวไปหมดและไม่ถูกเก็บรักษาไว้เป็นซากดึกดำบรรพ์ หรือบางทีไบรโอซัวอาจวิวัฒนาการมาจากบรรพบุรุษที่มีลักษณะคล้ายโฟโรนิดในช่วงดังกล่าวก็ได้
ไบรโอซัวเป็นสมาชิกที่สำคัญของชุมชนสเคอโรไบอันส์ (สิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่บนพื้นผิวที่แข็งอย่างเช่น เปลือกหอยและหิน) ทั้งจากหลักฐานซากดึกดำบรรพ์และจากที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน (Taylor and Wilson, 2003)

neg:
อัลโลซอรัส
มอร์ริสัน ฟอร์เมชั่น ชั้นหินตะกอนที่พบในตะวันตกของสหรัฐอเมริกาแหล่งอุดมสมบูรณ์ที่สุดของซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ในอเมริกาเหนือ อุดมไปด้วยฟอสซิลซากดึกดำบรรพ์ของสาหร่ายสีเขียว, รา, มอส, เฟิร์น รวมถึงการค้นพบฟอสซิลหอย ปลา, กบ จระเข้ และสัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำหลายชนิด รวมถึงไดโนเสาร์หลายสายพันธุ์ เทอโรพอด เช่น เซอราโตซอรัส, ทอร์วอซอรัส และซอโรพอด เช่น อะแพทโตซอรัส, บราคิโอซอรัส, คามาราซอรัส, และดิปโพลโดคัส ไดโนเสาร์ในกลุ่มสะโพกนก (Ornithischia) เช่น แคมป์โทซอรัส และสเตโกซอรัส

neg:
ซากดึกดำบรรพ์สาหร่าย
มีรายงานการค้นพบสาหร่ายสกุลนี้ในรูปของซากดึกดำบรรพ์เป็นครั้งแรกจากชั้นหินสมัยไมโอซีนตอนกลางของเหมืองถ่านหินเชียงม่วน ที่บ้านสะ อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา และได้รับการตั้งชื่อว่า แอคทินาสตรัม บ้านสะเอนซี (Actinastrum bansaense)ถือเป็นหลักฐานทางธรณีวิทยาที่สำคัญอีกหลักฐานหนึ่งที่จะบ่งชี้ว่าการตกสะสมตะกอนเกิดในสภาพแวดล้อมแบบแหล่งน้ำจืด

neg:
กวางป่า
จากการวิเคราะห์ทางพันธุศาสตร์แสดงญาติที่ใกล้ชิดที่สุดของกวางป่า อาจเป็นกวางรูซ่า ("R. timorensis") ที่กระจายพันธุ์ในประเทศอินโดนีเซีย ซึ่งมีรายงานสนับสนุนที่ว่ากวางป่าสามารถผสมพันธุ์กับกวางรูซ่าและให้กำเนิดลูกผสมที่สามารถสืบพันธุ์ได้ และมีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของกวางป่าจากสมัยสมัยไพลสโตซีนตอนต้น แม้ว่าจะมีการค้นพบกวางดึกดำบรรพ์ที่คล้ายกว่าป่าจากสมัยไพลโอซีน แต่กวางชนิดนี้กลับคล้ายกวางในปัจจุบันน้อยมาก กวางป่าได้รับการเสนอว่าอาจเกิดขึ้นครั้งแรกในเอเชียใต้ ภายหลังจึงกระจายพันธุ์ไปยังถิ่นอาศัยในปัจจุบัน จากการขุดค้นสำรวจของ ดร.เชตเตอร์ เกอร์แมน นักโบราณคดีแห่งมหาวิทยาลัยฮาวาย ได้สำรวจบริเวณถ้ำผี อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ได้พบหลักฐานของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์อายุราว 1,200 ปี ซึ่งจัดเป็นพวกเดียวกับวัฒนธรรมหันบินห์หรือฮัอบินเหียนในเวียดนาม พบกระดูกของกวางป่า, แมวป่า, กระรอก, ปู, ปลา, หอย พบเมล็ดพืชหลายชนิด เช่น หมาก

neg:
แหล่งโบราณคดีบ้านโนนวัด
จาก การขุดค้นในครั้งนั้นทำให้ทราบว่าแหล่งโบราณคดีบ้านโนนวัดเป็นการตั้งรกราก ของชุมชนก่อนประวัติศาสตร์ที่บ้านโนนวัด จังหวัดนครราชสีมา แหล่งขุดค้นนี้มีความสำคัญมากที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย เนื่องจากเป็นที่ตั้งรกรากของสังคมเกษตรกรรมสังคมแรกมีอายุราว 2,100 – 1,250 ปี ก่อนประวัติศาสตร์ซึ่งครอบคลุมตั้งแต่ยุคสัมฤทธิ์ ยุคเหล็ก จนถึงยุคประวัติศาสตร์ตอนต้น ซึ่งมีประวัติศาสตร์ยาวนานคล้ายบ้านเชียง แต่สิ่งที่ขุดค้นได้จากแหล่งประวัติศาสตร์บ้านโนนวัดมีมากมายกว่าบ้านเชียง และยังคงสภาพความสมบูรณ์ไว้ได้ มีประโยชน์ต่อการศึกษาความต่อเนี่องของวัฒนธรรมโบราณ ซึ่งยังไม่เคยปรากฏขึ้นในประเทศไทย

neg:
ซากดึกดำบรรพ์สาหร่าย
ซากดึกดำบรรพ์สาหร่ายสกุล "พีดิแอสตรัม" ปัจจุบันพบเป็นสาหร่ายสีเขียวมีคลอโรฟิล จัดอยู่ในวงศ์ไฮโดรดิกไทยาซีอี (Hydrodictyaceae) พบเก่าแก่ที่สุดจากหินยุคครีเทเชียสและยังคงรักษารูปลักษณ์สัณฐานโดยทั่วไปคงที่ตราบจนถึงปัจจุบัน สาหร่ายสกุลนี้เป็นสาหร่ายน้ำจืด มีหลายชนิด เช่น "พีดิแอสตรัม ซิมเพล็กซ์" (Pediastrum simplex) "พีดิแอสตรัม บอริยันนัม" (Pediastrum boryanum) และ"พีดิแอสตรัม ดูเพล็กซ์" (Pediastrum duplex) ในประเทศไทยมีรายงานการศึกษาจากหินสมัยโอลิโกซีนถึงสมัยไมโอซีนจากเหมืองถ่านหินหลายแห่งซึ่งเป็นหลักฐานบ่งชี้ว่า แอ่งสะสมตะกอนมหายุคซีโนโซอิกของประเทศไทยตั้งแต่ภาคเหนือลงไปถึงภาคใต้และรวมถึงใต้ทะเลอ่าวไทย

neg:
รายการซากดึกดำบรรพ์สายพันธุ์มนุษย์
ตารางต่อไปนี้จะแสดงข้อมูลส่วนหนึ่งในบรรดาซากดึกดำบรรพ์ของสัตว์ที่เป็นสายพันธุ์มนุษย์ (hominin) ซึ่งใช้เป็นหลักฐานสนับสนุนวิวัฒนาการของมนุษย์เริ่มต้นตั้งแต่การตั้งขึ้นของวงศ์ย่อย "Hominini" ในสมัย Miocene ปลายคือประมาณ 6 ล้านปีก่อน (ดูการจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์ที่บทความการจำแนกชั้นของไพรเมต-วงศ์ลิงใหญ่)

neg:
เบอร์มิวดา
เบอร์มิวดา เป็นดินแดนโพ้นทะเลของสหราชอาณาจักรในมหาสมุทรแอตแลนติก ตั้งอยู่นอกชายฝั่งตะวันออกของสหรัฐอเมริกาห่างจากรัฐนอร์ทแคโรไลนาไปทางตะวันออก 580 ไมล์ เบอร์มิวดาเป็นดินแดนโพ้นทะเลที่เก่าแก่ที่สุดของสหราชอาณาจักร ที่ยังคงเหลืออยู่ โดยมีชาวอังกฤษมาตั้งรกรากก่อนการรวมตัวเป็นสหราชอาณาจักรถึงสองศตวรรษ โดยค้นพบครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. 2152 (ค.ศ. 1609)

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
อย่างไรก็ดี คำโดยตนเองก็ยังสร้างความเข้าใจผิดได้ เพราะซากดึกดำบรรพ์ที่พบแล้วทั้งหมด เช่นมนุษย์ชวา ก็ไม่ใช่อะไรที่ยัง "ขาด" อยู่
แม้การค้นพบใหม่แต่ละอย่างจะสร้างช่องว่างความเข้าใจใหม่ ๆ ของวิวัฒนาการในด้านทั้งสอง
แต่การค้นพบใหม่ ๆ ก็เสริมสร้างความเข้าใจเรื่องการเปลี่ยนสภาพเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

neg:
สเตโกดอน
ซากดึกดำบรรพ์ของสเตโกดอนถูกค้นพบในทวีปเอเชีย โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในประเทศไทยค้นพบที่ตำบลท่าช้าง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครราชสีมา และอำเภอทุ่งหว้า จังหวัดสตูล โดยที่จังหวัดสตูลนั้น ถูกค้นพบในถ้ำแห่งหนึ่ง ซึ่งเป็นถ้ำที่มีน้ำทะเลไหลผ่านพื้นถ้ำด้วยความยาวกว่า 4 กิโลเมตร เดิมชาวบ้านที่นี่เรียก "ถ้ำวังกล้วย" แต่ปัจจุบันได้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น "ถ้ำเลสเตโกดอน" จากองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญแห่งหนึ่งของจังหวัดด้วย

neg:
Homo erectus
ในปี ค.ศ. 1886 แพทย์กายวิภาคชาวดัตช์ ยูจีน ดูบัวส์ ผู้มีความสนใจอย่างยิ่งในทฤษฎีวิวัฒนาการของดาร์วินโดยเกี่ยวข้องกับมนุษย์ ได้เดินทางไปยังทวีปเอเชีย (ซึ่งเป็นที่ที่เชื่อว่าเป็นต้นกำเนิดของมนุษย์ในสมัยนั้น แม้ดาร์วินจะไม่เห็นด้วย) เพื่อจะค้นหาสัตว์บรรพบุรุษของมนุษย์
ในปี ค.ศ. 1891 ทีมของเขาได้พบซากดึกดำบรรพ์มนุษย์บนเกาะชวา ซึ่งในเวลานั้นเป็นอาณานิคมของชาวดัตช์ (ปัจจุบันเป็นเขตของประเทศอินโดนีเซีย)
ซึ่งเขาได้ตั้งชื่อสปีชีส์ว่า "Pithecanthropus erectus" (จากคำกรีกโบราณว่า "πίθηκος" เขียนเป็นอักษรโรมันว่า "pithecos" แปลว่า เอป และคำว่า "ἄνθρωπος" เขียนเป็นอักษรโรมันว่า "anthropos" แปลว่า มนุษย์)
เป็นการค้นพบยอดกะโหลกศีรษะ (skullcap) และกระดูกต้นขา ซึ่งมีสัณฐานคล้ายกับของ "H. sapiens" โดยพบที่ฝั่งแม่น้ำโซโลที่โบราณสถาน Trinil ในเกาะชวาตะวันออก แม้ว่าปัจจุบันนี้จะจัดซากดึกดำบรรพ์นี้ในสกุล "H. erectus"
ซากที่ค้นพบนี้ปัจจุบันรู้จักกันว่า "มนุษย์ชวา"

neg:
สัตว์ปีก
เมื่อเร็วๆ นี้ได้มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์คริพโทโวแลนส์ที่ประเทศจีน ซึ่งมีสันที่กระดูกอก และส่วนยื่นรูปตะขอที่ซี่โครง ซากดึกดำบรรพ์คริพโทโวแลนส์จึงนับว่ามีความเป็นนกมากกว่าซากดึกดำบรรพ์ใดๆ ที่เคยค้นพบ

neg:
นกกาน้ำ
นักบรรพชีวินวิทยาขุดค้นพบซากดึกดำบรรพ์ หรือซากฟอสซิล ของนกกาน้ำได้ 24 ชนิด และชนิดที่เก่าแก่ที่สุดมีอายุย้อนหลังไปถึงยุคเทอร์เชียรีตอนต้น เมื่อราว 50,000,000 ปีที่ผ่านมา ซากดึกดำบรรพ์ของนกกาน้ำ 24 ชนิดนี้มีลักษณะแตกต่างกันจนสามารถแยกออกได้ถึง 4 สกุล คือ สกุล "Graculavus", สกุล "Actiornis", สกุล "Pliocarbo" และสกุล "Phalacrocorax" ที่พบในปัจจุบัน

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
งานวิจัยต่าง ๆ ทางพันธุศาสตร์แสดงว่า สัตว์อันดับวานรรวมทั้งมนุษย์แยกออกจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมประเภทอื่น ๆ เมื่อประมาณ
โดยมีซากดึกดำบรรพ์ปรากฏเป็นครั้งแรกสุดเมื่อประมาณ
ส่วนลิงวงศ์ชะนี (Hylobatidae) แยกสายพันธุ์ออกจากสายพันธุ์วงศ์ลิงใหญ่ (Hominidae) รวมทั้งมนุษย์ ซึ่งเป็นวงศ์หนึ่ง ๆ ของสัตว์อันดับวานรนั้น เมื่อ
แล้วลิงวงศ์ Ponginae (ลิงอุรังอุตัง) ก็แยกออกจากสายพันธุ์เมื่อประมาณ

neg:
จิตรกรรม
ภาพจิตรกรรมที่เก่าแก่ที่สุดที่เป็นที่รู้จักอยู่ที่ถ้ำ Chauvet ในประเทศฝรั่งเศส ซึ่งนักประวัติศาสตร์บางคนอ้างว่ามีอายุราว 32,000 ปีเป็นภาพที่สลักและระบายสีด้วยโคลนแดงและสีย้อมดำ แสดงรูปม้า แรด สิงโต ควาย แมมมอธ หรือมนุษย์ ซึ่งมักจะกำลังล่าสัตว์

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
เพราะสิ่งมีชีวิตจะเปลี่ยนเป็นซากดึกดำบรรพ์ได้ต้องอาศัยสถาณการณ์ที่พิเศษซึ่งมีน้อย
เหตุนี้จึงกำหนดว่า ซากดึกดำบรรพ์ที่รู้จัก จึงเป็นเพียงเปอร์เซ็นต์ส่วนน้อยของสิ่งมีชีวิตที่เคยมีอยู่ทั้งหมด และการค้นพบแต่ละครั้งก็เป็นแค่ฉ็อต ๆ หนึ่งของกระบวนการวิวัฒนาการ
ซากดึกดำบรรพช่วงเปลี่ยนสภาพจึงเพียงช่วยแสดงและให้หลักฐานแก่การเปลี่ยนสภาพของสิ่งมีชีวิต แต่ก็ไม่ได้แสดงจุดกึ่งกลางพอดีระหว่างสปีชีส์บรรพบุรุษและสปีชีส์ลูกหลานที่ต่างกันอย่างชัดเจน

neg:
Homo erectus
ตลอดเกือบทั้งคริสต์ศตวรรษที่ 20 นักมานุษยวิทยาได้ทำการอภิปรายเรื่องบทบาทของ "H. erectus" ในวิวัฒนาการของมนุษย์
แต่ว่า เพราะค้นพบซากดึกดำบรรพ์ที่เกาะชวาและโจวโข่วเตี้ยนได้ก่อน
จึงเชื่อกันว่า มนุษย์ปัจจุบันเกิดวิวัฒนาการขึ้นก่อนในเอเชีย
แต่ว่า นักธรรมชาตินิยมหลายคนรวมทั้งดาร์วิน ได้พยากรณ์ว่า บรรพบุรุษเก่าแก่ที่สุดของมนุษย์จะอยู่ในแอฟริกา
คือ ดาร์วินได้ชี้ว่า ลิงชิมแปนซีและกอริลลา ซึ่งเป็นสัตว์ใกล้ชิดกับมนุษย์มากที่สุด อยู่ในแอฟริกาเพียงเท่านั้น

neg:
สโตรมาโตไลต์
ความสำคัญของสโตรมาโตไลต์คือ พวกมันเป็นหลักฐานฟอสซิลของสิ่งมีชีวิตที่เก่าแก่ที่สุดบนโลก สโตรมาโตไลต์ที่เก่าแก่ที่สุดมีอายุมากถึง 3,450 ล้านปี ระหว่างบรมยุคอาร์เคียน

neg:
ซากดึกดำบรรพ์มีชีวิต
สำหรับสัตว์จำพวกอื่น เช่น สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ ได้แก่ ซาลาแมนเดอร์ยักษ์ ที่ยังคงโครงสร้างของสรีระแบบซาลาแมนเดอร์ที่พบในยุคก่อนประวัติศาสตร์อยู่ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม นอกเหนือจากตุ่นปากเป็ดแล้ว ยังมีหนูหิน ที่มีการค้นพบในประเทศลาว ซึ่งเป็นสัตว์ฟันแทะ ที่ญาติ ๆ ได้สูญพันธุ์ไปจนหมดแล้วเมื่อ 11 ล้านปีก่อน โดยมีหลักฐานเป็นฟอสซิลพบในมณฑลซานตง ทางตอนใต้ของประเทศจีน และแพนด้าแดง ที่พบในแถบประเทศจีน, ธิเบต และตอนเหนือของพม่า เป็นต้น

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
H. rhodesiensis () มีชีวิตอยู่ช่วง 125,000-400,000 ปีก่อน
มีขนาดสมองประมาณ 1,100-1,230 ซม
นักวิจัยปัจจุบันโดยมากจัด "H. rhodesiensis" ไว้ในกลุ่มของ "H. heidelbergensis"
นักวิจัยบางท่านให้ความเห็นว่า เป็นไปได้ที่ Rhodesian Man จะเป็นบรรพบุรุษของ "Homo sapiens idaltu" (เป็นชื่อของสปีชีส์ย่อยของมนุษย์ปัจจุบันที่มีซากดึกดำบรรพ์ที่เก่าแก่ที่สุดซากหนึ่งค้นพบในแอฟริกา) ซึ่งก็เป็นบรรพบุรุษของ "Homo sapiens sapiens" ซึ่งก็คือมนุษย์ปัจจุบัน

neg:
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ
"A. afarensis" มีขนาดสมองเฉลี่ยที่ 430 ซม
โดยปกติจะเล็กกว่า 500 ซม
เทียบกับชิมแปนซี (ซึ่งเป็นสัตว์ที่เป็นญาติใกล้ชิดกับมนุษย์มากที่สุด) ที่ขนาดสมองมีพิสัยระหว่าง 282-500 ซม
และเทียบกับสมองของมนุษย์ปัจจุบันซึ่งใหญ่กว่าเกือบ 3 เท่าโดยเฉลี่ยที่ 1,330 ซม
อนึ่ง "A. afarensis" มีฟันที่เหมือนกับมนุษย์มากกว่าเอป
วาฬและโลมาเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมทางทะเลที่สืบทอดมาจากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบนบกโดยจัดอยู่ในอันดับสัตว์กีบคู่ (Artiodactyla)
และวาฬวงศ์ Pakicetidae () ก็เป็นวาฬยุคต้น ๆ ที่สุด ซึ่งมีกลุ่มพี่น้องใกล้ที่สุดเป็นสัตว์กีบคู่บนบกสกุล "Indohyus" จากวงศ์ Raoellidae
เป็นสัตว์ที่มีชีวิตอยู่ในต้นสมัยอีโอซีนราว ๆ 53 ล้านปีก่อน
ซากดึกดำบรรพ์แรกค้นพบในปากีสถานตอนเหนือในปี 2522 ที่แม่น้ำไม่ห่างจากฝั่งของทะเลทีทิสโบราณ
pakicetid สามารถได้ยินเสียงใต้น้ำเพราะได้ยินผ่านกระดูกได้ดี โดยไม่ต้องอาศัยแก้วหูเหมือนกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบนบก
แต่ระบบนี้ไม่สามารถจับทิศทางของเสียงใต้น้ำได้

neg:
โบราณคดีก่อนประวัติศาสตร์
ต่อมาในพ.ศ. 2521ดร.เจ็ฟฟรี โป๊บ อาจารย์ สุภาพร นาคบัลลังก์ คุณมาลัย เลียงเจริญ และคุณพินิจ กุลสิงห์ ได้ทำการขุดค้นที่เขาป่าหนาม จังหวัดลำปาง และได้พบโบราณวัตถุคือเครื่องมือหินกะเทาะ กลุ่มเครื่องมือสับตัด กระดูกสัตว์ตระกูลวัว ควาย กวาง ฮิปโปโปเตมัส และเสือ และยังพบร่องรอยของกองไฟด้วย แสดงให้เห็นว่าบริเวณนี้คงเคยเป็นที่พักอาศัยชั่วคราวของบรรพบุรุษของมนุษย์ในสมัยนั้น (คนสมัยก่อนจะเคลื่อนย้ายถิ่นฐานไปเรื่อยๆ ทั้งนี้คงขึ้นกับทรัพยากรและฤดูกาล)นอกจากนี้ การพบกระดูกสัตว์ดังที่ได้กล่าวมาแล้วยังสะท้อนให้เห็นสภาพแวดล้อมในสมัยโบราณซึ่งมีลักษณะเป็นป่าโปร่งด้วย ทั้งนี้ จากการหาค่าอายุโดยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ สามารถกำหนดอายุของแหล่งโบราณคดีนี้ได้ในราว 800,000-600,000 ปีมาแล้ว

neg:
อันดับสัตว์มีกระเป๋าหน้าท้อง
หลักฐานทางฟอสซิลที่เก่าแก่ที่สุดของสัตว์มีกระเป๋าหน้าท้อง พบที่ยูทาห์ มีอายุ 110 ล้านปีมาแล้ว ในสมัยที่ทวีปต่าง ๆ ยังคงยึดติดกันเป็นแผ่นใหญ่ คือ กอนด์วานา

neg:
ปลาแค้
ปลาชนิดที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่รู้จักของสกุลนี้และมีซากดึกดำบรรพ์ที่ได้รับการยืนยัน คือ ปลาแค้วัว พบในเกาะสุมาตราและอินเดียในยุคไพลโอซีน

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ปัญหาสำคัญเกี่ยวกับความถูกต้องของทฤษฎีวิวัฒนาการในยุคนั้นก็คือ การขาดแคลนหลักฐานในส่วนของซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพระหว่างเอปที่เป็นบรรพบุรุษกับมนุษย์ที่เป็นลูกหลาน
ถึงแม้ว่านักกายวิภาคชาวดัตช์ ยูจีน ดูบัวส์ จะได้ค้นพบซากดึกดำบรรพ์ที่ปัจจุบันนี้จัดว่าเป็นส่วนของ "Homo erectus" ที่เกาะชวาในปี ค.ศ. 1891 (ที่นักวิทยาศาสตร์บางพวกไม่เห็นด้วยว่ากระดูกที่พบทั้งหมดมาจากบุคคลเดียวกัน)
นักวิทยาศาสตร์ก็ยังต้องรอจนกระทั่งถึงช่วงคริสต์ทศวรรษ 1920 กว่าจะมีการพบหลักฐานซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพเพิ่มขึ้น และเริ่มมีการสั่งสมเพิ่มขึ้นต่อ ๆ มาในทวีปแอฟริกา

neg:
ซากดึกดำบรรพ์
ข. เปรียบเทียบโดยใช้ซากดึกดำบรรพ์ (correlation by fossil) มีหลักเกณฑ์คือ ในชั้นหินใด ๆ
ถ้ามีซากดึกดำบรรพ์ที่เหมือนหรือคล้ายคลึงกันเกิดอยู่ในตัวของมันแล้ว ชั้นหินนั้น ๆ ย่อมมีอายุหรือช่วงระยะเวลาที่เกิด
ใกล้เคียงกับซากดึกดำบรรพ์ที่สามารถใช้เปรียบเทียบได้ดี เป็นช่วงระยะเวลาสั้น ๆ แต่เกิดอยู่กระจัดกระจายเป็นบริเวณกว้างขวางมากที่สุด
ฟอสซิลเหล่านี้เรียกว่า ไกด์ฟอสซิลหรือ อินเด็กฟอสซิล (guide or index fossil)

neg:
แกรฟโตไลต์
แกรฟโตไลต์ (Graptolithina) เป็นซากดึกดำบรรพ์ของสัตว์โดยทั่วไปพบจากหินตั้งแต่ยุคแคมเบรียนตอนบนตลอดจนยุคคาร์บอนิเฟอรัสตอนล่าง แกรฟโตไลต์รุ่นแรกๆอาจเป็น "Chaunograptus" จากยุคแคมเบรียนตอนกลาง
ชื่อแกรฟโตไลต์มาจากภาษากรีกคำว่า “graptos” หมายถึงรอยขีดเขียน และคำว่า “lithos” หมายถึงหิน ด้วยซากดึกดำบรรพ์ของแกรฟโตไลต์มีลักษณะคล้ายรอยขีดเขียนบนพื้นหิน เดิมทีลินเนียสได้พิจารณาให้เป็นเพียงรอยภาพที่ไม่ใช่ซากดึกดำบรรพ์จริงๆ ต่อมามีผู้ศึกษาหลายท่านดังเช่น ดร.ทิโมธี ทอปเปอร์ ที่มีความเห็นว่าอาจเป็นพวกไฮโดรซัว ซึ่งผลงานต่อจากนั้นได้พิจารณาให้เป็นพวกเธอโรบรานซ์

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ซากดึกดำบรรพ์ช่วงเปลี่ยนสภาพ (transitional fossil) ที่เก่าที่สุดระหว่าง "H. ergaster/erectus" และมนุษย์ที่เกิดต่อ ๆ มา คือกลุ่มมนุษย์โบราณ มาจากทวีปแอฟริกา
แต่ซากที่เก่าแก่ที่สุดนอกแอฟริกาได้พบที่โบราณสถาน Dmanisi ประเทศจอร์เจีย เขตคอเคซัส
มีอายุประมาณ 1.8 ล้านปี

neg:
ซากดึกดำบรรพ์
นอกจากที่กล่าวมาทั้งหมดแล้ว ซากดึกดำบรรพ์ยังอาจเป็นร่องรอย ที่เกิดจากสิ่งมีชีวิต เช่น ร่องรอยของสิ่งมีชีวิต รอยคืบคลาน รอยตีน ที่อยู่ในชั้นตะกอนและกลายเป็นหินในระยะเวลาต่อมา หรืออาจเป็นช่อง รู โพรง (burrows) ในชั้นตะกอน ในเนื้อไม้ หรือในหินที่เกิดจากสิ่งมีชีวิต และมีแร่ไปตกผลึกในช่องเหล่านี้ มูลสัตว์หรือเศษอาหารที่อยู่ในกระเพาะ (coprolites) เป็นซากดึกดำบรรพ์ ที่มีประโยชน์ในการบอกถึงนิสัยการกินของสัตว์นั้น ๆ หรืออาจเป็นก้อนหินที่สัตว์กินเข้าไป (gastroliths) เพื่อช่วยในการย่อยอาหาร และสามารถเป็นแบบอย่างได้

neg:
วิวัฒนาการของมนุษย์
ในบรรดาซากดึกดำบรรพ์ที่พบใกล้เมือง Faiyum มีการค้นพบ